zdanie pierwsze w związku z art.
86), a nie stwierdził niezgodności z Konstytucją przepisu art.
kpc w zakresie, w jakim przewidywał odrzucenie bez wezwania do opłacenia wniesionych przez profesjonalnego pełnomocnika nieopłaconych środków odwoławczych, to ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. został w całości uchylony również przepis § 3 art.
kpc. W kwestii uchylenia art.
kpc – jak wskazuje w uzasadnieniu przywołanej wyżej uchwały Sąd Najwyższy - należy stwierdzić, że nie budzi żadnych wątpliwości zamiar ustawodawcy usunięcia normy prawa procesowego, przewidującej odrzucenie nienależycie opłaconego środka odwoławczego, wniesionego przez profesjonalnego pełnomocnika. Wynika to jednoznacznie z przebiegu procesu legislacyjnego, który został przedstawiony w uzasadnieniach wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 2009 r., P 87/08 oraz z dnia 14 września 2009 r., SK 47/07, jak i ze stenogramów z 22 posiedzenia Senatu RP oraz wspólnego posiedzenia Komisji Praw Człowieka i Praworządności oraz Komisji Ustawodawczej Senatu w dniu 20 listopada 2008 r. Jest również oczywiste, że zamiar powyższy został zrealizowany w sposób wielce niedoskonały. Zdaniem Sądu odwoławczego sytuacja, kiedy w toku jednego procesu kilkakrotnie ulegają zmiany reguły realizowania obowiązków fiskalnych stron, narusza ich prawo do rzetelnego procesu. Zwłaszcza że zmiany o których mowa w niniejszej sprawie polegają na obarczeniu stron nieistniejącym w dacie wszczęcia sporu obowiązkami wynikającymi z art.
kpc, bez przewidzianej (jak w przypadku art.
i 2 kpc) możliwości naprawienia uchybienia w drodze czynności dokonanej przez stronę. Zwrócić przy tym należy uwagę, że naruszenie prawa stron do rzetelnego procesu w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie wynika przede wszystkim, z wyeliminowania obowiązującego przez okres około trzech lat, wadliwego przepisu art.
kpc, jednocześnie przy tak skonstruowanych przepisach przejściowych, że powoduje to pozostawienie jego obowiązywania do procesów, które były wszczęte przed jego wejściem w życie. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjnego uznał, że procedowanie w zakresie uzupełnienia braków fiskalnych apelacji interwenienta ubocznego było prawidłowe, opłata od której nie został on zwolniony uiszczona została w terminie 7 dni od doręczenia pełnomocnikowi interwenienta ubocznego odpisu postanowienia Sądu Apelacyjnego określającego prawomocnie wysokość tej opłaty. W ocenie Sądu drugiej instancji w sprawie nie zaistniały także podstawy do odrzucenia apelacji strony pozwanej. Dla wykazania prawidłowego umocowania obecnego zarządu pozwanej spółki zdaniem Sądu odwoławczego, w realiach tej sprawy, przy tak skomplikowanych relacjach jakie miały miejsce w tej spółce (w tym w szczególności mając na uwadze częste zmiany zarządu i to – jak wynika z orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 20 czerwca 2011 roku, wydanego w sprawie o sygn. akt VIII GC 40/10 – w zdecydowanej części okresu w którym toczyło się niniejsze postępowanie, przez osoby nie mogące stanowić zgromadzenia wspólników tej spółki; nadto zważywszy, że nawet po rozstrzygnięciu przez Sąd Okręgowy w sprawie VIII GC 40/10 kwestii właściciela udziałów pozwanej, toczyło się jeszcze postępowanie przed Sądem Okręgowym w Poznaniu, sygn. akt X Ga 705/11, w związku z próbą zbycia udziałów pozwanej przez osoby do tego nieuprawnione i zakończyło się dopiero w dniu 9 lutego 2012 roku, tj. już po uprawomocnieniu się orzeczenia w sprawie VIII GC 40/10 – okoliczność bezsporna, podniesione w piśmie procesowym pozwanej z dnia 10 kwietnia 2012 roku, k. 2025 i nast.), dla pewności obrotu, koniecznym było wylegitymowanie się przez osoby które zgodnie z wolą właściciela udziałów pozwanej spółki - po prawomocnym rozstrzygnięciu przez Sąd tej kwestii, uprawnione były do jej reprezentacji. Uznać zatem należało, że wystąpienie przez pozwaną z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji w terminie 7 dni od dokonania wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym nastąpiło z zachowaniem terminu z art. 169 § 1 kpc. Zdaniem Sądu odwoławczego wniosek ten był również uzasadniony merytorycznie. Nie można bowiem zgodzić się z powodem, że w sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której to pozwaną spółkę obarcza to, że osoby działające w jej imieniu w tym procesie nie były do tego należycie umocowane oraz to że nie działały zgodnie z interesem spółki. W sprawie istotna jest - obecnie bezsporna (po prawomocnym wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 20 czerwca 2011 r., sygn. akt VIII GC 40/10; bowiem apelacja pozwanej od tego wyroku oddalona została wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I ACa 815/12) - okoliczność, że jednym udziałowcem pozwanej spółki jest R. W. i że udziały w tej spółce nabyła umową z dnia 21 maja 2003 roku. Powód nie kwestionuje też wynikających z ustaleń Sądu Okręgowego w Szczecinie faktów poczynionych w sprawie VIII GC 