I PK 295/13

Sygn. akt I PK 295/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 maja 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca) w sprawie z powództwa D. Ł. przeciwko O. Spółce Akcyjnej z siedzibą w P. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 maja 2014 r., skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 16 lipca 2013 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 2 Powódka D. Ł. wniosła o zasądzenie od O. Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. 65.552 zł tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pozwu wyjaśniła, że na dochodzone przez nią odszkodowanie składa się 6.736 zł, stanowiące pozostałą część odszkodowania dochodzonego wcześniej w sprawie VI P …/10 oraz 58.816 zł, stanowiące utracone zarobki w okresie od maja 2011 r. do dnia wniesienia pozwu. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu podała, że z uwagi na powagę rzeczy osądzonej żądanie powódki nie powinno zostać uwzględnione, gdyż sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami była już rozpoznawana przez Sąd Rejonowy w B. w sprawie o sygn. akt: VI P …/10 i została zakończona prawomocnym wyrokiem. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona w pozwanej Spółce od 13 lutego 1974 r. do 29 lipca 2004 r. Dnia 7 lipca 2004 r. - w związku z realizowanym przez pracodawcę „programem dobrowolnych odejść” – powódka wystąpiła z wnioskiem o rozwiązanie stosunku pracy w drodze porozumienia stron z dniem 29 lipca tego roku, zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2004 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Otrzymała od pracodawcy zapewnienie, że będzie miała prawo do emerytury pomostowej po osiągnięciem wieku 55 lat z uwagi na pracę w warunkach szczególnych. Dnia 29 lipca 2004 r. wydano jej świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach w okresie od 13 lutego 1974 r. do 29 lipca 2004 r. W 2009 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury. W trakcie postępowania przed organem rentowym pracodawca dokonał korekty okresów pracy w warunkach szczególnych. Potwierdził pracę w takich warunkach od 1 lutego 1995 r. do 6 lipca 1998 r. oraz od 7 lipca 1998 r. do 31 sierpnia 2002 r. Ze względu na brak 15 lat pracy w takich warunkach organ rentowy odmówił powódce prawa do emerytury. Sąd Okręgowy w B. oddalił jej odwołanie od tej decyzji. 6 grudnia 2010 r. powódka wystąpiła z pozwem o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej Spółki odszkodowania w wysokości 60.000 zł. Jako podstawę odpowiedzialności pozwanego wskazała art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. wywodząc, że dochodzi roszczeń 3 odszkodowawczych z tytułu nienależytego wykonania przez pracodawcę warunków umowy o pracę, przez to, że pracodawca wprowadził ją w błąd, przekonując że spełnia warunki do otrzymania emerytury pomostowej, co spowodowało skutek w postaci rozwiązania przez powódkę stosunku pracy. Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 24 maja 2011 r. w sprawie VI P …/10 zasądził od pozwanej na rzecz powódki odszkodowanie w wysokości 60.000 zł z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że utracone przez powódkę wynagrodzenie, liczone od chwili pozbawienia jej prawa do emerytury, tj. od 19 czerwca 2009 r. do dnia wyrokowania, tj. 24 maja 2011 r. daje 66.736,78 zł, ale z uwagi na ograniczenie roszczenia do 60.000 zł zasądził na jej rzecz tylko taką kwotę. Sąd Rejonowy wyjaśnił, że dochodzona w niniejszej sprawie kwota 6.736 zł stanowi odszkodowanie uzupełniające ponad zasądzoną w wyżej wymienionym wyroku z dnia 24 maja 2011 r. w sprawie VI P …/10 kwotę tytułem utraconych zarobków w okresie od 19 czerwca 2009 r. do dnia wyrokowania. Pozostałą kwotę stanowi odszkodowanie z tytułu utraconych zarobków za okres od dnia wyrokowania w sprawie VI P …/10 do dnia wniesienia pozwu. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 471 k.c., dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 października 2004 r. (II PK 36/04, OSNP 2005 nr 8, poz. 106) stwierdził, że pracownik może na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. dochodzić od pracodawcy naprawienia szkody, wyrządzonej niewydaniem w terminie lub wydaniem niewłaściwego świadectwa pracy (art. 99 § 1 i 2 k.p.), innej niż utrata zarobków w związku z pozostawaniem bez pracy. Sąd Rejonowy uznał, że pozwana w związku z ustaniem zatrudnienia powódki była zobowiązana do wystawienia świadectwa pracy z określeniem okresu pracy w warunkach szczególnych. Wystawione powódce 29 lipca 2004 r. świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach od początku było niewłaściwe i zawierało informacje sprzeczne ze stanem rzeczywistym. Pracodawca, zapewniając powódkę, że spełni warunki do uzyskania prawa do emerytury po ukończeniu 55 lat, wywołał u niej błędne przekonanie i zdeterminował jej decyzję o zakończeniu 4 stosunku pracy. Za nieprzekonujące Sąd uznał wyjaśnienia pozwanej, że nie ponosi ona odpowiedzialności za wydanie błędnego świadectwa pracy, gdyż została wprowadzona w błąd przez organ rentowy, który udzielił niewłaściwych informacji co do