Sygn. akt SDI 15/11 P O S T A N O W I E N I E Dnia 4 listopada 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie: Przewodniczący: SSN Andrzej Siuchniński (sprawozdawca) SSN Przemysław Kalinowski SSN Jarosław Matras Pr

§ 6i 7 uchwały nr 19/97 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 12 grudnia 1997 r.

w sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza; IV. od czerwca 2008 r. do marca 2009 r. nie uiszczał zaliczek na podatek dochodowy, należnych od osiąganych przez niego dochodów, mimo obowiązku wynikającego z ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.) czym naruszył art.

§ 6i 7 uchwały nr 19/97 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 12.12.1997 r.

w sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza; V. nie wpłacił za miesiąc marzec 2009 r. zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy, należnej od dochodu zatrudnionych przez siebie pracowników, w łącznej kwocie 363 zł, mimo obowiązku wynikającego z powołanej powyżej ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. w sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza; VI. jako podatnik podatku od towarów i usług nie wpłacił za miesiąc grudzień 2008 r. podatku należnego w kwocie 15 429,21 zł oraz nie wpłacił tego podatku za miesiąc marzec 2009 r. w kwocie 9 838,23 zł, mimo obowiązku wynikającego z ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, czym naruszył art.

§ 6i 7 Uchwały nr 9/97 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 12 grudnia 1997 r.

w sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza; 5 VII. jako zobowiązany do pobierania opłat sądowych na podstawie art. 7 § 2 ustawy Prawo o notariacie i przepisów Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie pobierania przez notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej zamieszczanych w aktach notarialnych nie przekazał w wymaganym terminie do dnia 7-go miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrał opłaty kwoty 10 zł, należnej Sądowi Rejonowemu w D. za miesiąc grudzień 2008 r., uiszczając ją w dniu 22 kwietnia 2009 r., tj. ze zwłoką 105 dni oraz kwoty 14 750 zł, należnej Sądowi Rejonowemu w K. za miesiąc marzec 2009 r., uiszczając ją w dniu 21 kwietnia 2009 r., tj. ze zwłoką 14 dni, czym naruszył art.

§ 6i 7 Uchwały nr 9/97 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 12 grudnia 1997 r.

w sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza. W zakresie czynów zarzucanych obwinionemu w punkcie drugim, popełnionych w okresie od lutego do lipca 2007 r. Sąd umorzył postępowanie na podstawie art. 52 § 1 ustawy Prawo o notariacie. Od powyższego orzeczenia odwołanie na niekorzyść obwinionego, w części dotyczącej orzeczonej kary nagany za czyny opisane w pkt 1–7 orzeczenia, złożył Minister Sprawiedliwości zarzucając niewspółmierność orzeczonej kary nagany i wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez wymierzenie J. O. za wspomniane czyny kary dyscyplinarnej pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii notarialnej. Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej orzeczeniem z dnia 4 marca 2011 r., sygn. akt …/2010, przychylając się do odwołania Ministra Sprawiedliwości zmienił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej orzeczenia kary dyscyplinarnej, w ten sposób, że na podstawie art. 51 § 1 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie wymierzył obwinionemu karę pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii notarialnej. 6 Od orzeczenia Sądu II instancji kasację wniósł obrońca obwinionego zarzucając: 1. rażące naruszenie prawa, tj.

