kc. Przede wszystkim należy zaznaczyć, iż w doktrynie jednolicie przyjmuje się, iż taryfy stanowią wzorce umowy, o których mowa w art. 384 kc. Pod pojęciem wzorca umownego rozumie się bowiem przygotowane z góry przez proponenta, przed zawarciem umowy, postanowienia kształtujące treść stosunku prawnego wiążącego strony, przeznaczone do masowego zastosowania. Wskazane kryteria spełnia przedmiotowa Taryfa. Istotnym jest, iż Taryfa w części pierwszej określa ogólne zasady pobierania prowizji i opłat, a jak stanowi § 1 pkt 1 przedmiotowej Taryfy bank pobiera prowizje i opłaty za czynności i usługi określone w części pierwszej niniejszej taryfy od indywidualnych klientów detalicznych, tj. osób fizycznych, które zawarły z bankiem stosowne umowy. Jednakże w ocenie Sądu kwestia nie załączenia przez powoda takiej umowy, wbrew twierdzeniom pozwanego, nie przemawia za oddaleniem powództwa. Należy bowiem zauważyć, iż zawarte w Taryfie klauzule nie muszą być interpretowane przy użyciu umów, które mogą być różnorodnej treści. Zaskarżone klauzule stanowią więc postanowienia samodzielnie wyodrębnionego wzorca umownego oferowanego przez pozwanego konsumentom, którzy są zainteresowani zawarciem z bankiem umowy o świadczenie usług bankowych lub udostępnienie określonych w treści umowy produktów. Takim wzorcem, obok Taryfy prowizji i opłat (...) Banku S.A. jest także odpowiedni Regulamin. Wobec tego Sąd poddał treść przedmiotowych postanowień wzorca umowy ocenie prawnej w kontekście czy mają one charakter niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art.
Przede wszystkim należy podkreślić, że w postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone Sąd dokonuje abstrakcyjnej oceny wzorca celem ustalenia, czy zawarte w nim klauzule mają charakter niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art.
k.c. Niedozwolone postanowienia umowne określają przepisy art.
– 385 3 k.c., mające na celu ochronę konsumenta przed niekorzystnymi postanowieniami umowy łączącej go z profesjonalistą. W myśl art.
k.c., za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przytoczonego sformułowania wynika zatem, że możliwość uznania danego postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z praktyki stosowania zależna jest od spełnienia następujących przesłanek: 1) postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie, a więc nie podlegało negocjacjom; 2) ukształtowane w ten sposób prawa i obowiązki konsumenta pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami; 3) ukształtowane we wskazany sposób prawa i obowiązki rażąco naruszają interesy konsumenta; 4) postanowienie umowy nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, w tym ceny lub wynagrodzenia. Powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, natomiast brak jednej z nich skutkuje tym, że Sąd nie dokonuje oceny danego postanowienia pod kątem abuzywności. Analizując zakwestionowane przez powoda postanowienie w oparciu o w/w kryteria, nie budzi wątpliwości Sądu, że konsumenci nie mieli wpływu na jego treść, a zatem należało uznać, że nie było ono z nimi uzgadniane indywidualnie. Przedmiotowe postanowienie nie dotyczy także, zdaniem Sądu, głównych świadczeń stron umowy. Należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie zastosowanie ma art. 14 ustawy o elektronicznych instrumentach płatniczych, który definiuje świadczenia główne umowy o kartę płatniczą wskazując, iż przez umowę o kartę płatniczą wydawca karty płatniczej zobowiązuje się wobec posiadacza karty płatniczej do rozliczania operacji dokonanych przy użyciu karty płatniczej, a posiadacz zobowiązuje się do zapłaty kwot operacji wraz z należnymi wydawcy kwotami opłat i prowizji lub do spłaty swoich zobowiązań na rachunek wskazany przez wydawcę. Przy czym w ocenie Sądu opłaty zawarte w zakwestionowanych postanowieniach nie są tymi, o których mowa w wyżej wymienionym przepisie, albowiem te stanowią w rzeczywistości wynagrodzenie związane z korzystaniem z karty płatniczej. Do rozstrzygnięcia pozostała zatem jedynie kwestia, czy zakwestionowane przez powoda postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Należy wskazać, że „dobre obyczaje” to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać także działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, a więc działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania. Pojęcie „interesów konsumenta” należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny, mogą tu wejść w grę także inne aspekty: zdrowia konsumenta (i jego bliskich), jego czasu zbędnie traconego, dezorganizacji toku życia, przykrości, zawodu itp. Naruszenie interesów konsumenta wynikające z niedozwolonego postanowienia musi być rażące, a więc szczególnie doniosłe. Pojęcie „dobrych obyczajów” (w szczególności w stosunkach umownych między profesjonalistą a konsumentem) zdefiniowała judykatura - w wyroku SN z 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, ( opublik. Biul. SN 2006, nr 2, s. 86 ) wskazano, iż za „sprzeczne z dobrymi obyczajami” należy uznać wprowadzenie klauzul godzących w równowagę kontraktową, zaś „rażące naruszenie interesów konsumenta” polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku umownym. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że kwestionowane przez powoda klauzule o treści „Opłata manipulacyjna za obsługę zadłużenia opóźnionego – 40 PLN.” oraz „Wysyłka monitu do posiadacza karty – od każdego monitu – 15 PLN.” stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art.
