Sygn. akt I PZP 7/14 POSTANOWIENIE Dnia 11 lutego 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Maciej Pacuda Protokolant Ewa Wolna w sprawie z powództwa M. C., J. D., E. K., A. S., M. K., M. M., H. K., J. S., S. W. i I. G. przeciwko Szpitalowi Miejskiemu im. […] w Ł. obecnie Szpital Ginekologiczno- Położniczy im. […] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach płacy, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 lutego 2015 r., zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia 21 października 2014 r., "czy pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników, mający zamiar wypowiedzenia warunków umowy pracownikom, których liczba odpowiada liczbie pracowników określonej w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. z 2003 roku, nr 90 poz. 844 ze zm.) ma obowiązek stosować procedury określone w przedmiotowej ustawie, a w szczególności w przepisach artykułów: 2, 3, 4 i 6 ?" przekazuje przedstawione zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego. UZASADNIENIE 2 Przedstawione składowi powiększonemu Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wynika z wątpliwości powziętych przy rozpoznaniu zagadnienia przedstawionego Sądowi Najwyższemu przez Sąd Okręgowy w Ł. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o następującej treści: „Czy pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników, mający zamiar wypowiedzenia warunków umowy pracownikom, których liczba odpowiada liczbie pracowników określonej w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze. zm.), ma obowiązek stosować procedury określone w przedmiotowej ustawie, a w szczególności w przepisach artykułów: 2, 3, 4 i 6?” Zagadnienie to ujawniło się w następującym stanie faktycznym. Powodowie w pozwie skierowanym przeciwko Miejskiemu Szpitalowi im. […] w Ł. wnieśli o uznanie za bezskuteczne wypowiedzeń zmieniających warunki pracy i płacy. Sąd Rejonowy w Ł. oddalił powództwa. Sąd ustalił, że powodowie są pracownikami pozwanego szpitala zatrudnionymi na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy. Pozwany od 2009 r. generuje coraz większe straty. Organ założycielski pozwanego nie potwierdził pokrycia ujemnego wyniku finansowego za 2012 rok, w związku z czym zdecydowano o przekształceniu pozwanego w spółkę prawa handlowego. Alternatywą dla przekształcenia była likwidacja szpitala, co pociągnęłoby za sobą zlikwidowanie ponad 100 miejsc pracy. Przy podejmowaniu decyzji nie zakładano redukcji zatrudnienia z uwagi na konieczność utrzymania kontraktu z NFZ, który wymagał zachowania określonego poziomu zatrudnienia w zakresie usług świadczonych przez szpital w ramach tego kontraktu. Wobec wyczerpania możliwości oszczędności poza sferą wynagrodzeń pracowniczych wszystkim pracownikom pozwanego zaproponowano dobrowolne obniżenie ich wynagrodzeń o 15%. Część pracowników (około 20%) wyraziła zgodę na obniżenia na rok ich wynagrodzeń, podpisując stosowne porozumienia. Pozostali, w tym powodowie, otrzymali wypowiedzenia warunków pracy i płacy. Jako przyczynę wypowiedzeń wskazano „konieczność przeprowadzenia restrukturyzacji kosztów osobowych w Szpitalu, podyktowaną trudną sytuacją finansową pracodawcy”. Po upływie okresów 3 wypowiedzenia zaproponowano powodom obniżone wynagrodzenie za pracę przez czas określony do 1 lutego 2015 roku. Pozostałe warunki nie ulegały zmianie. Tylko jedna osoba odmówiła przyjęcia zaproponowanych w wypowiedzeniu zmieniającym nowych warunków płacy. Pozwany wyczerpał tryb konsultacji indywidualnej wypowiedzeń złożonych powodom będącym członkami zakładowej organizacji związkowej działającej na terenie pozwanego szpitala. Nie zastosowano procedury przewidzianej dla zwolnień grupowych, ponieważ pozwany nie przewidywał takich zwolnień. Sąd Rejonowy stwierdził, że przyczyny wskazane w wypowiedzeniach zmieniających doręczonych powodom są rzeczywiste i konkretne i w pełni uzasadniają dokonane wypowiedzenia zmieniające. Uznał, iż pozwany nie miał obowiązku stosować ustawowej procedury przewidzianej dla zwolnień grupowych. W uzasadnieniu wyroku argumentował, że przepisy ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, stosuje się w razie konieczności rozwiązania przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Zdaniem Sądu Rejonowego nieuprawnionym jest stawianie znaku równości między wypowiedzeniem umowy o pracę a wypowiedzeniem zmieniającym, gdyż głównym celem wypowiedzenia warunków pracy i płacy jest przeobrażenie dotychczasowego stosunku pracy, a celem wtórnym - jego rozwiązanie w sytuacji, gdyby pracownik nie wyraził zgody na zmianę. Sąd stwierdził, że rozwiązania stosunku pracy w znaczeniu, w jakim posługuje się nim ustawa dotycząca zwolnień grupowych, nie można utożsamiać z samym formalnym skutkiem oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu zmieniającym. Sąd Rejonowy podkreślił, że konieczne jest dokonanie oceny czy w danym stanie faktycznym wypowiedzenie zmieniające zmierza, zgodnie z naturą tej czynności, do kontynuacji stosunku pracy, a jedynie odmowa przyjęcia przez pracownika zaoferowanych warunków pracy i płacy powoduje rozwiązanie tego stosunku, czy też treść i okoliczność złożenia propozycji nowych warunków uzasadniają twierdzenie, że celem pracodawcy było zwolnienie pracownika. Według Sądu Rejonowego, w tej sprawie, z uwagi na potrzebę utrzymania niezmienionego poziomu zatrudnienia (konieczność 4 utrzymania kontraktu z NFZ) zamiarem pracodawcy nie było doprowadzenie do ustania (rozwiązania, wygaśnięcia - w rozumieniu dyrektywy) istniejących stosunków pracy. Pracodawca nie miał zatem obowiązku stosowania procedury przewidzianej dla zwolnień grupowych. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożyła strona powodowa. Apelujący zarzucił naruszenia prawa materialnego poprzez naruszenie art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1-6, art. 3 ust. 1-4, art. 4 ust. 1-2, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników w związku z art. 42 k.p. poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że w przypadku, gdy pracodawca wręcza wypowiedzenia zmieniające liczbie pracowników określonej w art. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. nie jest zobligowany do przeprowadzenia procedury stosowanej przy grupowych zwolnieniach, podczas, gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, iż przy wypowiedzeniach zmieniających stosuje się przepisy dotyczące wypowiedzeń definitywnych - w tym również ustawę o zwolnieniach grupowych, a zatem pracodawca wręczający wypowiedzenia zmieniające określonej w art. 1 ww. ustawy liczbie pracowników powinien przeprowadzić procedurę zwolnień grupowych. Nadto zarzucono naruszenie art. 45 § 1 k.p. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie dokonano pracownikom zmiany warunków pracy i płacy z naruszeniem procedury, oraz naruszenia przepisów postępowania, które miały wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 217 § 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c. Przy rozpoznawaniu apelacji Sąd Okręgowy w Ł. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął sformułowane w zagadnieniu prawnym poważne wątpliwości prawne. Stawiając pytanie o konieczność uzależnienia zastosowania procedury zwolnień grupowych wyłącznie od „zamiaru” pracodawcy – to jest czy pracodawca chce doprowadzić „tylko” do modyfikacji stosunku pracy czy też faktycznie zmierza do rozwiązania stosunku, a instytucja wypowiedzenia zmieniającego jest zastosowana tylko dla pozoru, wskazał na dwa możliwe rozwiązania tego zagadnienia. Według pierwszego, przyjętego przez Sąd Rejonowy, pracodawca nie ma obowiązku stosowania procedury zwolnień grupowych przy składaniu wypowiedzeń zmieniających pracownikom. Sąd 5 Okręgowy zauważył, że stanowisko to argumentuje się celem wypowiedzenia zmieniającego – zmiana warunków pracy lub płacy dla dalszej kontynuacji zatrudnienia. Ponadto, jako uzasadnienie tego stanowiska powołuje się przepisy dyrektywy Rady Europy 98/59/WE z dnia 20 lipca 1998 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do zwolnień grupowych (Dz.U. UE. L 1998/225/16), twierdząc, że łączą one obowiązek zachowania procedury zwolnień grupowych ze zdarzeniem w postaci ustania stosunku pracy i tego zdarzenia ma dotyczyć zamiar pracodawcy. Sąd Okręgowy wskazał również, że powyższy pogląd znajduje oparcie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2011 r., III PK 14/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 256. Według drugiego stanowiska, za którym opowiada się Sąd Okręgowy, po stronie pracodawcy, który wręcza wypowiedzenia zmieniające grupie pracowników, których liczba odpowiada liczbie wskazanej w art. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. istnieje bezwzględny obowiązek zastosowania instytucji przewidzianych w art. 2, 3, 4 i 6 ww. ustawy niezależnie od tego, czy jego zamiarem jest doprowadzenie tylko do modyfikacji warunków pracy i płacy czy też obejście przepisów prawa i doprowadzenie do rozwiązania stosunku pracy. Jako argument za takim rozwiązaniem Sąd Okręgowy wskazał na naturę wypowiedzenia zmieniającego, w którą wpisana jest możność przekształcenia wypowiedzenia zmieniającego w wypowiedzenie definitywne. Ponadto wskazał na ochronny dla pracowników cel ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Zauważył, że stanowisko to znalazło potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2007 r. III BP 5/07, OSNP 2008 nr 13-14, poz. 188 (glosa aprobująca Ł. Pisarczyk, OSP 2009/3/28, glosa krytyczna, W. Cajsel, Monitor Prawniczy 2009/17/961-968). Zdaniem składu orzekającego potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przez skład powiększony Sądu Najwyższego wynika z następujących okoliczności. Wstępnie należy zauważyć, że sformułowane przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne odnosi się w istocie do tego, czy wypowiedzenie zmieniające mieści się w pojęciu „zwolnienia” zawartego w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 6 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm. – dalej ustawa o zwolnieniach grupowych). Rozstrzygnięcie tego problemu decyduje w konsekwencji o obowiązku pracodawcy stosowania trybu zwolnienia grupowego przewidzianego w ustawie. Można zatem uznać, że w obu powyższych przypadkach problem jest w istocie tożsamy. Przedstawiony problem prawny ma również związek z prawem unijnym, tj. z postanowieniami dyrektywy Rady nr 98/59/WE w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do zwolnień grupowych (Dz.Urz. WE L 225 z 12.08.1998 r., ss. 16 i n.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 3, ss. 327 i n.; sprostowanie: Dz. Urz. UE L 59 z 27.02.2007 r., s. 84 – dalej dyrektywa). Ustawa o zwolnieniach grupowych wdraża bowiem w prawie polskim postanowienia tej dyrektywy. W art. 1 ust. 1 lit. a dyrektywy 98/59 zostały zamieszczone dwie definicje zwolnienia grupowego. Państwa członkowskie mogą dokonać wyboru, którą definicję przyjmą w prawie krajowym. W rozumieniu dyrektywy 98/59 „zwolnienia grupowe" oznaczają zwolnienia dokonywane przez pracodawcę z jednego lub więcej powodów niezwiązanych z poszczególnym pracownikiem, w razie gdy, w zależności od wyboru Państw Członkowskich, liczba zwolnień wynosi:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.