1. a)art. 52 Prawa o notariacie poprzez jego niezastosowanie do zarzutu pierwszego;
2. b)art. 50 Prawa o notariacie poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że nieprzekazanie w terminie opłat sądowych oraz podatku od czynności cywilno-prawnych oraz podatku od towarów i usług należy utożsamiać z czynnościami zawodowymi rozumianymi jako czynności notarialne czy też czynności dokonywane przy wykonywaniu czynności notarialnej; 2. rażącą niewspółmierność kary dyscyplinarnej wymierzonej obwinionemu, i wniósł o umorzenie postępowania co do zarzutu pierwszego w zakresie roku 2007, a w pozostałym zakresie uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej w odpowiedzi na kasację wniósł o umorzenie postępowania co do czynu przypisanego obwinionemu w pkt I orzeczenia, na podstawie przepisu art. 52 ust. 1 ustawy Prawo o notariacie, wobec przedawnienia dyscyplinarnego oraz oddalenie kasacji w pozostałym zakresie jako bezzasadnej i obciążenie obwinionego stosownymi kosztami postępowania. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasacja obwinionego nie zasługuje na uwzględnienie. Wyższy Sąd Dyscyplinarny nie dopuścił się naruszenia art. 52 § 1 ustawy Prawo o notariacie, utrzymując w mocy orzeczenie Sądu I instancji w zakresie czynu przypisanego obwinionemu w pkt 1 tego orzeczenia. Charakter tego przewinienia dyscyplinarnego oraz redakcja jego opisu wskazuje na uznanie szeregu zachowań obwinionego w znaczeniu naturalistycznym za jeden czyn ciągły popełniony w okresie od września 2007 do kwietnia 2008 r. Chociaż momentem jego dokonania jest wskazany przedział czasu, to jednak początek 7 trzyletniego terminu przedawnienia biegnie od momentu dokonania ostatniego z zachowań, tj od kwietnia 2008 r. Tymczasem zaskarżone orzeczenie zapadło w dniu 4 marca 2011 r., a więc przed upływem trzyletniego terminu (na blisko miesiąc przed jego upływem). Nie jest też trafne twierdzenie Rzecznika Dyscyplinarnego, że zaskarżone orzeczenie jest nieprawomocne na skutek wywiedzenia kasacji, co jego zdaniem musi prowadzić do umorzenia postępowania w zakresie czynu przypisanego obwinionemu w pkt 1 orzeczenia. Wprawdzie art. 63a § 1 ustawy Prawo o notariacie stanowi, że kasacja przysługuje „od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego” nie dookreślając statusu takiego orzeczenia, to jednak istota kasacji jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, uzupełniającego jedynie system kontroli instancyjnej (zob. postanowienie SN z dnia 9 lipca 2008, IV KK 194/08, OSNwSK 2008/1/1434) nakazuje uznać, że także w odniesieniu do postępowań dyscyplinarnych, kasacja przysługuje jedynie od prawomocnego orzeczenia sądu II instancji. Stanowisko to wspiera także regulacja art. 63a § 2 ustawy Prawo o notariacie, w którym ustanowione zostało odstępstwo od zasady natychmiastowej wykonalności prawomocnych orzeczeń. Gdyby celem ustawodawcy byłoby uznanie nieprawomocności orzeczeń Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, to nie wprowadziłby tego wyjątku, albowiem reguła określona w art. 9 § 2 k.k.w. nie miałaby wówczas zastosowania. Rezultat wykładni systemowej i funkcjonalnej wskazuje, że przepis art. 63a § 1 ustawy Prawo o notariacie należy interpretować jako ogólną normę wprowadzającą instytucję kasacji do postępowania dyscyplinarnego bez szczegółowego unormowania jej przedmiotu i podstaw oraz pozostałych zagadnień procesowych, które uregulowane zostały w rozdziale 55 k.p.k. i którego przepisy, w związku z brzmieniem art. 63e ustawy Prawo o notariacie, należy odpowiednio stosować. Warto też zauważyć, że art. 519 k.p.k. dotyczący przedmiotu kasacji wymaga nie tylko, aby zaskarżony wyrok był prawomocny, ale także, aby 8 kończył on postępowanie w sprawie. Ten drugi warunek również nie został wskazany w przepisie art. 63a § 1 ustawy Prawo o notariacie, co nie oznacza, że dopuszczalna jest kasacja od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, uchylającego