W ocenie Sądu, objęte sporem klauzule rażąco naruszają interes ekonomiczny konsumenta, który może na ich podstawie zostać obciążony opłatami nie mającymi odzwierciedlenia w świadczeniu wzajemnym – w niniejszym wypadku w wydatkach towarzyszących czynności, za które jest pobierana opłata. Zapisy te nie gwarantują zatem, iż ustalone przez bank opłaty rzeczywiście odpowiadają kosztom poniesionym przez bank. Jest to tym bardziej istotne, iż powyższe opłaty są narzucane przez bank, mimo, iż nie stanowią świadczenia głównego w rozumieniu art. 14 ust. 1 ustawy o elektronicznych instrumentach płatniczych, a więc nie stanowią opłaty za realizację świadczenia, w związku z którego potrzebą konsument zdecydował się na zawarcie umowy. Odnośnie ewentualnych czynności podejmowanych przez bank w ramach obsługi zadłużenia opóźnionego i wysyłki monitów, w tym miejscu należy również zwrócić uwagę, iż wewnętrzne zarządzenia regulujące kwestie obsługi i monitorowania zadłużenia u pozwanego stanowią dokument wewnętrzny, nie mający wpływu na treść praw i obowiązków stron umowy. Sąd stwierdził także, iż pozwany nie udowodnił, iż w przypadku powstania zadłużenia na rachunku posiadacza karty kredytowej nie pobiera odsetek ustawowych, które należą mu się stosownie do treści art. 481 § 1 kc. Natomiast w sytuacji braku postanowienia wyłączającego zastosowanie odsetek ustawowych bank może zażądać zarówno kwestionowanych opłat, jak i przysługujących mu odsetek, co rażąco narusza interes konsumenta. Nadto analizując wygórowaną opłatę za wysyłkę monitu do konsumenta należy mieć na uwadze, iż zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 1 ogólnych zasad pobierania prowizji i opłat określonych w Taryfie części 1 – niezależnie od prowizji i opłat bankowych określonych w niniejszej Taryfie, bank pobiera również zryczałtowane opłaty stanowiące pokrycie ponoszonych przez bank kosztów pocztowych i telekomunikacyjnych zgodnie z taryfą prowizji i opłat pocztowo – telekomunikacyjnych (...) Banku S.A. W ocenie Sądu powyższe świadczy, iż wobec masowego charakteru wzorca jego dalsze funkcjonowanie w obrocie może prowadzić do nieuzasadnionego wzbogacenia pozwanego kosztem konsumentów. Dochodzi zatem jednocześnie do ukształtowania obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi i wykorzystania jego słabej pozycji w stosunku umownym. Z tych względów Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że zakwestionowane postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwanego w obrocie z konsumentami stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art.
i zakazał jego stosowania na podstawie art. 479 42 k.p.c. O wysokości wpisu od pozwu i obciążeniu nim pozwanego na rzecz Skarbu Państwa orzeczono na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 113 ust. 1 oraz art. 96 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2010r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) i art. 98 § 1 kpc. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono stosowanie do wyniku sporu na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. Publikację prawomocnego wyroku na koszt pozwanego zarządzono na podstawie art. 479 44 k.p.c. SSO Maria Witkowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.