Sygn. akt II Ca 276/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 maja 2015 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Arkadiusz Lisiecki (spr.) Sędziowie SSO Paweł Hochman SSR del. Dominika Kurpińska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Owczarska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa J. P. przeciwko Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 2 lutego 2015 roku, sygn. akt I C 1287/14 oddala apelację. Sygn. akt II Ca 276/15 UZASADNIENIE Powódka J. P. w pozwie przeciwko Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. wniosła o ustalenie, że przysługuje jej wyłączne prawo własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., oznaczonej numerem działki (...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Maz. prowadzi dwie księgi wieczyste o numerach (...) i w związku powyższym uzgodnienie księgi wieczystej poprzez ustalenie, że dla działki (...) prowadzona jest księga wieczysta (...) i wykreślenie z księgi wieczystej (...) wpisów dotyczących działki (...). Pozwana Ochotnicza Straż Pożarna w Z. wnosiła o oddalenie powództwa. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim oddalił powództwo. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Aktem własności ziemi z dnia 20 września 1973 r. wydanym przez Wydział (...) w P. za numerem(...)stwierdzono, że Z. G. nabyła na podstawie art. 1, 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych , m.in. prawo własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki (...). Przedmiotowa działka posiadała powierzchnię 0,44 ha. Pod koniec lat 70-tych XX wieku Ochotnicza Straż Pożarna w Z. przekazała posiadane przez siebie pomieszczenia garażowe na zorganizowanie w Z. ośrodka zdrowia. W związku z tym strona pozwana zmuszona została wybudować nowy garaż. W tym celu zwróciła się do naczelnika gminy o przekonanie Z. G., aby ta sprzedała Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. teren pod nową strażnicę. Z. G. przystała na tę propozycję. W dniu 27 czerwca 1984 r. Naczelnik Gminy w T. zwrócił się do Wojewody (...) o zaopiniowanie lokalizacji terenu pod rozbudowę strażnicy OSP we wsi Z. na działce nr (...) o pow. 0,03 ha. Organ ten poinformował jednocześnie, iż powyższa budowa jest zgodna z planem zagospodarowania przestrzennego gminy T., zatwierdzonym uchwałą sesji Rady Narodowej w T. Nr (...)z dnia 23 maja 1984 r. Pismem z dnia 31 lipca 1984 r. nr (...), Urząd Wojewódzki w P. — Wydział (...), zawiadomił Urząd Gminy w T., iż projekt polegający na rozbudowie strażnicy OSP we wsi Z. jest zgodny z projektem planu zagospodarowania przestrzennego gminy T., po spełnieniu warunków polegających m.in. na uzyskaniu decyzji na wyłączenie gruntów rolnych z produkcji rolniczej, uzyskaniu decyzji lokalizacyjnej, przydziale mocy oraz zaopatrzeniu w wodę. Decyzją z dnia 3 września 1984 r. wydaną za numerem (...)Naczelnik Gminy w T. zezwolił Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. na wyłączenie z produkcji rolniczej gruntów o powierzchni ogólnej 0,03 ha, klasy (...), oznaczonych numerem działki (...), stanowiących własność małż. G., a przeznaczonych pod rozbudowę strażnicy OSP w miejscowości Z.. W dniu 28 kwietnia 1984 r. sporządzono w Urzędzie Gminy w T. wypis z rejestru gruntów i wyrys z mapy ewidencyjnej dotyczący działki położonej w obrębie Z., o numerze ewidencyjnym (...), o powierzchni 0,03 ha, stanowiącej pastwiska klasy V.Działka ta graniczyła od wschodu z działką o nr (...), natomiast od południa z działką o nr (...). Niniejszy dokument opatrzony został wzmianką (klauzulą) Naczelnika Gminy w T., iż służyć może on za podstawę wpisu do księgi wieczystej, stosownie do art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 2 lutego 1966 r. o ewidencji gruntów i budynków. W dniu 27 września 1984 r. Z. G., córka A. i M., na podstawie umowy sprzedaży z dnia 27 września 1984 r., zawartej w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze Notarialnym w T. przed notariusz J. R., za numerem Rep. (...), sprzedała Ochotniczej Straży Pożarnej w Z., za cenę w kwocie 1.575 zł, nieruchomość położoną w miejscowości Z., gm. T., oznaczoną w ewidencji gruntów numerem działki (...) o pow. 0,03 ha. Jak