(1)i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego (sygn. akt II UK 559/13). Sąd Apelacyjny, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Na wstępie rozważań Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że stosownie do treści art. 398 20 zd. 1 k.p.c. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Sąd Najwyższy. Oznacza to, iż Sąd drugiej instancji, rozpoznając ponownie sprawę, nie może interpretować ani przepisów prawa procesowego, ani przepisów prawa materialnego odmiennie niż to wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego. Związanie to nie obejmuje jednak wskazań co do dalszego postępowania, a w związku z tym Sąd w toku ponownego rozpoznania sprawy kieruje się ogólnymi regułami postępowania apelacyjnego (tak np. wyroki SN: z dnia 13 stycznia 2010 r., II CSK 374/09, LEX nr 677771; z dnia 6 maja 2009 r., II CSK 668/08, LEX nr 510961; z dnia 25 listopada 2008 r., II CSK 335/08, LEX nr 484701). Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, w związku z zakresem, w jakim Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 29 czerwca 2012 r., była kwestia prawidłowej wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne zainteresowanego J. M.

(1), uzależniona od ustalenia, czy wykonywał on na rzecz Spółki (...) prace w ramach podróży służbowej, czy też posiadał on status pracownika zatrudnionego za granicą, jednakże u polskiego pracodawcy (tzw. pracownika oddelegowanego). Na obecnym etapie postępowanie poza sporem pozostawała już przesądzona przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 18 listopada 2014 r. (II UK 559/13, M.P.Pr. 2015/4/214-218) kwestia uznania, że poświadczenie przez ZUS stosowania polskiego systemu ubezpieczeń społecznych na formularzu E-101 wyklucza możliwość stwierdzenia, że pracownik, którego dotyczy to potwierdzenie, przebywa w zagranicznej podróży służbowej. Sąd Najwyższy bowiem w pełni zaaprobował stanowisko Sądu Apelacyjnego (wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 czerwca 2012 r.) odnośnie tego, że potwierdzenie okoliczności wykonywania pracy za granicą na podstawie czasowego oddelegowania wyklucza możliwość zakwalifikowania tej sytuacji jako podróży służbowej. Zarzuty apelacji, odnoszące się do naruszeń prawa procesowego, jak i zmierzające do podważenia zarówno ustaleń faktycznych, jak i prawnych Sądu I instancji w tym zakresie są zatem nieskuteczne. Zbędnym było również uzupełnianie materiału dowodowego w kierunku wnioskowanym przez skarżącego, przy czym zauważyć trzeba, iż nie zakwestionował on w trybie art. 162 kpc postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 29 czerwca 2012r. Dodatkowo zauważyć trzeba, iż przedmiotowa kwestia stanowiła już przedmiot wypowiedzi Sądu Najwyższego. Mianowicie w wyroku z dnia 14 listopada 2013 r., II UK 204/13 (OSNP 2014 Nr 8, poz. 121), zapadłym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej tej samej skarżącej w sprawie o zbieżnym stanie faktycznym i prawnym i przy identycznie sformułowanych podstawach kasacyjnych, Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że potwierdzenie okoliczności wykonywania pracy za granicą na podstawie czasowego oddelegowania wyklucza możliwość zakwalifikowania tej sytuacji, jako podróży służbowej. W rezultacie, pracownik skierowany do wykonywania pracy na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej w rozumieniu art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. UE Polskie wydanie specjalne Rozdział 05, Tom 01, s. 35 ze zm.) nie przebywa w zagranicznej podróży służbowej (art. 77

