2 i § 5 ust. 3 umowy pożyczki z 12 kwietnia 1999 r., przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym ustaleniu daty wymagalności dochodzonego roszczenia. Błąd ten nastąpił na skutek błędnego uznania, że data wymagalności roszczenia pracodawcy przysługującego mu wobec pracownika określona jednoznaczne w zawartej z pracownikiem umowie może zostać zmieniona na skutek jednostronnej decyzji pracodawcy, oraz zawiadomienia przez pracodawcę o tej decyzji związków zawodowych działających u pracodawcy;
5 umowy pożyczki z 12 kwietnia 1999 r., przez jego niewłaściwe zastosowanie i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty należności głównej wraz z odsetkami z tytułu opóźnienia w zapłacie 6 w wysokości ustawowej, mimo że z łączącej strony umowy pożyczki wyraźnie wynika, że w przypadku opóźnienia pozwanego ze spłatą pożyczki, powodowi będą przysługiwały odsetki z tytułu opóźnienia w zapłacie w wysokości 85% odsetek ustawowych. Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 461 § 1 oraz art. 461 § 3 k.p.c., przez błędne przyjęcie, że właściwy miejscowo w sprawie był Sąd Rejonowy w K., mimo, że: (-) sprawa podlegała rozpoznaniu w trybie przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy, (-) Sąd Rejonowy w K. nie był właściwy miejscowo na podstawie art. 461 § 1 k.p.c., (-) klauzula prorogacyjna zamieszczona w umowie pożyczki z 12 kwietnia 1999 r. (§ 8 ust. 3), na podstawie której Sąd Rejonowy w K. ustalił swoją właściwość była nieważna jako sprzeczna z bezwzględnie wiążącą regulacją art. 461 § 1 k.p.c., a strony nie złożyły wspólnego wniosku, o którym mowa w art. 461 § 3 k.p.c. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi lub - jako innemu sądowi równorzędnemu - Sądowi Okręgowemu w W., a także o zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego W. K. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona powodowa wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym wedle norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty rozpoznawanej skargi kasacyjnej opierają się w zasadniczym stopniu na własnych ustaleniach faktycznych poczynionych przez pełnomocnika skarżącego, niemających oparcia w faktach przyjętych w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku. W pierwszej kolejności dotyczy to procesowego zarzutu naruszenia art. 461 § 1 oraz art. 461 § 3 k.p.c., który odwołuje się do umowy prorogacyjnej ustanowionej w § 8 ust. 3 umowy pożyczki z 12 kwietnia 1999 r., 7 której istnienie w ustaleniach faktycznych przyjętych przez Sąd Okręgowy nie zostało stwierdzone. Należy przypomnieć
tym, że ustalenie treści oświadczenia woli należy do ustaleń faktycznych i jako takie ustalenie to lub jego brak nie podlega kontroli kasacyjnej (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 6 listopada 1996 r., II UKN 9/96, OSNP 1997, nr 11, poz. 201; 15 października 2002 r., II CKN 1167/00, LEX nr 74498). W tej sytuacji Sąd Najwyższy jedynie na marginesie wskazuje, że podziela stanowisko, iż w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy szczególna i wyczerpująca regulacja właściwości miejscowej sądu (art. 461 k.p.c.) wyłącza każdą właściwość ustalaną zgodnie z przepisami o postępowaniu zwykłym, tj. w szczególności właściwość przemienną i wyłączną. Jest to właściwość przemienna (konkurencyjna) w stosunku do właściwości ogólnej i można ją określić jako szczególny przypadek właściwości wyłącznej, do której art. 46 § 1 k.p.c. (dopuszczający zawieranie umów prorogacyjnych) nie ma zastosowania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2014 r., II PZP 1/13, LEX nr 