40/10, że po nabyciu udziałów R. W. podejmowała próby ujawnienia jej w Krajowym Rejestrze Sądowym (pisma procesowe powoda z dnia 19 czerwca 2012 - k.2120 i nast. oraz z 7 lipca 2012 roku - k. 2184 i nast.). Dostrzec tymczasem trzeba, że to właśnie stwierdzenie niemożność skutecznego dokonania tej czynności, zadecydowało o uznaniu w sprawie VIII GC 40/10 istnienia po stronie R. W. interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie, że jest właścicielem udziałów pozwanej spółki (art. 189 kpc). Niezależnie od tej kwestii stwierdzić należy, że w sprawie bezspornym na obecny etapie postępowania jest to, że zaistniała taka sytuacja, w której w imieniu pozwanej spółki w tym procesie nie działał organ uprawniony do jej reprezentacji i dopiero wykazanie w postępowaniu VIII GC 40/10, że osoby które podejmują działania jako zgromadzenie wspólników pozwanej spółki nie są właścicielami jej udziałów, nadto możliwość wylegitymowanie się w tym procesie przez nowopowołany zarząd wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego rodzącym domniemanie prawidłowości tego powołania (nie obalone), spowodowało że ustała przeszkoda uniemożliwiająca pozwanej skuteczne podejmowanie czynności w tej sprawie. Określając datę od której uznać należy, że pozwana spółka nie miała organu powołanego do jej reprezentacji, z tej przyczyny, że w jej imieniu działały osoby, które powołane zostały do zarządu nie przez zgromadzenie wspólników pozwanej, wskazać należy że zgodnie z przepisem art. 187 ksh o przejściu udziału na inną osobę zainteresowani zawiadamiają spółkę, przedstawiając dowód przejścia udziału. Z tą chwilą powstają obowiązki spółki (a nie nabywcy udziału) zawiadomienia o nabyciu udziałów sądu rejestrowego (art. 188 ksh), ponadto zarząd ma obowiązek prowadzić księgę udziałów. Po wpisaniu nowego nabywcy udziałów do księgi udziałów (ale dopiero po dokonaniu tej czynności) zarząd ma obowiązek przedstawienia listy wspólników sądowi rejestrowemu. Każda czynność związana ze zmianą stosunków polegających na wstępowaniu nowych podmiotów do spółki oraz zmianą struktury udziałów w przypadku wspólników dotychczasowych wymaga zgłoszenia sądowi rejestrowemu nowej listy wspólników podpisanej przez wszystkich członków zarządu (art. 19 ksh). Na złożenie nowej listy zarząd ma siedem dni od zawiadomienia (a nie wpisania do księgi). R. W. – co, jak wynika z przywołanych wyżej pism procesowych stron, jest bezsporne - dwukrotnie zawiadomiła prawidłowo o nabyciu udziałów pozwaną spółkę, co nie wywołało przedstawionej wyżej reakcji. Zakładając jednak, że spółka podjęłaby przewidziane prawem czynności po pierwszym zawiadomieniu jej przez R. W. o nabyciu udziałów, tj. po 24 czerwca 2003 roku, to do dnia 1 lipca 2003 roku spółka winna ujawnić to w Krajowym Rejestrze Sądowym. W tej dacie w spółce działał zarząd w osobie B. K., określony uchwałą z dnia 7 kwietnia 2003 roku (odpis pełny z rejestru przedsiębiorców- dotyczący pozwanej spółki, k.2030 i nast.), a więc podjętą jeszcze przed nabyciem udziałów przez R. W. (wpis numer 5, strony 1, 4, 6 i 7 pełnego odpisu KRS). Wpis dotyczący wykreślenia tego zarządu i wpisania nowopowołanego został dokonany w dniu 17 marca 2004 roku, a więc w czasie kiedy jednym wspólnikiem pozwanej spółki była R. W. i – co jest bezsporne - to nie ona podejmowała uchwały w przedstawionych wyżej kwestiach (wpis numer 8, strony 2 i 7 pełnego odpisu KRS). Mając na uwadze powyższe uznać należało, że każda zmiana zarządu, która nastąpiła po dacie 1 lipca 2003 roku i nie dokonana została przez R. W. nie była czynnością (uchwałą) zgromadzenia wspólników pozwanej spółki, a więc nie mogła doprowadzić do powołania organu uprawnionego do działania w imieniu pozwanej spółki, jako że organ ten nie został powołany przez zgromadzenie wspólników pozwanej. Sytuacja zatem, w której w pozwanej spółce nie było zarządu (nieprawidłowo odwołany nie działał) zaistniała od co najmniej 17 marca 2004 roku. A skoro tak, to zgodnie z przepisem art. 386 § 2 kpc od dnia 30 marca 2004 roku (pierwsza czynność w sprawie po ww. dacie, k. 241) należało znieść postępowanie i w zakresie zniesionym sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim, bowiem zaistniała nieważność postępowania wywołana brakiem organu powołanego do reprezentowania pozwanej (art. 379 pkt 2 kpc ), co jednocześnie wyczerpuje przesłankę pozbawienia pozwanej możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 kpc). Z przedstawionych przyczyn zatem, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 2 kpc w związku z art.108 § 2 kpc orzekł jak w sentencji. Wskazania co do dalszego toku postępowania co do istoty niniejszego sporu, są takie jak w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 grudnia 2010 roku, wydanego w sprawie I ACa 660/09, a ich przywołanie we wstępnej części niniejszego uzasadnienia czyni zbędnym ponowne ich przytaczanie. Iwona Wiszniewska Edyta Buczkowska – Żuk Małgorzata Gawinek
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.