(5)§ 1 k.p.). W motywach tego wyroku Sąd Najwyższy wywiódł, że "zasada ustalania wysokości składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe polega na odniesieniu się do wysokości bazowej, którą - zgodnie z art. 18 ustawy systemowej - stanowi przychód zdefiniowany w art. 4 pkt 9 ustawy, jako przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.), przychód, którego źródłem jest stosunek pracy, obejmuje - jak stanowi art. 12 ust. 1 tej ustawy - wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze lub ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Podstawy wymiaru składek nie stanowią pewne rodzaje przychodów, które - na podstawie upoważnienia z art. 21 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - określa w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw zaopatrzenia społecznego. Wydane na podstawie tej delegacji rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wyłącza w § 2 ust. 1 pkt 15 z podstawy wymiaru składek przychody w postaci diet i innych należności z tytułu podróży służbowej pracownika - do wysokości określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, a w § 2 ust. 1 pkt 16 część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób stanowiący podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyraźnie zróżnicowany i odmiennie uregulowany jest więc obowiązek składkowy odnośnie do dwu grup pracowników wykonujących pracę poza umówionym miejscem świadczenia pracy. Rozróżnienie to jest istotne, gdyż wskazane wypłaty pokrywają inne potrzeby pracowników odbywających podroż służbową, a inne pracowników zatrudnionych za granicą w polskich zakładach pracy. W związku z tym w § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia ujęte są diety i inne należności z tytułu podróży służbowej, a w § 2 ust. 1 pkt 16 tylko część wynagrodzenia, która ma odpowiadać równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu. Przyporządkowanie stanów faktycznych pod wskazane przepisy następuje nie tylko ze względu na miejsce wykonywania pracy, lecz przede wszystkim ze względu na rodzaj, czas trwania i charakter wykonywanych czynności. Tylko wtedy odliczenie z podstawy wymiaru składek dokonywane jest według § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia, gdy delegowanie pracownika ma cechy podróży służbowej, tzn. zjawiska wśród obowiązków pracownika niecodziennego, okazjonalnego, w ramach pracowniczych powinności niezwyczajnego i nietypowego, stanowiącego pewien wyłom w zwykłym świadczeniu pracy. Pracę w ramach delegacji (podróży służbowej) wyróżnia sporadyczność i przemijający czas trwania wysłania oraz wykonywanie konkretnie określonego zadania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r., II PK 138/09, Monitor Prawa Pracy 2010 nr 6, s. 312, z dnia 9 lutego 2010 r., I PK 57/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 200, z dnia 3 kwietnia 2001 r., I PKN 765/00, OSNP 2003 Nr 1, poz. 17 i z dnia 22 lutego 2008 r., I PK 208/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 134). Ze względu na przedmiot podroży służbowej istotne jest to, że pracownik ma wykonać czynności pracownicze wyznaczone do zrealizowania w poleceniu pracodawcy, które nie powinny należeć do zwykłych, umówionych czynności pracowniczych (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08, OSNP 2009 nr 13-14, poz. 166, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1998 r., III ZP 20/97, OSNAPiUS 1998 Nr 21, poz. 619, z dnia 15 sierpnia 1980 r., I PZP 23/80, OSNCP 1981 nr 2-3, poz. 26 oraz wyroki z dnia 4 marca 2009 r., II PK 210/08, OSNP 2010 nr 19-20, poz. 233, z dnia 4 lipca 1978 r., I PR 45/78, OSNCP 1979 Nr 1, poz. 16 z glosą A. Kijowskiego, Nowe Prawo 1979 nr 11, s. 162, z dnia z 16 września 2009 r., I UK 105/09, OSNP 2011 nr 9-10, poz. 131 oraz z dnia 20 lutego 2007 r., II PK 165/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 97). Wykonywanie podróży służbowej wyróżnia się wśród czynności pracowniczych także ze względu na to, że podstawą odbycia podróży służbowej jest polecenie wykonania konkretnego zadania (polecenie służbowe). O wysłaniu w podróż służbową decyduje polecenie służbowe udania się poza określone w umowie o pracę miejsce wykonywania pracy (por. art. 29 § 1 pkt 2 k.p.). W wyroku z dnia 8 listopada 2012 r., II UK 87/12 (LEX nr 1341675) Sąd Najwyższy stwierdził, że o podróży służbowej można mówić jedynie w wypadku delegowania narzuconego pracownikowi, wobec czego zawarcie porozumienia co do wykonywania określonej pracy w ramach delegowania prowadzi do okresowej zmiany ustalonego w umowie miejsca pracy (por. także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2007 r., II PK 165/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 97, z dnia 4 marca 2009 r., II PK 210/08, OSNP 2010 nr 19-20, poz. 233, z dnia 11 stycznia 2013 r., II UK 157/12, niepublikowany). Gdy delegowanie dotyczy stałej pracy za granicą na rzecz swego pracodawcy, wysłanie (delegowanie) pracownika na obszar innego państwa Unii należy traktować jako odrębną instytucję prawną określoną w czasie objętym sporem w art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, współcześnie wyłożoną w decyzji Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego, Nr A2 z dnia 12 czerwca 2009 r., dotyczącej wykładni art. 12 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie ustawodawstwa mającego zastosowanie do pracowników delegowanych i osób wykonujących pracę na własny rachunek, tymczasowo pracujących poza państwem właściwym (Dz. Urz. UE. C 106/5 z 24.4.2010) - por. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2013 r., II UK 111/13 (LEX nr 1393796) oraz z dnia 30 października 2013 r., II UK 112/13 (LEX nr 1403878)." Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjna wywiedzioną w niniejszej sprawie podzielił zaprezentowane stanowisko, jak również wyrażoną w przytoczonym wyroku ocenę, że z wiążących Sąd Najwyższy ustaleń wynika, iż właśnie na podstawie tych przepisów rozpoznano wniosek odwołującego się o stwierdzenie w okresach wskazanych w decyzjach organu ubezpieczeń społecznych podlegania zainteresowanego polskiemu ubezpieczeniu społecznemu, jako obywatelowi polskiemu zatrudnionemu za granicą, wysłanemu przez polskiego pracodawcę w ramach istniejącej umowy o pracę. Sąd Najwyższy za trafne uznał więc stanowisko Sądu Apelacyjnego, że wydanie poświadczeń na formularzach E - 101 wyklucza uznanie, że zainteresowany we wskazanych w nich okresach przebywał w podróżach służbowych. Sąd Najwyższy za trafne natomiast uznał zarzuty skarżącej odnoszące się do naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, tj. § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, w zakresie dotyczącym wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zainteresowanego. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie wynika, iż organ ubezpieczeń społecznych przyjął, że podstawę składek na ubezpieczenia społeczne zainteresowanego w każdym miesiącu powinna stanowić kwota nie niższa niż kwota prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, o której mowa w art. 19 ustawy systemowej, co zostało zaakceptowane zarówno przez Sąd Okręgowy, jak i Apelacyjny. W podstawie faktycznej brakuje jednak stwierdzenia, czy rzeczywiście wypłacone zainteresowanemu wynagrodzenie w każdym miesiącu pracy za granicą było wyższe niż przeciętne, choć ma to podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia o prawidłowości zastosowanego przez ZUS mechanizmu wyliczania podstawy wymiaru składek w spornych okresach. Powtarzając za Sąd Najwyższym, należy zatem przypomnieć, iż stosownie do treści art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych będących pracownikami stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 ustawy, co oznacza przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Przepis art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody ze stosunku pracy uznaje zaś wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Innymi słowy, podstawą wymiaru składek są (fizycznie) otrzymane - wypłacone środki pieniężne, albo też takie środki postawione do dyspozycji pracownika (a więc środki pieniężne wypłacone, ale z przyczyn leżących po stronie pracownika niepobrane przez niego, a więc należność przekazana do dyspozycji pracownika, jako prawnie mu przysługująca). Przychód z tytułu wynagrodzenia za pracę - zgodnie z ogólnymi zasadami określonymi w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym - powstaje z chwilą jego otrzymania lub postawienia do dyspozycji. Płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy (por. art. 46 ust. 1 ustawy systemowej). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników jest więc faktycznie wypłacone im w danym miesiącu kalendarzowym wynagrodzenie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2009 r., I UZP 5/09, OSNP 2010 nr 5-6, poz. 71), pomniejszone o te należności (kwoty), które nie stanowią podstawy wymiaru składek w myśl przepisów rozporządzenia. Przepis art. 21 ustawy systemowej upoważnił ministra do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek, z uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 (ograniczenie wysokości rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe), oraz wyłączenia z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów. Formalnie rzecz biorąc, § 2 ust. 1 rozporządzenia jest wykonaniem tej części treści przepisu upoważniającego, który upoważnia do wyłączenia z podstawy wymiaru składek "niektórych rodzajów przychodów", a zatem zawiera tu upoważnienie do doprecyzowania regulacji ustawowej na płaszczyźnie przedmiotowej, przez obniżenie podstawy wymiaru składek o niektóre rodzaje przychodów ze stosunku pracy. Inaczej rzecz ujmując, minister został upoważniony do modyfikacji w drodze rozporządzenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne tylko w jednym kierunku, tj. przez jej obniżenie o niektóre uzyskiwane przez pracowników należności. Nie ma więc żadnych możliwości stwierdzenia, że zastosowanie § 2 ust. 1 rozporządzenia mogłoby prowadzić do takiej modyfikacji podstawy wymiaru składek, że byłaby ona wyższa niż przewidziana ustawą systemową. Skoro zatem z § 2 ust. 1 pkt 16 in principio rozporządzenia wynika, że podstawy wymiaru składek nie stanowi przychód stanowiący część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, odpowiadający równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, to znaczy, że o taką kwotę podlega obniżeniu podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Zastrzeżenie zawarte w § 2 ust. 1 pkt 16 in fine rozporządzenia, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy systemowej, oznacza zatem, że jeżeli faktycznie wypłacone pracownikowi w danym miesiącu kalendarzowym wynagrodzenie jest wyższe niż przeciętne, to zastosowanie wyłączenia przewidzianego w części wstępnej § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia nie może doprowadzić do obniżenia podstawy wymiaru składek do kwoty niższej niż przeciętne wynagrodzenie. W takiej sytuacji ulga w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne będzie zatem niższa niż wynikająca z działania mechanizmu przewidzianego w § 2 ust. 1 pkt 16 in principio rozporządzenia, ale nadal podstawa wymiaru składek będzie obniżona w stosunku do przewidzianej ustawą systemową. Kwota przeciętnego wynagrodzenia, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 16 in fine rozporządzenia, nie jest więc progiem, od jakiego podstawa wymiaru składek nie może być niższa, jeżeli rzeczywisty przychód pracownika jest od tej kwoty niższy. Jest progiem mającym zastosowanie, gdy faktycznie wypłacone wynagrodzenie jest wyższe niż przeciętne, a zastosowanie odliczeń przewidzianych przepisem spowodowałoby obniżenie podstawy wymiaru składek poniżej tego progu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2013 r., II UK 78/13 OSNP 2014 Nr 8, poz. 120) i z dnia 10 października 2013 r., II UK 104/13, LEX nr 1380937). Jeżeli zatem organ rentowy określał przeciętne wynagrodzenie, jako kwotę podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zainteresowanego także w tych miesiącach, w których faktycznie osiągnięte przez niego wynagrodzenie było niższe niż przeciętne, to zaakceptowanie decyzji w tym zakresie przez Sąd Apelacyjny przy pierwszorazowym rozpoznaniu sprawy było nietrafne, bo - prowadząc do podwyższenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w stosunku do przewidzianej ustawą systemową – wychodziło nie tylko poza upoważnienie ustawowe (do określenia wyłączenia z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów), ale i poza treść § 2 ust. 1 rozporządzenia, który zawiera wyliczenie składników niestanowiących podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, czyli obniżających tę podstawę, nie zaś prowadzących do ustalenia tej podstawy w wymiarze wyższym niż przychód rzeczywiście uzyskany przez pracownika. Mając na uwadze powyższe, na obecnym etapie postępowania konieczne okazało się dokonanie przez Sąd Apelacyjny ustaleń dotyczących zastosowanej przez ZUS zasady i metody wyliczenia podstawy wymiaru składek, a także faktycznie osiągniętego przez zainteresowanego J. M.

(1)wynagrodzenia w poszczególnych miesiącach spornego okresu . Ustalenia wymagało, czy wysokość przychodów osiąganych przez zainteresowanego z tytułu zatrudnienia w firmie wnioskodawcy w poszczególnych miesiącach objętych zaskarżoną decyzją z dnia 7 czerwca 2010 r. była niższa niż kwota prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, o której mowa w art. 19 ustawy systemowej. Jak wynika z umów łączących Spółkę z zainteresowanym, a w szczególności z aneksów do tychże umów, J. M.

(1)we wskazanych w zaskarżonej decyzji okresach zostało powierzone wykonywanie obowiązków pracowniczych na terenie Belgii i Francji. Z tytułu przedmiotowego zatrudnienia zainteresowany otrzymywał wynagrodzenie, na które składało się tzw. wynagrodzenie zasadnicze oraz diety wynoszące, zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. z 2002 r., nr 236, poz. 1991) – 45 Euro. Przedmiotowe diety nie były uwzględniane przez skarżącą w podstawie wymiaru składek, podczas gdy – w konsekwencji ustalenia, że wyjazdy zainteresowanego poza granice kraju nie stanowiły podróży służbowych, lecz stałą delegację – powinny być one doliczone do przychodu. Tożsame stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 października 2013 r. (II UK 112/13, LEX nr 1403878), wskazując, iż „pracownicy zatrudnieni za granicą u polskiego pracodawcy nie odbywają podróży służbowej, wobec czego prawodawca wskazał wyraźnie, że osobom wysłanym do takiej pracy nie są wypłacane diety, lecz chodzi o ich równowartość w ramach wynagrodzeń, które - wzorem diety - uwzględniają sytuację faktyczną związaną ze świadczeniem pracy poza stałym miejscem zamieszkania. Zastosowana została i w tym przypadku ulga w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, zbliżona do ulgi uzyskiwanej przez przebywającego w podróży służbowej, tak że obowiązek składkowy nie obejmuje wynagrodzenia (przychodu, o którym mowa w art. 18 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 9 u.s.u.s.) do kwoty równowartości diety. W związku z tym ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne wymaga pominięcia wyłącznie równowartości diet, lecz już nie ryczałtów za noclegi. Przychód z tytułu ponoszenia przez pracodawcę kosztów zakwaterowania pracowników za granicą stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne”. Nie inaczej we wskazanym zakresie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 września 2012 r. (II UK 45/12, LEX nr 1350620, OSNP 2013/15-16/189), gdzie wyjaśnił, że „odliczenia od podstawy wymiaru składek diet i innych należności z tytułu podróży służbowych, o których mowa w § 2 pkt 15 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.), dotyczą wyłącznie należności uzyskiwanych z tych właśnie tytułów przez pracowników faktycznie przebywających w podróży służbowej. Świadczenie pracodawcy, choćby nazwane dietą z tytułu podróży służbowej, wypłacone pracownikowi nieodbywającemu takiej podróży (jak w niniejszej sprawie zainteresowanym zatrudnionym za granicą), nie jest tą należnością, o której mowa w § 2 pkt 15 rozporządzenia, tylko przychodem stanowiącym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia w rozumieniu art. 18 ust. 1 u.s.u.s. Podobnie rzecz się ma z tzw. dodatkiem za rozłąkę”. Odnosząc powołane poglądy judykatury do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, że zainteresowany w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bezsprzecznie pracował za granicą, ale u polskiego pracodawcy, a skoro tak to niewątpliwie znajdował do niego zastosowanie przepis § 2 ust. l pkt 16 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - a nie jak błędnie przyjął organ rentowy, § 2 ust. 1 pkt 15. W myśl przepisu § 2 ust 1 pkt 16 rozporządzenia, nie stanowi podstawy wymiaru składki - część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, z wyłączeniem osób wymienionych w art. 18 ust. 12 ustawy - w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób stanowiący podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. l ustawy. Dokonując ustaleń w zakresie wysokości otrzymywanych przez zainteresowanego w poszczególnych miesiącach spornego okresu wynagrodzeń, Sąd Apelacyjny miał na uwadze zarówno samą treść umów łączących strony, aneksów do umów, wysokość diet, jak również kurs Euro. Mając na uwadze powyższe dane Sąd Apelacyjny przeprowadził obliczenia w oparciu o mechanizm zaprezentowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych polegający na tym, że: otrzymany w danym miesiącu przez zainteresowanego przychód był każdorazowo pomniejszany o kwotę należnych diet (albowiem te w przypadku pracownika delegowanego się nie należą), a następnie porównywany z kwotą prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Obliczając wysokość diet Sąd analizował, ile dni w danym miesiącu zainteresowany przebywał za granicą, po czym tę ilość mnożył przez kwotę diety za jeden dzień pobytu (45 Euro), przy uwzględnieniu kursu Euro obowiązującego w dniu odbioru przez zainteresowanego należności z tytułu diety, ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski. Uzyskana w ten sposób kwota, po dodaniu do wykazanych w dokumentach zgłoszeniowych przychodów (z tytułu wynagrodzenia zasadniczego) była – z wyjątkami wskazanymi wyżej - wyższa od prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, co miało o tyle istotne znacznie, że tylko w przypadku ustalenia, iż zainteresowany w poszczególnych miesiącach nie osiągnął tak określonego progu (przeciętna krajowa), decyzja pozwanego wymagała zmiany. Jak wyjaśniał bowiem Sąd Najwyższy kwota przeciętnego wynagrodzenia, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 16 in fine rozporządzenia, nie jest progiem, od jakiego podstawa wymiaru składek nie może być niższa, jeżeli rzeczywisty przychód pracownika jest od tej kwoty niższy. Jest progiem mającym zastosowanie, gdy faktycznie wypłacone wynagrodzenie jest wyższe niż przeciętne, a zastosowanie odliczeń przewidzianych przepisem spowodowałoby obniżenie podstawy wymiaru składek poniżej tego progu. Sąd Apelacyjny ustalił, że przychód zainteresowanego (liczony wraz z dietą) przekraczał przeciętne wynagrodzenie we wszystkich miesiącach objętych zaskarżoną decyzją, z wyjątkiem stycznia 2008 r. oraz kwietnia 2008 r., a zatem jedynie w zakresie tych dwóch wskazanych okresów zaskarżony wyrok i poprzedzająca go decyzja ZUS wymagały zmiany. Należy przy tym pamiętać, iż wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia winna być uwzględniana w przedstawionym powyżej algorytmie w wysokości proporcjonalnej do ilości dni przepracowanych przez zainteresowanego w danym miesiącu za granicą (art. 18 ust 9 usus), co prawidłowo zastosował pozwany. Trzeba mieć nadto na względzie, na co zwracał również uwagę Sąd Najwyższy, iż podstawą wymiaru składek są fizycznie otrzymane – wypłacone, ewentualnie – postawione do dyspozycji pracownika, środki pieniężne, a przychód, zgodnie z ogólnymi zasadami określonymi w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, powstaje z chwilą jego otrzymania lub postawienia do dyspozycji. Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników jest więc faktycznie wypłacone im w danym miesiącu kalendarzowym wynagrodzenie (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 10 września 2009 r., I UZP 5/09, OSNP 2010 nr 5-6, poz. 71), pomniejszone o te należności (kwoty), które nie stanowią podstawy wymiaru składek w myśl przepisów rozporządzenia. W stanie faktycznym niniejszej sprawy ma to o tyle istotne znaczenie, że za miesiące lipiec – grudzień 2007 r. oraz marzec 2008 r. diety były wypłacane J. M.

(1)w tym samym miesiącu, którego dotyczyła delegacja. W pozostałych okresach natomiast do wypłaty diet dochodziło w miesiącu następnym, a zatem powinny one zostać przyjęte do podstawy wymiaru składek w tym kolejnym miesiącu kalendarzowym tj. w miesiącu, w którym miała miejsce wypłata (vide: polecenia wyjazdu służbowego wraz z rozliczeniem diet – w aktach ZUS dot. zainteresowanego M. ). Sąd odwoławczy podkreśla przy tym, iż zakres rozstrzygnięcia w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznacza zaskarżona decyzja, stąd przedmiotem ustaleń i wyrokowania nie mogły być podstawy wymiaru składek za lipiec 2007 i marzec 2008r. Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia, iż zainteresowany osiągnął przychód z tytułu diet również w styczniu 2008 r. oraz kwietniu 2008 r., a zatem do podstawy wymiaru składek za te miesiące przyjąć można jedynie przychód z tytułu wynagrodzenia zasadniczego wskazany w ZUS RCA, odpowiednio w wysokości 1316,76 zł oraz 799,04 zł. Diety za grudzień 2007 r. zostały zainteresowanemu wypłacone już w grudniu 2007 r. i wchodzą do podstawy wymiary składek za ten miesiąc. Nie było podstaw do uwzględnienia ich przy wyliczeniu przychodu za styczeń 2008r., jak uczynił to pozwany. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do ustalenia, iż J. M.

(1)pracował na rzecz płatnika składek za granicą również w styczniu 2008 r. (brak jest za ten okres polecenia wyjazdu służbowego). Kwota diet za marzec 2008r. została wypłacona zainteresowanemu już w marcu 2008r. Z kolei diety należne za kwiecień 2008 r. zostały zainteresowanemu wypłacone dopiero 30 maja 2008 r.. Zatem nie było podstaw do uwzględnienia w podstawie wymiaru składek zainteresowanego za kwiecień 2008r. diet za marzec 2008r., jak również za kwiecień 2008r. Sąd Apelacyjny przyjął natomiast za prawidłowe ustalenie ZUS, iż wypłata diety należnej zainteresowanemu za delegację w październiku 2008r. nastąpiła w listopadzie 2008r., bowiem Spółka, która nie oznaczyła daty wypłaty w poleceniu wyjazdu, nie zakwestionowała ww. ustalenia ZUS. Do wyliczenia kwoty diety wypłaconej w tym miesiącu Sąd odwoławczy przyjął zatem średni kurs euro = 3,65685 PLN wyliczony w następujący sposób: średni kurs euro wg tabeli NBP ogłoszony w dniu 3 i 28 listopada 2008r. (tj. odpowiednio: 3,5565 i 3.7572 PLN : 2). Dlatego kwota przychodu z tytułu diet wyniosła 1179,18 PLN (320 euro x 3,65685 PLN). Wysokość kwot wypłaconych z tytułu diet za pozostałe miesiące spornego okresu została wyliczona przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego w tabelach NBP obowiązującego w dacie wypłaty wg mechanizmu 1) wypłacona kwota w euro x 2) średni kurs euro, co daje iloczyn – kwotę wypłaty w PLN . Szczegółowe zestawienie ustaleń faktycznych niezbędnych do dokonania wyliczeń w omawianym zakresie prezentuje poniższa tabela. Rok Miesiąc Przeciętne miesięczne wynagrodzenie (w PLN) Ilość dni w m-cu Ilość dni przebywania za granicą (w miesiącu, za który diety przyjęto do pws) Data wypłaty diety Przeciętne