1438647). Jednocześnie jednak, w ocenie Sądu Najwyższego, rozpoznanie sprawy przez sąd pracy niewłaściwy miejscowo nie może być samo przez się uznane za uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poza szczególnymi konkretnymi sytuacjami. Pełnomocnik skarżącego na takie szczególne okoliczności się nie powołuje, mówiąc ogólnie o trudnościach jakie pracownik może napotkać w znalezieniu pełnomocnika lub w dostępie do akt w odległym sądzie, nie twierdząc jednak, że na trudności takie napotkał pozwany. Bezpodstawny, jako odwołujący się do ustaleń faktycznych nieprzyjętych w podstawie zaskarżonego wyroku, jest także zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. „
5 umowy pożyczki”. Pomijając, że postanowienie umowy nie może stanowić podstawy skargi kasacyjnej, ponieważ nie jest prawem materialnym w rozumieniu art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., zarzut ten opiera się na twierdzeniu o istnieniu faktu (oświadczenia woli stron w kwestii wysokości odsetek z tytułu opóźnienia) nieustalonego przez Sąd. Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 291 § 1 k.p. Na uzasadnienie tego zarzutu wskazano, że roszczenie o zwrot pożyczki z funduszu prywatyzacyjnego powinno zostać uznane za roszczenie wynikające ze stosunku pracy w rozumieniu art. 291 § 1 k.p., dlatego że pracodawca zawarł z pracownikiem 8 umowę pożyczki w wykonaniu zobowiązania wynikającego ze stosunku pracy. Pracownik miał zatem do pracodawcy roszczenie o zawarcie tej umowy. Roszczenie to miało podstawę w treści normatywnego (w rozumieniu art. 9 § 1 k.p.) porozumienia zbiorowego tj. wynikało z porozumienia z 8 października 1997 r., określającego sprawy pracownicze i związkowe związane z prywatyzacją T. S.A. Jak wskazuje autor skargi kasacyjnej, warunki tej umowy były dla pracowników bardzo korzystne, a możliwość zawarcia pożyczki traktowana była przez pracowników jako korzyść mająca źródło w statusie pracowniczym. Możliwość zawarcia umowy pożyczki była elementem całokształtu gwarancji socjalnych przysługujących pracownikom
prywatyzacją pracodawcy, w tym sensie służyła ona wykonaniu ogólnego obowiązku pracodawcy, o którym mowa w art. 16 k.p. Należy stwierdzić, że argumenty te opierają się, podobnie jak wcześniej rozważone zarzuty, na własnych, przedstawionych dopiero w skardze kasacyjnej, ustaleniach faktycznych skarżącego, dotyczących istnienia funduszu prywatyzacyjnego i porozumienia zbiorowego stanowiącego podstawę udzielania pożyczek. O istnieniu funduszu i porozumienia nie ma ani słowa w uzasadnieniach wyroków Sądów pierwszej i drugiej instancji orzekających w niniejszej sprawie, ani w apelacji pozwanego. Pełnomocnik skarżącego nie przedstawił też zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazujących na proceduralne nieprawidłowości, których wystąpienie pozwalałoby zakwestionować podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku. Sąd Najwyższy nie jest zaś uprawniony do dokonywania własnych ustaleń faktycznych, do czego sprowadziłoby się przyjęcie wersji zdarzeń przedstawionej w skardze kasacyjnej. Warto też zauważyć, że pełnomocnik skarżącego, twierdząc o istnieniu porozumienia zbiorowego zawierającego przepisy prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p., nie wskazał, żadnego przepisu prawa, który mógłby stanowić ustawową podstawę zawarcia takiego porozumienia, wymaganą dla uznania tego aktu za źródło prawa pracy, ani nie przedstawił zarzutu naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 9 § 1 k.p. Co równie ważne, nie powołał w podstawie skargi żadnego przepisu porozumienia, który Sąd Okręgowy