KC przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletniości. Powódka podając datę swych urodzin, tj. 20 lutego 1991 r. wskazała, że w dniu 17 lutego 2011 r. bieg przedawnienia został przerwany w wyniku zawezwania pozwanego do próby ugodowej przed Sądem Rejonowym Poznań – Stare Miasto w Poznaniu. Posiedzenie ugodowe z dnia 28 kwietnia 2011 r. nie przyniosło jednak oczekiwanych skutków. Pozwany z kolei zaprzecza, jakoby w niniejszej sprawie miał zastosowanie art.
KC podnosząc, że skoro powódka dowiedziała się o zakażeniu już w 1998 r., to powinna przerwać bieg przedawnienia (za pośrednictwem przedstawiciela ustawowego) najpóźniej w 2001 r. Wskazuje, iż upłynął termin przedawnienia oraz że szkoda ujawniła się na długo przed dniem wejścia w życie art.
442 KC. Analiza stanu faktycznego sprawy prowadzi do wniosku, iż do zakażenia powódki doszło w 1998 r., tj. powódka (a tym samym jej przedstawiciele ustawowi) dowiedzieli się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Wówczas to bowiem zlecone badania wykazały zarażenie bakteriami gronkowca i ropy błękitnej. Nie ma racji powódka uznając, że w sprawie zastosowanie ma art.
KC, gdyż przepis ten zaczął obowiązywać dopiero od 2007 r., a jego zastosowanie do zdarzeń sprzed jego wejścia w życie (art. 2 ustawy nowelizującej z 16 lutego 2007 r.) wymagało stwierdzenia, że roszczenie poszkodowanego nie było w chwili wejścia w życie nowego przepisu art.
KC jeszcze przedawnione według przepisów dotychczasowych (tzn. według art. 442 KC). Roszczenia powódki przedawniły się według przepisów dotychczasowych już 2001 r ., gdyż właśnie w tym roku powódka wiedziała już od 3 lat i o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Nowy przepis art.
KC nie mógł zatem znaleźć zastosowania. Należy przy tym zaznaczyć, że nie miało znaczenia, iż art. 442 KC został uchylony z uwagi na stwierdzenie jego niekonstytucyjności. Jego niezgodność z Konstytucją polegała bowiem na tym, że pozbawiał on poszkodowanych dochodzenia odszkodowania za szkodę na osobie, która ujawniła się po upływie lat dziesięciu od wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, gdyż powódka dowiedziała się o szkodzie niemalże bezpośrednio po zaistnieniu zdarzenia ją wywołującego, tj. już w 1998 r. Wspomnieć należy, że zawezwanie do próby ugodowej dokonane przez powódkę w dniu 17 lutego 2011 r. było nieskuteczne, gdyż na dzień zawezwania roszczenie powódki było już przedawnione według przepisu art. 442 KC. Sąd Najwyższy w wyroku z 10 lipca 2013 r., II PK 316/12, LEX nr 1383274, wskazał, że jeżeli do dnia 10 sierpnia 2007 r. upłynie tylko termin z art. 442 § 1 zdanie drugie KC, a nie ujawni się jeszcze szkoda, to w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizacyjnej roszczenie jest jeszcze nieprzedawnione według przepisów dotychczasowych, a więc ma zastosowanie art.
KC (przy szkodzie na osobie art.
A contrario, jeśli do dnia 10 sierpnia 2007 r. upłynie termin 10-ciu lat określony w art. 442 § 1 zdanie drugie KC, ale również przed tą datą ujawniła się szkoda (roszczenie stało się wymagalne), to roszczenie jest przedawnione w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizującej. Wówczas mają w pełni zastosowanie przepisy dotychczasowe, a nie ma zastosowania art.
KC. Kwestią wymagającą zbadania przez Sąd jest również zasadność podniesienia przez pozwanego zarzutu przedawnienia i ustalenia, czy mogło ono stanowić nadużycie prawa podmiotowego. Art. 5 KC został przewidziany do obrony dłużnika przed sprzecznym z zasadami współżycia społecznego żądaniem wierzyciela, stąd też może być wykorzystany przez wierzyciela do obrony przed skutecznie podniesionym zarzutem przedawnienia tylko w sytuacjach wyjątkowych, przy wykazaniu przez powoda nadzwyczajnych okoliczności. Zdaniem Sądu Najwyższego (wyrok SN z dnia 21 maja 2014 r., II CSK 441/2013), takimi okolicznościami mogą być: przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania, wpływ zachowania dłużnika na upływ przedawnienia, czy charakter uszczerbku doznanego przez poszkodowanego. Jednakże Sąd Najwyższy wskazuje na wyjątkowy charakter takiej konstrukcji i w jej stosowaniu nakazuje zachowanie szczególnej ostrożności. Powszechne uznanie w orzecznictwie Sądu Najwyższego zyskał pogląd stwierdzający, iż klauzula z art. 5 KC nie ma charakteru nadrzędnego w stosunku do pozostałych przepisów prawa i dlatego przez odwołanie się do społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa, czy zasad współżycia społecznego nie wolno podważać mocy obowiązujących przepisów prawa (wyrok SN z dnia 19 grudnia 2006 r., V CSK 327/2006). W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do zastosowania art.
KC a skoro tak, to tym samym zarzut naruszenia tego przepisu jest nieuzasadniony. Nie wydaje się, aby trafny był zarzut naruszenia art. 5 KC. Zauważyć należy, że zasadą polskiego prawa jest bowiem to, że po upływie określonego w ustawie terminu roszczenie majątkowe ulega przedawnieniu. Wspomniany uprzednio art. 2 ustawy nowelizującej jest zaś rozsądnym kompromisem pomiędzy ochroną interesów poszkodowanego a interesami innych osób. Tym bardziej w odniesieniu do korzystania z zarzutu przedawnienia opartym na tym przepisie, należy podchodzić z dużą ostrożnością (wyrok SN z dnia 25 kwietnia 2013 r., V CSK 239/2012). Zdaniem Sądu powódka nie wykazała dotąd żadnych wyjątkowych okoliczności, które usprawiedliwiłyby tak długie zwlekanie z wytoczeniem powództwa tym bardziej, że pełnoletniość osiągnęła już w 2009 r., zaś w 2011 r. wniosła o zawezwanie do próby ugodowej, w ślad za którym wniosła pozew dopiero po prawie 3 latach. Zaznaczyć należy, że przedstawiciele ustawowi powódki (wówczas małoletniej) wiedzieli o szkodzie od 1998 r. Sąd nie znajduje podstaw do uznania, iż na drodze do wytoczenia powództwa stanęły takiego rodzaju okoliczności, których przezwyciężenie wymagałoby od nich nadzwyczajnych wysiłków. Przeszkód swoim zachowaniem z pewnością nie czynił pozwany poprzez uniemożliwianie czy utrudnianie wniesienia powództwa lub dokonania innej czynności przerywającej bieg przedawnienia. Nieuwzględnienie podniesionego zarzutu przedawnienia przy jednoczesnym zastosowaniu dyspozycji zawartej w art. 5 KC prowadziłoby do faktycznej niemożności podjęcia przez pozwanego realnej obrony w niniejszym procesie. Mając na uwadze powyższe, Sąd postanowił oddalić powództwo ze względu na przedawnienie roszczeń powódki. O kosztach sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 102 kpc uznając , iż sytuacja materialna , zdrowotna i życiowa powódki wskazuje na szczególne okoliczności umożliwiające zastosowanie tego przepisu Ponadto postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014 r. powódka została zwolniona od ponoszenia kosztów niniejszego postępowania w całości, koszty te obciążają w całości Skarb Państwa, bowiem sytuacja materialna powódki nie uległa od tego czasu zmianie. W tym stanie sprawy należało orzec jak w sentencji wyroku . SSO Sławomira Hańczewska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.