Sygn. akt III CNP 7/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Marta Romańska (sprawozdawca) SSN Karo
§ 2k.c.
poprzez błędną wykładni, i przyjęcie, że w świetle tych przepisów pozwana skutecznie potrąciła wierzytelność przysługującą jej wobec cedenta z wierzytelnością dochodzoną przez powoda, podczas gdy wierzytelność pozwanej nie istniała w chwili składania zarzutu potrącenia, nie była wymagalna, a oświadczenie o potrąceniu nie zostało prawidłowo złożone i doręczone powodowi; - art. 455 k.c. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że wierzytelność pozwanej wobec cedenta była wymagalna, choć termin spełnienia związanego z nią świadczenia pieniężnego nie był oznaczony ani nie wynikał z właściwości zobowiązania, a pozwana nie wezwała dłużnika do spełnienia świadczenia; - art. 499 w zw. z art. 61 i art. 96 k.c. oraz art. 91 k.p.c., poprzez błędną wykładnię a w konsekwencji przyjęcie, że pozwana skutecznie potrąciła swoją wierzytelność z wierzytelnością powoda, chociaż oświadczenie to zostało złożone pełnomocnikowi procesowemu; - naruszeniu prawa procesowego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 6 k.c. i oparcie ustaleń faktycznych o okoliczności, które nie zostały udowodnione przez pozwaną; - art. 382 w zw. z art. 235 § 1 k.p.c., poprzez dokonanie ustaleń odmiennych od przyjętych przez Sąd l instancji bez przeprowadzenia uzupełniającego 6 postępowania dowodowego uzasadniającego takie ustalenia w zakresie istnienia oraz wymagalności wierzytelności przedstawionej do potrącenia, jak również skuteczności złożenia oświadczenia o potrąceniu. Powód wniósł o stwierdzenie, że wyrok Sądu Okręgowego w K. z 24 maja 2013 r. jest niezgodny z art. 513 § 2 w zw. z art. 498 §
§ 2k.c.
Prokurator Generalny wezwany o zajęcie stanowiska w sprawie, wniósł o oddalenie skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
- Ocenę zasadności środka zaskarżenia zgłoszonego przez powoda trzeba zacząć od wskazania, że – zgodnie z utrwalonym już w orzecznictwie i aprobowanym przez doktrynę poglądem - skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, mający na celu uzyskanie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania władzy publicznej, może być uwzględniona tylko wówczas, gdy naruszenie prawa zaskarżonym nią wyrokiem ma charakter kwalifikowany, elementarny. Skarga nie jest bowiem środkiem do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wyroku sądu, który strona kwalifikuje jako wadliwy, a niezgodność z prawem w rozumieniu art. 4241 k.p.c. może być konsekwencją tylko oczywistych błędów sądu, spowodowanych rażącym naruszeniem zasad wykładni lub stosowania prawa (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z 9 marca 2006, II BP 6/05, OSNP 2007, nr 3-4, poz. 42 i z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17). Jest tak dlatego, że przy wydawaniu każdego orzeczenia sądowego dokonywana jest wykładnia stosowanego prawa, z istoty swej otwarta na wielości możliwych interpretacji. Za niezgodne z prawem można uznać tylko orzeczenie oczywiście sprzeczne z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo takie, które zostało wydane w wyniku wykładni oczywiście błędnej lub wadliwego zastosowania prawa widocznych bez głębszej analizy prawniczej. W związku z tym nie można stwierdzić niezgodności z prawem orzeczenia opartego na przepisie prawa, którego treść dopuszcza możliwość różnych interpretacji i gdy za każdą z nich przemawiają uzasadnione argumenty (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, 7 Dz. U. nr 145, poz. 1638 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2006 r., II BP 1/05 i z 13 grudnia 2005 r., II BP 3/05, niepubl.).
- Bezpodstawnie powód zarzuca, że zaskarżony przez niego wyrok zapadł z naruszeniem art. 382 w zw. z art. 235 § 1 k.p.c. W orzecznictwie, od czasu wprowadzenia do systemu prawa procesowego środka zaskarżenia jakim jest apelacja, za ustalony trzeba uznać pogląd, że sąd drugiej instancji w rozpoznawanej sprawie nie tylko może ale nawet zobowiązany jest dokonać własnych ustaleń faktycznych, a ustalenia te mogą się różnić od ustaleń sądu pierwszej instancji choćby oparte były na tym samym materiale dowodowym, z którego korzystał ten sąd (por. ostatnio wyrok Sądu Najwyższego z 5 sierpnia 2014 r., I PK 3/14, niepubl. i powołane tu orzecznictwo oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2014 r., IV CSK 380/13, niepubl.). Sąd drugiej instancji w niniejszej sprawie częściowo tylko zmienił ustalenia Sądu pierwszej instancji, a nastąpiło po uzupełnieniu materiału dowodowego. Z art. 4244 k.p.c. wynika, że podstawą skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a w tych kategoriach należy rozpatrywać zarzut powoda jakoby Sąd Okręgowy „niewłaściwie zastosował art. 6 k.c. i oparł ustalenia faktyczne o okoliczności, które nie zostały udowodnione przez pozwaną”.
- W uzasadnieniu wyroku z 4 lutego 2004 r., I CK 181/03, niepubl. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że potrącenie jest czynnością materialnoprawną; dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie i wywołuje skutek w postaci wzajemnego umorzenia się wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c., art. 499 k.c.). W razie podniesienia w procesie zarzutu potrącenia, podlega on badaniu pod kątem istnienia przesłanek z art. 498 § 1 k.c. Oświadczenie dla swej ważności nie wymaga określonej formy, może być złożone w postaci pisma procesowego z tym, że musi pochodzić od uprawnionej strony i wyrażać wolę ukształtowania stosunków prawnych w sposób przewidziany w art. 498 § 2 k.c. Podniesienie zarzutu potrącenia w odpowiedzi na pozew jest równoznaczne ze złożeniem oświadczenia o potrąceniu, jeżeli takie oświadczenie nie zostało wcześniej złożone. Również w przypadku zastępowania strony przez pełnomocnika procesowego założenie celowego działania mocodawcy w kierunku 8 wygrania procesu pozwała przyjąć, że zakresem umocowania strona objęła także złożenie w jej imieniu określonego oświadczenia woli, jeżeli jest to niezbędne w ramach obrony jej praw w procesie. Na podstawie art. 513 § 1 k.c. dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie, a zgodnie z art. 513 § 2 k.c. może on również potrącić z cedowaną wierzytelnością wierzytelności przysługujące mu wobec zbywcy, które stają się wymagalne już po tym, jak otrzymał zawiadomienie o przelewie, ale nie później niż wierzytelność będąca przedmiotem cesji. W niniejszej sprawie o oddaleniu powództwa o zapłatę zadecydowało ustalenie, że pozwana skutecznie potrąciła z wierzytelnością powoda własną wierzytelność w stosunku do cedenta, od którego powód nabył wierzytelność dochodzoną pozwem. Sąd Okręgowy ustalił, że cedent „N. - Administracja Nieruchomości" Spółka z o.o. w S. nieprawidłowo dokonał całorocznego rozliczenia zużycia ciepła za 2004 r. w budynkach, w których powstawała pozwana wspólnota. Zgodne z przedstawionym jej rozliczeniem, pozwana zapłaciła spółce 273.980,97 zł i nadto 7.074,95 zł, podczas gdy jej należność winna wynosić 215.829,38 zł. Istniała zatem wierzytelność, którą pozwana potrąciła z wierzytelnością od niej dochodzoną. Powód utrzymuje, że oświadczenie o potrąceniu nie zostało skutecznie złożone wobec niego samego, ale na potrącenie wierzytelności o zwrot nadpłaty, o której tu mowa pozwana powołała się już w sprawie wszczętej przez poprzednika prawnego powoda - cedenta spornej wierzytelności w sporze o jej zapłatę (… 537/08 Sądu Rejonowego w K.). Pozwana podniosła ten zarzut w sprzeciwie od wydanego w tej sprawie nakazu zapłaty, powołując się na pismo skierowane do poprzednika powoda 25 października 2007 r. wzywające go do zapłaty nadpłat z tytułu nieprawidłowego rozliczenia zaliczek na dostawę ciepłej wody i ciepła w okresie od 2004 r. do 2007 r. (k. 38-40). Zarzuty te pełnomocnik pozwanej podtrzymał na rozprawie 9 grudnia 2008 r. wobec pełnomocnika powoda, zgłaszając jednocześnie wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, celem wyliczenia wysokości wierzytelności wzajemnej, której dotyczyło jego oświadczenie. Postępowanie w tej sprawie zostało umorzone, ale sporna wierzytelność została przelana na powoda 13 lutego 2009 r., a zatem już po złożeniu wobec cedenta 9 przytoczonych wyżej oświadczeń. Z akt niniejszej sprawy wynika, że pozwana w sprzeciwie od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym zarzuciła, że należność poprzednika powoda, którą ten nabył na podstawie cesji nie istnieje, że pozwana niezasadnie została obciążona obowiązkiem uregulowania kosztów dostarczenia ciepła za dwanaście miesięcy 2004 r., gdy tymczasem można było od niej żądać zapłaty za dziesięć miesięcy dostarczania ciepła w 2004 r. (k. 38). Zarówno w sprzeciwie od nakazu zapłaty, jak i kolejnych pismach procesowych pozwana zgłaszała ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności wzajemnej (nadpłaty za dostarczone ciepło) i na tę okoliczność zgłosiła wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, który to wniosek Sąd uwzględnił. Przebieg postępowań prowadzonych zarówno z inicjatywy cedenta jak i powoda, w których pozwana jeszcze wobec cedenta podniosła zarzut potrącenia własnej wierzytelności i zwrot nadpłaty za ogrzewanie i podtrzymała go następnie wobec powoda, już w sporze z nim, nie pozwala przyjąć, by zaskarżony wyrok zapał z zarzucanym naruszeniem art. 513 § 2 w zw. z art. 498 §
§ 2k.c.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 42411 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.