orzeczenie sądu I instancji i przekazującego temu sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do wykładni ad absurdum wspomnianego przepisu. Przykład ten stanowi więc dodatkowy argument wskazujący na konieczność stosowania w odniesieniu do orzeczeń sądów dyscyplinarnych II instancji wymogów określonych w art. 519 k.p.k., w tym prawomocności zaskarżonego kasacją orzeczenia. Podniesiony w kasacji zarzut obrazy art. 50 ustawy Prawo o notariacie nie może stanowić podstawy kasacji, albowiem odwołanie Ministra Sprawiedliwości zaskarżało orzeczenie Sądu I instancji wyłącznie w zakresie orzeczenia o karze, a obwiniony nie zaskarżył orzeczenia Sądu I instancji. Z tego względu Wyższy Sąd Dyscyplinarny rozpoznał sprawę w granicach środka odwoławczego, tj. w zakresie kary dyscyplinarnej i nie miał prawa badać materialno-prawnej podstawy prowadzonego postępowania. Powyższe ustalenia prowadzą do konstatacji, że zarzut obrazy przepisu art. 50 ustawy Prawo o notariacie skierowany jest przeciwko orzeczeniu Sądu I instancji, a zatem nie może stanowić podstawy kasacji. Na marginesie można zauważyć, że jest on ponadto nietrafny, co słusznie zauważa w odpowiedzi na kasację Rzecznik Dyscyplinarny KRN podkreślając, że wykonywanie prawnych obowiązków polegających na przekazywaniu podatków i opłat sądowych jest ściśle powiązane z działalnością zawodową notariusza. (k. 23–23v). Tym samym wielokrotne uchylanie się od tych obowiązków należy uznać za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa oraz – z uwagi na notoryczność zachowań – także za uchybienie godności zawodu, a więc przewinienie dyscyplinarne określone w art. 50 ustawy Prawo o notariacie. Nie można zgodzić się ze skarżącym w zakresie zarzutu rażącej niewspółmierności kary dyscyplinarnej. Znaczna liczba popełnionych 9 przewinień, ich różnorodność oraz długi czasokres popełnienia wskazują na znaczny stopień społecznej szkodliwości zachowań obwinionego, który wykonując zawód zaufania publicznego winien swoim postępowaniem prezentować najwyższe standardy moralne. Z uwagi na wykonywanie tego rodzaju działalności wielokrotne naruszenie obowiązków podatkowych oraz obowiązku przekazywania opłat skarbowych należy uznać za szczególnie naganne, sprzeczne z zasadami uczciwości i rzetelności, fundamentalnych dla wykonywanej przez obwinionego profesji. Fakt, że nieuiszczone w terminie opłaty i podatki zostały w końcu zapłacone nie zmienia oceny stopnia ujemnej treści zachowań, albowiem zwłoka w przypadku niektórych wpłat była znaczna. Ponadto, przyjmując nawet w odniesieniu do części opóźnień, że były one wynikiem przeoczenia, należy podkreślić, że notariusza – z uwagi na specyfikę jego działalności – obowiązują najwyższe standardy dbałości o należyte wykonywanie powierzonych przez prawo obowiązków. Wymóg staranności szczególnego rodzaju implikuje bardziej rygorystyczną ocenę naruszenia przez notariusza przepisów prawa, co z kolei ma wpływ na surowość kary. Istotną przesłanką uzasadniającą wymierzenie najsurowszej z kar dyscyplinarnych, którą szczególnie mocno akcentował w odwołaniu od orzeczenia Sądu I instancji Minister Sprawiedliwości, jest także fakt uprzedniego, wielokrotnego ukarania obwinionego karami dyscyplinarnymi. Okoliczność ta wskazuje na bezskuteczność w zakresie prewencji indywidualnej orzeczonych wcześniej kar dyscyplinarnych, a także świadczy o niereformowalnej, negatywnej postawie obwinionego. Trudno więc uznać wymierzenie przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny najsurowszej z kar dyscyplinarnych za rażąco surowe, skoro wcześniejsze orzeczenia wymierzające łagodniejsze sankcje, mające charakter swoistego ostrzeżenia, nie przyniosły zmiany postępowania obwinionego. 10 W tych warunkach Sąd Najwyższy orzekł o oddaleniu kasacji obwinionego J. O., obciążając go, stosownie do treści art. 67 § 2 ustawy Prawo o notariacie kosztami postępowania kasacyjnego.