zaskarżonym wyrokiem naruszył. Podstawy obowiązku udzielenia przedmiotowej pożyczki nie można też, wbrew twierdzeniu skarżącego, upatrywać w art. 16 k.p. Przepis ten, ustanawiający jako jedną z podstawowych 9 zasad prawa pracy, obowiązek pracodawcy zaspokajania (stosownie do możliwości i warunków) bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb pracownika, ma charakter dyrektywny, gdyż ich realizacja uzależniona jest od kondycji finansowej pracodawcy. Przepisy te na dają pracownikowi prawa podmiotowego do uzyskania konkretnego świadczenia socjalnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1987 r., I PRN 25/87, OSNCP 1988 nr 12, poz. 180). W szczególności art. 16 k.p. nie może być rozumiany tak szeroko, by widzieć w nim podstawę obowiązku udzielenia pracownikom pożyczki na zakup akcji, których nabycie odbywało się i tak na zasadach preferencyjnych, uprzywilejowujących ich w stosunku do ogółu obywateli. W tym stanie rzeczy, nawet przyjęcie szerokiej wykładni art. 291 § 1 k.p., zgodnie z którą, nie istnieją powody, aby w sytuacji, gdy podstawa prawna określonego żądania znajduje się w przepisach prawa pracy, do jego przedawnienia stosować przepisy Kodeksu cywilnego, a nie art. 291 § 1 k.p. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2013 r., II PK 272/12, OSNP 2014 nr 1, poz. 7), nie pozwala na uznanie trafności rozważanego zarzutu naruszenia tego przepisu. W okolicznościach niniejszej sprawy bezpodstawne bowiem okazało się twierdzenie skarżącego, że udzielenie przez pracodawcę przedmiotowej pożyczki miało źródło w obowiązku wynikającym z przepisów prawa pracy. Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 118 k.c., przez nieuznanie, że roszczenie pracodawcy będącego przedsiębiorcą przeciwko byłemu pracownikowi o zwrot przedmiotowej pożyczki następuje z upływem 3 lat, z uwagi na związek roszczenia z działalnością gospodarczą tego pracodawcy. Jak już wyjaśnił Sąd Najwyższy na gruncie art. 118 k.c., należy rozróżnić działania związane z działalnością gospodarczą oraz związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, które nie polegają na prowadzeniu działalności gospodarczej, ponieważ nie polegają na uczestnictwie w obrocie gospodarczym, nie prowadzą do wytwarzania dóbr materialnych i nie przynoszą zysku. Za czynności związane z działalnością gospodarczą należy uznać działania pozostające w normalnym, funkcjonalnym związku z tą działalnością, podejmowane
przedmiotem działalności danego podmiotu (uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 1992 r., III CZP 64/92, OSNCP 1992 nr 12, 10 poz. 225, z dnia 12 grudnia 2001 r., III CKN 28/01, niepubl., z dnia 7 lipca 2003 r., III CZP 43/03, OSNC 2004 nr 10, poz. 151, z dnia 22 lipca 2005 r., III CZP 45/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 66, wyroki z dnia 22 września 2005 r., IV CK 105/05, z dnia 30 stycznia 2007 r., IV CSK 356/06, z dnia 6 czerwca 2012 r., III CSK 282/11, niepubl.; wyrok SN z 14 listopada 2013 r., II CSK 104/13, LEX nr 1415499). Do takich czynności nie należy udzielanie pożyczek pracownikom na sfinansowanie preferencyjnego nabycia akcji. Na koniec należy wskazać, że ostatni z przestawionych w skardze zarzutów, tj. zarzut naruszenia art. 120 § 1 k.c. „
ust 2 i § 5 ust 3 umowy pożyczki z 12 kwietnia 1999 r.”, opiera się na założeniu trafności rozpatrzonych wyżej zarzutów naruszenia art. 291 § 1 k.p. lub art. 118 k.c. Wobec ich bezpodstawności, rozpoznawanie tego zarzutu jest bezprzedmiotowe. Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego – na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.