V CSK 145/14

Sygn. akt V CSK 145/14 POSTANOWIENIE Dnia 6 sierpnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) SSN Jan Górowski SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) w sprawie z wniosku R. D. przy uczestnictwie B. D. o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez wymaganej zgody, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 sierpnia 2014 r., skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w L. z dnia 29 sierpnia 2013 r. uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w L., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2013 r. Sąd Okręgowy w L. oddalił apelację uczestniczki postępowania B. D. od postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z siedzibą w J. z dnia 19 kwietnia 2013 r., który stwierdził potrzebę przyjęcia jej do szpitala psychiatrycznego na leczenie bez jej zgody. Sądy, opierając się na przeprowadzonym w sprawie dowodzie z opinii psychiatrycznej, a także na dowodzie z wywiadu kuratora sądowego, stwierdziły, że uczestniczka cierpi na zaburzenia urojeniowe o nieokreślonej etiologii, przejawia zwiewne urojenia ksobne i prześladowcze, a jej doznania psychotyczne powodują istotne zaburzenia w jej funkcjonowaniu. Często zachowuje się nieracjonalnie, odmawia proponowanej pomocy, nie chce przyjmować leków zapisanych przez lekarza psychiatrę. W tym stanie rzeczy Sądy uznały, że została spełniona przesłanka określona w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 19 sierpnia 1994 roku o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375, dalej powoływanej jako „u.o.z.p.”) uzasadniająca wydanie orzeczenia o potrzebie przyjęcia uczestniczki do szpitala psychiatrycznego - leczenie uczestniczki jest nieodzowne, gdyż pozostawienie jej bez oddziaływań leczniczych przyniesie dalsze pogorszenie jej stanu psychicznego oraz zaburzeń zachowania i funkcjonowania społecznego, natomiast uzasadnione jest przewidywanie, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie poprawę stanu zdrowia uczestniczki. Od postanowienia Sądu Okręgowego uczestniczka postępowania wniosła skargę kasacyjną, opartą na obu podstawach z art. 3983 § 1 k.p.c. Zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 42 u.o.z.p., art. 5 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 42 u.o.z.p., art. 5 k.p.c. w zw. z art. 286 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 42 u.o.z.p., art. 5 k.p.c. w zw. z art. 46 ust. 2 u.o.z.p. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 42 u.o.z.p. Na tej podstawie wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonego 3 postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut nieważności postępowania uczestniczka łączy z niepouczeniem jej przez sąd o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Obowiązek przewidziany w art. 5 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uzależniony jest od ujawnienia się w toku postępowania okoliczności wskazujących na trudności uczestnika (strony) w samodzielnym prowadzeniu sprawy i potrzebę skorzystania z fachowej pomocy, w szczególności – co podkreślił Sąd Najwyższy w cytowanym przez skarżącą uzasadnieniu postanowienia z dnia 22 lipca 2010 r. (I CSK 234/10, nie publ. poza bazą Lex nr 686075) – jeśli z opinii biegłego psychiatry wynika, że zakłócenia w odbiorze rzeczywistości przez uczestnika (stronę) mogą utrudnić mu podjęcie racjonalnej obrony swoich interesów. W niniejszej sprawie tego rodzaju przesłanki nie występowały, co wynika nie tylko z opinii biegłego, wskazującej, że ewentualne zwiewne urojenia uczestniczki dotyczą relacji małżeńskich, ale także z analizy wypowiedzi uczestniczki w toku postępowania, świadczących o pełnej orientacji co do przedmiotu postępowania i aktywnym przeciwstawianiu się potrzebie przyjęcia jej do szpitala psychiatrycznego. Z uwagi na kwestionowanie przez uczestniczkę opinii biegłego psychiatry i wobec ogólnikowości ustaleń tej opinii – nie zachodziła konieczność składania przez skarżącą wniosku o zobowiązanie biegłego do złożenia ustnego wyjaśnienia opinii, ponieważ obowiązek wykorzystania możliwości przewidzianej w art. 286 k.p.c. ciążył na sądzie orzekającym (art. 286 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Przed zażądaniem takich wyjaśnień przedwczesne byłoby także pouczanie uczestniczki o możliwości wnioskowania o przeprowadzenie dowodu z opinii innych biegłych. Przy tym podnoszone w skardze zarzuty dotyczące nieudzielania pouczeń odnoszą się do postępowania pierwszoinstancyjnego, a nie do postępowania odwoławczego, którego przebieg może zostać poddany ocenie Sądu Najwyższego, także z tej przyczyny nie mogą więc odnieść skutku. 4 Skarżąca ma natomiast rację, że ustalenia, jakie poczyniły sądy obydwu instancji na podstawie opinii biegłego P. J. nie uprawniały do wydania zaskarżonego orzeczenia. Art. 29 ust. 1 u.o.z.p. upoważnia do ingerencji w wolność osobistą człowieka poprzez przymuszenie go do podjęcia leczenia w szpitalu psychiatrycznym jedynie wówczas, kiedy jest on osobą chorą psychicznie,