wynika z § 1 powyższej umowy, tytuł własności zbywcy oraz oznaczenie nieruchomości notariusz ustaliła na podstawie aktu własności ziemi wydanego przez Wydział (...)w P. z dnia 20 marca 1973 r. za nr (...) oraz mapy nieruchomości sporządzonej w Urzędzie Gminy w T. z dnia 28 kwietnia 1984 r. Do aktu tego strony przedłożyły m.in. decyzję Naczelnika Gminy w T. z dnia 3 września 1984 r. nr (...)o wyłączeniu nieruchomości spod produkcji rolnej. Przedmiotem umowy sprzedaż z dnia 27 września 1984 r. nie była cała działka (...), ale jej część o szerokości około 8 m., oznaczona na mapie z dnia 28 kwietnia 1984 r. numerem (...). Na gruncie geodeta dokonał pomiarów oraz umieścił oznaczenia geodezyjne. Przy zawieraniu umowy sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. w imieniu strony kupującej działali: M. R. oraz M. O.. Osoby te podpisały oryginał aktu notarialnego. W treści wypisu z aktu notarialnego z dnia 27 września 1984 r., złożonego w aktach księgi wieczystej (...), podano błędnie, że akt ten podpisali M. R. oraz M. R.. Postanowieniem z dnia 27 września 1984 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim założył księgę wieczystą nr (...) dla nieruchomości położonej w Z. o numerze ewidencyjnym (...) i wpisał w dziale II tej księgi — jako właściciela Ochotniczą Straż Pożarną w Z.. W aktach księgi wieczystej, jako podstawę wpisu, zdeponowano: - umowę sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. nr Rep. (...); - akt własności ziemi wydany przez Wydział (...)w P. z dnia 20 września 1973 r. za nr (...); - opis i mapę z dnia 28 kwietnia 1984 r. dot. działki położonej w Z. o nr (...); - decyzję Naczelnika Gminy w T. z dnia 3 września 1984 r. nr (...)o wyłączeniu działki (...) spod produkcji rolnej. Na działce oznaczonej na mapie z dnia 28 kwietnia 1984 r. numerem ewidencyjnym (...) Ochotnicza Straż Pożarna w Z. wybudowała w latach 1984 — 1986 garaż dla wozu strażackiego oraz budynek strażnicy. Decyzją z dnia 27 października 1987 r. Urząd Wojewódzki w P. udzielił stronie pozwanej pozwolenia na użytkowanie nowej strażnicy. W dniu 6 lipca 1992 r., na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego przed notariusz J. G. w T., za numerem Rep. (...), Z. G., córka A. i M. darowała J. P. m.in. nieruchomość rolną położoną w miejscowości Z. gm. T., oznaczoną w ewidencji gruntów numerami działek: (...), dla których Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim nie prowadził księgi wieczystej ani zbioru dokumentów. Jak wynika z § 1 powyższej umowy, tytuł prawa własności darczyńcy oraz oznaczenie nieruchomości, notariusz ustaliła na podstawie aktu własności ziemi wydanego przez Wydział (...)w P. z dnia 20 września 1973 r. za nr (...)oraz mapy sporządzonej przez S. O. w dniu 12 maja 1992 za numerem(...) Opis i mapa sporządzone przez S. O. w dniu 12 maja 1992 za numerem (...)dotyczyły m.in. działki oznaczonej numerem (...). W wypisie z rejestru gruntów odnotowano, iż działka ta składa się z łąk (Ł), pastwisk trwałych (Ps) oraz nieużytków (N) i posiada powierzchnię 0,41 ha. Jednocześnie wypis ten zaopatrzony został w „uwagę", z której wynika, że „została sprzedana część działki nr (...) o pow. 0,03 ha". Jak wynika z wyrysu z mapy ewidencyjnej, działka nr (...) sąsiaduje od południa z działką (...), przy czym przedstawiona na mapie z dnia 12 maja 1992 r. działka (...) graniczy z drogą publiczną i jest wyraźnie mniejsza, od położonej w głębi działki (...). Postanowieniem z dnia 8 lutego 1993 r., wydanym w wyniku rozpoznania wniosku zawartego w umowie darowizny z dnia 6 lipca 1992 r., Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim założył księgę wieczystą nr (...) dla nieruchomości położonej w Z. oznaczonej numerami działek: (...) o pow. 2,3 ha i wpisał w dziale II tej księgi — jako właściciela J. P.. J. P. w dacie zawarcia umowy darowizny z dnia 6 lipca 1992 r. znała treść uwagi zamieszczonej pod opisem i mapą z dnia 12 maja 1992 r. Po zawarciu umowy darowizny powódka objęła w posiadanie nieruchomość oznaczoną w wyrysie z mapy ewidencyjnej z dnia 12 maja 1992 numerem (...). Działka oznaczona na powyższym wyrysie numerem (...) była już wówczas zabudowana garażem strażackim oraz zapleczem kuchennym i znajdowała się w posiadaniu Ochotniczej Straży Pożarnej w Z.. Pismem z dnia 10 października 2014 r. Starosta (...) poinformował, iż działka oznaczona numerem (...) o pow. 0,44 ha stanowiła własność Z. G. na podstawie aktu własności ziemi Nr (...). W celu zbycia części działki nastąpił jej podział na działki o nr (...) o pow. 0,03 ha oraz (...) o pow. 0,41 ha. Działka oznaczona numerem (...) została sprzedana Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. aktem notarialnym z dnia 27 września 1984 r. Nr Rep. (...), w wyniku czego dokonano zmiany w ewidencji gruntów i budynków, polegającej na „odpisaniu" działki (...) na rzecz OSP w Z.. Pozostała cześć działki pozostała we władaniu Z. G.. Starosta (...) poinformował nadto, iż w zasobie (...) Ośrodka (...) nie odnaleziono mapy świadczącej o dokonanym podziale działki nr (...). W dniu 22 października 2014 r. organ ten wyjaśnił dodatkowo, iż aktualnie jedyną informacją, z której wynika zaistnienie podziału działki (...) jest uwidocznienie podziału na mapie ewidencyjnej obrębu Z.. Księga wieczysta o numerze (...) prowadzona jest dla nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości Z., oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek (...) o łącznej powierzchni 0,11 ha W dziale II tej księgi - jako właściciel w udziale 1/1 wpisana jest Ochotnicza Straż Pożarna w Z.. Księga wieczysta o numerze (...) prowadzona jest dla nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości Z., oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek (...) o łącznej powierzchni 2,33 ha. W dziale II tej księgi - jako właściciel w udziale 1/1 wpisana jest J. P. córka M. i Z.. Ustalenie, iż umowę sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. zawarli w imieniu strony kupującej M. R. oraz M. O., Sąd Rejonowy oparł z jednej strony na zeznaniach świadka M. O., z drugiej zaś na treści oryginału powyższej umowy, pod którym widnieją podpisy M. R. oraz M. O.. Tym samym, zawarty w wypisie z powyższego aktu zapis, z którego wynika, że umowę tę podpisali M. R. oraz M. R., Sąd Rejonowy uznał za oczywistą omyłkę pisarską. Mając tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo J. P. przeciwko Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych (...) z rzeczywistym stanem prawnym, poprzez wykreślenie działki o nr ewidencyjnym (...) z działu I-O księgi wieczystej (...), nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa i jako takie podlega oddaleniu. W ocenie Sądu Rejonowego powódka J. P., na której spoczywał ciężar dowodu (art. 6 K.c. w zw. z art. 232 K.p.c), nie wykazała, aby była wyłączną właścicielką działki o numerze ewidencyjnym (...) i w konsekwencji, aby zasadne było wykreślenie tej działki z działu I-O księgi wieczystej (...). W przedmiotowej sprawie ustalono, iż działka o numerze ewidencyjnym (...) powstała z podziału działki o nr (...) i na podstawie umowy z dnia 27 września 1984 r. sprzedana została Ochotniczej Straży Pożarnej w Z., za czym przemawia nie tylko treść tej umowy (nawiązanie wprost do numeru działki (...)), ale i okoliczności jej zawarcia. Dostrzec należy bowiem, iż przesłuchany w sprawie świadek M. O., podpisujący umowę za kupującego oświadczył wyraźnie, że przedmiotem sprzedaży była działka oznaczona na mapie z dnia 28 kwietnia 1984 r. numerem (...). Również postępowania administracyjne poprzedzające zawarcie tej umowy, prowadzone przez Naczelnika Gminy T. i Wojewodę (...) co do wyłączenia z produkcji rolniczej terenów przyszłej strażnicy OSP, dotyczyły za każdym razem działki o nr (...) o pow. 0,03 ha. Zaakcentować należy także, iż strażnica ta wybudowana została na działce (...), która do dnia dzisiejszego znajduje się w posiadaniu strony pozwanej. Niezależnie od tego, wskazać wypada, iż na podstawie umowy z dnia 27 września 1984 r. Z. G. sprzedała Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. nieruchomość o powierzchni 0,03 ha, co odpowiada areałowi działki (...). Fakt sprzedaży stronie pozwanej działki (...) (powstałej po podziale działki (...) na działki (...)) potwierdził nadto Wydział (...)Starostwa Powiatowego w T., który w piśmie z dnia 10 października 2014 r. wyjaśnił, że działka nr (...) została