spełnienia przez powódkę przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do wcześniejszej emerytury. W ocenie Sądu pozwana miała możliwość, przy dołożeniu należytej staranności, ustalić prawidłowy okres pracy w warunkach szczególnych powódki, a tym samym w sposób prawidłowy określić, czy przysługują jej uprawnienia do wcześniejszej emerytury czy też nie. W takich okolicznościach, rozwiązanie przez powódkę umowy o pracę spowodowało szkodę w postaci utraty wynagrodzenia za pracę, które uzyskałaby gdyby kontynuowała zatrudnienie. Pracownik, poza wypadkami określonymi w przepisach, może dochodzić odszkodowania w pełnej wysokości z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania przez pracodawcę obowiązków z umowy o pracę - art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. (wyrok SN z dnia 17 lutego 1999 r., I PKN 578/98). Wysokość odszkodowania za utracone zarobki oblicza się porównując średnie zarobki pracowników o zbliżonym stażu pracy i kwalifikacjach zatrudnionych na stanowisku, na którym zatrudniony był pracownik przed rozwiązaniem stosunku pracy (por. orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 23 października 2012 r., III APa 27/12). Wysokość odszkodowania dla powódki Sąd pierwszej instancji ustalił w oparciu o aktualne wynagrodzenie innego pracownika pozwanej Spółki – M. P., który w 2004 r. pracował na stanowisku pracy tożsamym ze stanowiskiem powódki. Kwota odszkodowania została wyliczona przez pomnożenie wynagrodzenia w wysokości 6.000 zł przez objęty okres 12 miesięcy (od maja 2011 r. do maja 2012 r.) i pomniejszenie uzyskanej sumy o kwotę otrzymanego w tym okresie zasiłku przedemerytalnego. Tak wyliczone odszkodowanie Sąd powiększył o pozostałą kwotę za utracone wynagrodzenia za okres od 19 czerwca 2009 r. do dnia wyrokowania w sprawie VI P …/10, tj. do maja 2011 r. Z podanych wyżej względów Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2013 r. zasądził od pozwanej na rzecz powódki 65.552 zł z ustawowymi odsetkami w wysokości 13% od 24 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty, 2.700 zł tytułem zwrotu 5 kosztów zastępstwa procesowego oraz nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa 3.278 zł opłaty od pozwu. Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając go w całości. Sąd Okręgowy, wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną: (I) zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo, (II) zasądził od powódki na rzecz pozwanej 3.278 zł tytułem zwrotu części kosztów procesu i odstąpił od obciążania jej pozostałą częścią. Zdaniem Sądu odwoławczego, twierdzenie Sądu Rejonowego, że gdyby powódka nie była przekonana o możliwości otrzymania w 2009 r. emerytury, to nie zdecydowałaby się na rozwiązanie stosunku pracy w 2004 r. i pracowałaby nadal, a jej wynagrodzenie rosłoby, jest całkowicie dowolne i sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na okresy niezdolności powódki do pracy, wskazujące na chorobę powódki, którą Sąd pierwszej instancji pominął, przypisując dowolnie perspektywie otrzymania w 2009 r. emerytury decydujące znaczenie przy podejmowaniu decyzji o rozwiązaniu umowy. W 2004 r. nabycie emerytury było zdarzeniem przyszłym i niepewnym. Zdaniem Sądu Okręgowego dobrowolne godzenie się na pobieranie przez 5 lat niskiego świadczenia przedemerytalnego, zamiast wysokiego wynagrodzenia, jest działaniem irracjonalnym, a Sąd Rejonowy bezpodstawnie dał wiarę twierdzeniom powódki. Sąd podkreślił, że warunkiem skutecznego dochodzenia odszkodowania jest wykazanie związku między pozostawaniem bez pracy i wydaniem niewłaściwego świadectwa pracy. W niniejszej sprawie taki związek, zdaniem Sądu drugiej instancji nie istnieje, ponieważ powódka po rozwiązaniu umowy o pracę z O. nie poszukiwała nowej pracy, tylko niezwłocznie wystąpiła o przyznanie jej świadczenia przedemerytalnego. Ponadto, łączenie rzekomej szkody powódki z jakimkolwiek świadectwem jest niedopuszczalne. Sąd Rejonowy uznał, że gdyby powódka nie została wprowadzona przez pracodawcę w błąd, nie zdecydowałaby się na rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron. Jednakże błąd jest wadą oświadczenia woli i zgodnie z art. 84 § 1 k.c., uprawnienie do uchylania się od błędu wygasa z upływem roku od jego wykrycia. Tymczasem powódka nie złożyła pozwanej spółce oświadczenia o uchyleniu się od swego. Porozumienie 6 rozwiązujące jest więc ważne i nie może być kwestionowane. Zastosowanie w sprawie art. 471 k.c. nastąpiło zatem, według Sądu Okręgowego z jawnym naruszeniem tego przepisu. Sąd Rejonowy nie wskazał jakie zobowiązanie zostało przez pozwaną spółkę niewykonane lub nienależycie wykonane. Poza tym, sankcją wadliwej czynności prawnej z zakresu prawa jest jej wzruszalność, a odszkodowanie za skutki doprowadzenia do złożenia oświadczenia woli pod wpływem rzekomego błędu jest nieznane polskiemu prawu cywilnemu - jeśli nie liczyć art. 410 § 2 k.c. Z podanych względów Sąd Okręgowy uznał wyroku Sądu pierwszej instancji za błędny. W skardze kasacyjnej powódka zaskarżyła powyższy wyrok Sądu Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie: