Sygn. akt VIII Pa 212/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzat

§ 1k.p.

za pracę ponad określony w umowie wymiar czasu pracy (a nie będącą jeszcze pracą ponad obowiązujące normy czasu pracy) wyłącznie wówczas, gdy strony poczynią takie ustalenia w zawartej przez siebie umowie – art. 151 § 5 k.p. W rozpoznawanej sprawie strony nie zawarły żadnej umowy w oparciu o przepis art. 151 § 5 k.p. Oznacza to, że powódka była uprawniona do otrzymania dodatku do wynagrodzenia, o którym mowa w art.

§ 1k.p.

dopiero za pracę ponad ustalone normy czasu pracy tj. 8 godzin na dobę i 40 godzin na tydzień. Wskazać tutaj należy, że w orzecznictwie sądowym już dawno ukształtował się pogląd, że pracownikowi zatrudnionemu w niepełnym wymiarze czasu pracy przysługuje za pracę ponad normę ustaloną w umowie o pracę normalne wynagrodzenie bez dodatków z tytułu pracy nadliczbowej, a dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych przysługują jedynie wówczas, gdy została przekroczona dzienna lub tygodniowa norma czasu pracy przewidziana w obowiązujących przepisach – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 1985r., I PRN 64/85. Wraz z wejściem w życie przepisu art. 151 § 5 k.p. zmieniło się jedynie to, że strony uzyskały możliwość ustalenia dopuszczalnej liczby godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, których przekroczenie uprawnia pracownika, oprócz normalnego wynagrodzenia, do dodatku do wynagrodzenia, o którym mowa w art.

§ 1

. Pracownikowi zatrudnionemu w niepełnym wymiarze czasu pracy nie przysługuje dodatek, o którym mowa w art.

§ 1k.p., w razie nieustalenia na podstawie art.

151 § 5 k.p. dopuszczalnej liczby godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2012r., III PK 77/

1. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy wyjaśnił, że z literalnej wykładni art. 151 § 5 k.p. wynika, że przepis ten nie kwalifikuje określonej w nim pracy jako pracy w godzinach nadliczbowych, lecz ustala warunki zapłaty i wysokość dodatkowego wynagrodzenia za pracę ponad ustalony w umowie wymiar czasu (podobnie jak czyni to art. 138 § 1 k.p. w odniesieniu do pracy w ruchu ciągłym). Wniosek, że praca, o której mówi art. 151 § 5 k.p., nie jest pracą w godzinach nadliczbowych, znajduje także potwierdzenie w określeniu pracy w godzinach nadliczbowych zawartym w art. 151 § 1 k.p., które dotyczy pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. Ma to uzasadnienie w prawnej istocie regulacji pracy w godzinach nadliczbowych, której ratio legis stanowi ochrona pracownika przed dodatkowym wysiłkiem związanym z pracą przekraczającą maksymalne normy dopuszczone przez prawo. Podkreślone też zostało przez Sąd Najwyższy, że art. 151 § 5 k.p. nie stanowi samoistnej podstawy prawa pracownika do dodatku. Świadczenie to przysługuje bowiem pod warunkiem porozumienia się stron co do dopuszczalnej liczby godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy, przy czym obowiązkiem dokonania stosownego umownego ustalenia w tym zakresie ustawodawca obciążył, co oczywiste ze względu na jego konsensualny charakter, obie strony. Wynika stąd, że w braku porozumienia stron w tym zakresie, dodatek pracownikowi nie przysługuje. Podobne stanowisko zaprezentowane zostało w wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 9 lipca 2008r., I PK 315/07 i z dnia 4 kwietnia 2014r., I PK 249/
2. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że powódka wykonywała pracę w godzinach nadliczbowych (czyli ponad obowiązujące ją normy czasu pracy tj. 8 godzin dziennie i 40 godzin tygodniowo – art. 151 § 1 k.p.) w następujących miesiącach i za to powinna otrzymać normalne wynagrodzenie i dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych wynoszący 100% albowiem nastąpiło przekroczenie tygodniowej normy czasu pracy (wynoszącej 40 godzin) – art.