sprzedana Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. aktem notarialnym z dnia 27 września 1984 r. Nr Rep. (...), w wyniku czego dokonano zmiany w ewidencji gruntów i budynków, polegającej na „odpisaniu" działki (...) na rzecz OSP w Z., przy czym pozostała cześć działki (...) pozostała we władaniu Z. G.. W tym miejscu stwierdzić należy, iż nie zasługują na uwzględnienie zarzuty pełnomocnika powódki, wyartykułowane w piśmie procesowym z dniał 6 grudnia 2014 r., wskazujące na nieważność oraz bezskuteczność umowy sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. Po pierwsze, wbrew zarzutom powódki, nie można przypisać decydującego znaczenia powołaniu w umowie z dnia 27 września 1984 r., jako podstawy prawa własności zbywcy, mylnego oznaczenia aktu własności ziemi wydanego na rzecz Z. G.. Bowiem w tej samej umowie sprzedaży notariusz indywidualizując przedmiot umowy nawiązała nie tylko to numeru i daty aktu własności ziemi, ale również do mapy nieruchomości sporządzonej w Urzędzie Gminy w T. z dnia 28 lipca 1984 r. oraz do decyzji Naczelnika Gminy w T.z dnia 3 września 1984 r. Nr (...)o wyłączeniu gruntów z produkcji rolnej, które to dokumenty bezsprzecznie dotyczyły działki o numerze ewidencyjnym (...) o pow. 0,03 ha, na której obecnie posadowiona jest remiza strażacka użytkowana przez stronę pozwaną. Co równie istotne, mimo powołania w umowie sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. błędnego oznaczenia aktu własności ziemi, notariusz zakładając księgę wieczystą nr (...) załączyła do akt tej księgi — jako podstawę wpisu — odpis aktu własności ziemi z dnia 20 września 1973 r. wydany przez Wydział (...)w P. za numerem (...). Powyższe dowodzi zatem, iż rzeczywistym tytułem prawa własności Z. G. do zbywanej działki (...) był opisany wyżej akt własności ziemi z dnia 20 września 1973 r., zaś odwołanie się w § 1 umowy sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. do aktu własności ziemi z dnia 20 marca 1973 r. Nr (...)stanowiło wyłącznie omyłkę pisarską, nie rzutującą w żadnym stopniu na ważność umowy sprzedaży. Dodać wypada, iż w wyniku zawarcia powyższej umowy, w ewidencji gruntów obrębu Z. z działki (...) o pow. 0,44 stanowiącej własność Z. G. na podstawie aktu własności ziemi Nr (...), „odpisano" na rzecz OSP w Z. działkę o nr (...). Po wtóre, nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia pełnomocnika powódki, jakoby podział działki (...) nigdy nie został dokonany. Jak wynika bowiem z treści informacji uzyskanej od Starosty (...), działka nr (...) podzielona została na działki nr (...). Podział ten uwidoczniony został na mapie ewidencyjnej obrębu Z.. Niezależnie od tego zaakcentować należy, iż na dokonanie powyższego podziału wskazuje jednoznacznie załączony do umowy sprzedaży z dnia 27 września 1994 r. „wyrys z mapy ewidencyjnej" z dnia 28 kwietnia 1984 r. , na którym oznaczono przebieg granicy działki nr (...) oraz częściowo działki nr (...). Dokument ten zaopatrzony został przez Naczelnika Gminy w T. w klauzulę, iż służyć może on za podstawę dokonywania wpisów w księdze wieczystej. Jako dokument urzędowy, stanowi on dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (istnienie działki nr (...)). Strona powodowa, na której spoczywał w tym względzie ciężar dowodu (art. 252 K.p.c. w zw. z art. 234 K.p.c, art. 232 K.p.c. i art. 6 K.c.) domniemania tego nie zdołała obalić. Powyższej oceny nie zmienia okoliczność, iż w Wydziale(...)Starostwa Powiatowego w T. nie znajduje się aktualnie „mapa podziału" działki (...). W latach 80 - tych XX wieku prowadzenie ewidencji gruntów i budynków obrębu Z. leżało w gestii gminy, zaś Starostwo Powiatowe w T. zasób ten przejęło dopiero w 1990 r. Po trzecie, nie można podzielić twierdzeń pełnomocnika powódki, jakoby podział działki nr (...) dokonany został sprzecznie z przepisami prawa. W pierwszej kolejności podnieść należy, iż przeprowadzenie spornego podziału nie mogło nastąpić z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami bądź też ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, już choćby z tej przyczyny, że regulacje te nie obowiązywały w dacie jego dokonania przed rokiem
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.