§ 2k.p.: Tabela 1 L.p.

Miesiąc/rok Miesięczny norma czasu pracy Czas pracy powódki Godziny nadliczbowe Stawka godzinowa Dodatek za godziny nadliczbowe 100% 1 2 3 4 5 6 7 1 styczeń 2009 168,00 150,00 - - - 2 luty 2009 160,00 144,00 - - - 3 marzec 2009 176,00 156,00 - - - 4 kwiecień 2009 168,00 150,00 - - - 5 maj 2009 160,00 150,00 - - - 6 czerwiec 2009 168,00 150,00 - - - 7 lipiec 2009 184,00 150,00 - - - 8 sierpień 2009 160,00 150,00 - - - 9 wrzesień 2009 176,00 156,00 - - - 10 październik 2009 176,00 162,00 - - - 11 listopad 2009 160,00 144,00 - - - 12 grudzień 2009 168,00 150,00 - - - 13 styczeń 2010 160,00 144,00 - - - 14 luty 2010 160,00 144,00 - - - 15 marzec 2010 184,00 162,00 - - - 16 kwiecień 2010 168,00 150,00 - - - 17 maj 2010 144,00 138,00 - - - 18 czerwiec 2010 168,00 150,00 - - - 19 lipiec 2010 176,00 150,00 - - - 20 sierpień 2010 176,00 156,00 - - - 21 wrzesień 2010 176,00 156,00 - - - 22 październik 2010 168,00 156,00 - - - 23 listopad 2010 160,00 144,00 - - - 24 grudzień 2010 176,00 156,00 - - - 25 styczeń 2011 160,00 144,00 - - - 26 luty 2011 160,00 144,00 - - - 27 marzec 2011 184,00 162,00 - - - 28 kwiecień 2011 160,00 150,00 - - - 29 maj 2011 168,00 150,00 - - - 30 czerwiec 2011 168,00 150,00 - - - 31 lipiec 2011 168,00 156,00 - - - 32 sierpień 2011 176,00 144,00 - - - 33 wrzesień 2011 176,00 208,00 32 7,88 252,16 34 październik 2011 168,00 208,00 40 8,25 330,00 35 listopad 2011 160,00 192,00 32 8,66 277,12 36 grudzień 2011 168,00 175,00 7 8,25 57,75 37 styczeń 2012 168,00 176,00 8 8,93 71,44 Razem 988,47 Przedstawiona w powyższej tabeli miesięczna norma czasu pracy w poszczególnych miesiącach, czas pracy powódki i stawka godzinowa (w odniesieniu do minimalnego wynagrodzenia) przyjęte zostały tak jak w opinii biegłego M. L.. Oczywiście oprócz dodatku do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych pracownikowi, jak wskazano powyżej należy się również normalne wynagrodzenie. W tym zakresie wyliczenia zostaną przedstawione poniżej. Powódka domagała się w rozpoznawanej sprawie wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych wskazując, że chodzi jej o całą pracę wykonywaną przez nią ponad umówiony z pracodawcą wymiar czasu pracy tj. ¾ etatu. Przedstawiła w tym zakresie swoje wyliczenia k-36-39 wskazując, że domaga się zapłaty 150% stawki godzinowej (czyli normalnego wynagrodzenia 100% i dodatku 50% i w dalszej części postępowania doprecyzowała/podwyższyła swoje roszczenie w tym zakresie). Uznać należy, że powódka zgłaszając roszczenie, które określiła jako wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych i przedstawiając sposób jego wyliczenia domagała się w istocie zapłaty należnego jej wynagrodzenia za faktycznie przepracowany na rzecz pozwanego pracodawcy czas tj. zarówno wynagrodzenia normalnego jak i dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. Uznanie, że powódka przez cześć okresu (w zasadzie większość) nie wykonywała pracy w godzinach nadliczbowych, gdyż była pracownikiem zatrudnionym w niepełnym wymiarze czasu pracy, nie pozbawia jej prawa do otrzymania za przepracowane godziny normalnego wynagrodzenia – nie może ona otrzymać jedynie za te godziny pracy dodatku z art.

§ 1k.p.

I w tym zakresie uznać należało, że powódka już od początku postępowania objęła swoim żądaniem roszczenie zarówno o zapłatę normalnego wynagrodzenia za przepracowane godziny, jak i dodatku z art.

§ 1k.p.

Strona pozwana podniosła w piśmie procesowym z dnia 22 sierpnia 2014r. k-277-278 zarzut przedawnienia roszczenia powódki o zapłatę wynagrodzenia zgłoszonego w piśmie strony powodowej z dnia 11 sierpnia 2014r. Odnośnie roszczeń lub ich wysokości zgłoszonych po raz pierwszy w tym piśmie zarzut przedawnienia z art. 291 § 1 k.p. jest skuteczny. Nie uległy jednak przedawnieniu roszczenia powódki o zapłatę normalnego wynagrodzenia zgłoszone w jej piśmie procesowym z dnia 11 października 2012r. k-29-39 albowiem zarzut przedawnienia zgłoszony przez stronę pozwaną nie dotyczył tych roszczeń. Normalne wynagrodzenie za przepracowane przez powódkę godziny przedstawia się następująco: Tabela 2 L.p. Miesiąc/rok Czas pracy powódki Wynagrodzenie otrzymane przez powódkę Stawka godzinowa Kolumna 3 x kolumna 5 Kolumna 6- (...), (różnica pomiędzy otrzymanym, a należnym normalnym wynagrodzeniem 1 2 3 4 5 6 7 1 styczeń 2009 150,00 1 168,00 7,60 1.140,00 - 2 luty 2009 144,00 1 168,00 7,98 1.149,12 - 3 marzec 2009 156,00 1 168,00 7,25 1.131,00 - 4 kwiecień 2009 150,00 1 168,00 7,60 1.140,00 - 5 maj 2009 150,00 1 168,00 7,98 1.197,00 29,00 6 czerwiec 2009 150,00 1 168,00 7,60 1.140,00 - 7 lipiec 2009 150,00 1 168,00 6,93 1.039,50 - 8 sierpień 2009 150,00 1 168,00 7,98 1.197,00 29,00 9 wrzesień 2009 156,00 1 168,00 7,25 1.131,00 - 10 październik 2009 162,00 1 168,00 7,25 1.174,50 6,50 11 listopad 2009 144,00 1 168,00 7,98 1.149,12 - 12 grudzień 2009 150,00 1 168,00 7,60 1.140,00 - 13 styczeń 2010 144,00 1 168,00 8,23 1.185,12 17,12 14 luty 2010 144,00 1 168,00 8,23 1.185,12 17,12 15 marzec 2010 162,00 1 168,00 7,16 1.159,92 - 16 kwiecień 2010 150,00 1 168,00 7,84 1.176,00 8,00 17 maj 2010 138,00 1 168,00 9,15 1.262,70 94,70 18 czerwiec 2010 150,00 1 168,00 7,84 1.176,00 8,00 19 lipiec 2010 150,00 1 168,00 7,48 1.122,00 - 20 sierpień 2010 156,00 1 168,00 7,48 1.166,88 - 21 wrzesień 2010 156,00 1 168,00 7,48 1.166,88 - 22 październik 2010 156,00 1 168,00 7,84 1.223,04 55,04 23 listopad 2010 144,00 1 168,00 8,23 1.185,12 17,12 24 grudzień 2010 156,00 1 168,00 7,48 1.166,88 - 25 styczeń 2011 144,00 1 168,00 8,66 1.247,04 79,04 26 luty 2011 144,00 1 168,00 8,66 1.247,04 79,04 27 marzec 2011 162,00 1 168,00 7,53 1.219,86 51,86 28 kwiecień 2011 150,00 1 168,00 8,66 1.299,00 131,00 29 maj 2011 150,00 1 168,00 8,25 1.237,50 69,50 30 czerwiec 2011 150,00 1 168,00 8,25 (...),50 69,50 31 lipiec 2011 156,00 1 168,00 8,25 1.287,00 119,00 32 sierpień 2011 144,00 1 168,00 7,88 1.134,72 - 33 wrzesień 2011 208,00 1 340,00 7,88 1.639,04 299,04 34 październik 2011 208,00 1 340,00 8,25 1.716,00 376,00 35 listopad 2011 192,00 1 340,00 8,66 1.662,72 322,72 36 grudzień 2011 175,00 1 340,00 8,25 1.443,75 103,75 37 styczeń 2012 176,00 579,00 8,93 1.571,68 992,68 Razem 2.974,73 Przedstawiony w powyższej tabeli czas pracy powódki, wynagrodzenie otrzymane przez powódkę i stawka godzinowa (w odniesieniu do minimalnego wynagrodzenia) przyjęte zostały tak jak w opinii biegłego M. L.. Mając powyższe na uwadze Sąd drugiej instancji, na mocy art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punktach 2 i 4 w całości i zasądził na rzecz powódki wynagrodzenie za przepracowane godziny (wynagrodzenie normalne + dodatek 100% za te godziny, które były nadliczbowe). Na rzecz powódki została zasądzona kwota 3.961,74zł stanowiąca sumę kwoty z tabeli 1 kolumna 7 (...) i z tabeli 2 kolumna 7 (...) pomniejszona o kwotę 1,46zł (co zostanie wyjaśnione poniżej). Za miesiąc wrzesień 2011r. Sąd pierwszej instancji zasądził łącznie na rzecz powódki (punkt 2 i 4 wyroku) kwotę 550zł (504zł + 46zł), a więc zmiana orzeczenia z apelacji strony pozwanej nie mogła przekroczyć tej kwoty. Z tej przyczyny kwotę wynikającą z sumy kwoty z tabeli 1 kolumna 7 tj. 252,16zł i z tabeli 2 kolumna 7 tj. 299,04zł należało pomniejszyć o 1,20zł. Za miesiąc styczeń 2012r. Sąd pierwszej instancji zasądził łącznie na rzecz powódki (punkt 2 i 4 wyroku) kwotę 1063,86zł (142,86zł + 921zł), a więc zmiana orzeczenia z apelacji strony pozwanej nie mogła przekroczyć tej kwoty. Z tej przyczyny kwotę wynikającą z sumy kwoty z tabeli 1 kolumna 7 tj. 71,44zł i z tabeli 2 kolumna 7 tj. 992,86zł należało pomniejszyć o 0,26zł. O wynagrodzeniu i wynagrodzeniu za pracę w godzinach nadliczbowych orzeczono na mocy art.

§ 1i 2 k.p.

oraz art. 80 k.p. O ustawowych odsetkach orzeczono na mocy art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. W pozostałym zakresie na mocy powołanych przepisów, w części dotyczącej roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za pracę i wynagrodzenia z pracę w godzinach nadliczbowych, Sąd drugiej instancji oddalił powództwo jako bezzasadne. Na mocy art. 386 § 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji zmienił również zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 11 dotyczącego kosztów sądowych w stosunku do składającego apelację pozwanego. Ostatecznie na rzecz powódki została zasądzona kwota 3.961,74zł + 1.893,16zł + 0,67zł + 5,52zł = 5.861,09zł. Opłata od zasądzonego roszczenia wynosi 294zł. Tak więc strona pozwana została obciążona opłatą od zasądzonego ostatecznie roszczenia (punkt 3, 5 i 6 wyroku Sądu Rejonowego oraz punkt I.

1. wyroku Sądu Okręgowego), czyli kwotą 294zł oraz częścią wydatków za opinię biegłego czyli kwotą 643,87zł. Zgodnie z punktem 11 wyroku Sądu Rejonowego powódka została obciążona wydatkami na opinię biegłego w kwocie 697,53zł. Koszt opinii to kwota 1341,40zł. 1341,40zł – 697,53zł = 643,87zł. Tak więc łącznie pozwany powinien ponieść koszty sądowe wyłącznie w kwocie 937,87zł w oparciu o przepis art. 113 ust. 1 i art. 97 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.t.j. z 2014r., poz. 1025 z późn.zm.). W pozostałym zakresie apelacja strony pozwanej skierowana od rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 11 wyroku Sądu Rejonowego została oddalona jako bezzasadna na mocy art. 385 k.p.c. Bezzasadna okazała się również apelacja skierowana od rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 wyroku Sądu pierwszej instancji i na mocy art. 385 k.p.c. została ona oddalona w tym zakresie. Orzeczenie o ekwiwalencie pieniężnym za niewykorzystany urlop wypoczynkowy znajduje oparcie w przepisie art. 171 § 1 k.p. Wysokość ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy została prawidłowo wyliczona przez biegłego przy uwzględnieniu przysługującego powódce za ostatni miesiąc pracy wynagrodzenia minimalnego w kwocie 1.500zł, a to zgodnie z przepisami § 14 i § 15 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. z 1997r., Nr
2. poz. 14 z późn.zm). W oparciu o przepis art. 385 k.p.c. została oddalona apelacja skierowana od rozstrzygnięcia zawartego w punkach 5 i 6 zaskarżonego wyroku. Podkreślić przede wszystkim tutaj należy, że apelacja strony pozwanej nie zawierała żadnych zarzutów odnoszących się konkretnie do tej części orzeczenia. Sąd pierwszej instancji w punkach 5 i 6 wyroku zasadził na rzecz powódki skapitalizowane odsetki ustawowe od kwoty 30zł za okres od dnia 10 stycznia 2012r. do dnia 12 marca 2012r. oraz od kwoty 470zł za okres od dnia 10 lutego 2012r. do dnia 13 marca 2012r. Rozstrzygniecie to znajduje oparciu w art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. Zgodnie z art. 85 § 2 k.p. wynagrodzenie za pracę powinno być wypłacone najpóźniej do 10 – go następnego miesiąca. Tymczasem, jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, za miesiąc grudzień 2011r. pracodawca wypłacił powódce cześć wynagrodzenia tj. 30 zł z opóźnieniem, podobnie za miesiąc styczeń 2012r. część wynagrodzenia tj. 470zł została zapłacona z opóźnieniem (pozostałej części wynagrodzenia za ten miesiąc nie wypłacono i ujęta została ona w kwocie zasądzonego na rzecz powódki wynagrodzenia za miesiąc styczeń 2012r.). Na mocy art. 385 k.p.c. oddalona została również apelacja od rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 12 wyroku Sądu pierwszej instancji. Uwzględniając ostateczny wynik procesu należało bowiem na mocy art. 100 k.p.c. znieść wzajemnie poniesione przez strony koszty procesu. O kosztach procesu poniesionych przez strony w postępowaniu apelacyjnym również orzeczono na mocy art. 100 k.p.c. wzajemnie je znosząc. Podstawą takiego rozstrzygnięcia było uwzględnienie apelacji strony pozwanej jedynie częściowo. Pozwany wygrał bowiem w zakresie roszczenia o wynagrodzenie w ok. 67%, ale apelacja została oddalona w zakresie roszczenia o zapłatę ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, zapłatę skapitalizowanych ustawowych odsetek oraz w zakresie roszczenia o ustalenie istnienia stosunku pracy. (-) SSO Teresa Kołeczko-Wacławik (-) SSO Małgorzata Andrzejewska (-) SSO Jolanta Łanowy