miesięczne wynagrodz. J.M. obliczone zgodnie z art. 18 ust 9 usus) Przychód J.M. wykazany w ZUS RCA przez Spółkę (obejmujący wyłącznie wynagrodzenie zasadnicze) Kwota diety w PLN wypłacona w danym miesiącu (wyliczona jako iloczyn: 1) wypłaty w euro x 2) średni kurs euro w PLN ogłoszony przez NBP w dacie wypłaty (w odniesieniu do listopada 2008r – średni miesięczny kurs) 2007 sierpień 2616 31 13 31.08 1097,03 392,47 1170 x 3,8230 = 4.472,91 2007 wrzesień 2616 31 26 30.09 2194,06 784,94 1350 x 3,7775 = 5.099,625 2007 październiki 2616 30 30 30.10 2616,00 936,00 1395 x 3,6313 = 5.065,6635 2007 listopad 2616 31 31 30.11 2616,00 936,00 495 x 3,6267 = 1.795,21 2007 grudzień 2616 30 11 30.12 959,20 343,20 900 x 3,6062 = 3.245,58 2008 styczeń 2843 31 1834,19 1316,76 2008 kwiecień 2843 31 24 2201,03 799,04 2008 maj 2843 30 24 30.05 2274,40 1319,39 1080 x 3,3788 = 3.649,104 2008 czerwiec 2843 31 27 20.06 2476,16 1250,10 1215 x 3,3662 = 4.089,933 2008 lipiec 2843 30 30 10.07 2843,00 1126,00 1350 x 3,2736 = 4.419,36 2008 sierpień 2843 31 18 10.08 1650,77 854,21 810 x 3,2600 = 2.640,60 2008 wrzesień 2843 31 14 10.09 1283,94 508,52 630 x 3,4670 = 2.184,21 2008 październik 2843 30 13 08.10 1231,97 487,93 585 x 3.5515 = 2.077,6275 2008 listopad 2843 31 17 brak daty 1559,06 418,92 1179,18 2009 maj 3193 30 16 15.05 1702,93 680,48 720 x 4,4762 = 3.222,864 2009 czerwiec 3193 31 31 16.06 3193,00 1276,00 1395 x 4,5373 = 6.329,5335 2009 lipiec 3193 30 30 13.07 3193,00 1499,42 1350 x 4,4045 = 5.946,075 2009 sierpień 3193 31 19 27.08 1957,02 782,06 855 x 4.1277 = 3.529,1835 2009 wrzesień 3193 31 24 17.09 2472,00 987,87 1080 x 4,1204 = 4.450,032 2009 październik 3193 30 27 19.10 2873,70 2045,52 1215 x 4,1988 = 5.101,542 2009 listopad 3193 31 21 12.11 2163,00 1275,96 1265 x 4,1420 = 5.239,63 Z powyższego zestawienia jednoznacznie wynika, iż jedynie w styczniu i kwietniu 2008r. wysokość przychodów zainteresowanego (wynagrodzenie zasadnicze i kwota diet) była niższa od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wyliczonego z uwzględnieniem art. 18 ust 9 usus, stąd brak było uzasadnienia do ustalenia podstaw wymiaru składki za te miesiące w wysokościach przyjętych przez ZUS w zaskarżonych decyzjach. Tylko w tym zakresie apelacja była skuteczna. W pozostałych spornych miesiącach wysokość przychodów zainteresowanego przekroczyła kwoty przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń (wyliczonych przy uwzględnieniu art. 18 ust 9 usus), stąd w tym zakresie przyjęcie tych kwot jako podstaw wymiaru składek J. M. było prawidłowe w świetle § 2 ust 1 pkt 16 rozporządzenia. Jednocześnie podkreślić trzeba, że Sąd Apelacyjny nie był uprawniony – czego domagał się w toku postępowania sądowego pełnomocnik spółki (...) – do obliczenia rzeczywistych wynagrodzeń zainteresowanego w poszczególnych miesiącach, albowiem nie jest wykluczone, że tak poczynione ustalenia doprowadziłyby do konkluzji, że są miesiące w których podstawa wymiaru składek winna być ustalona na wyższym poziomie, co z kolei wykraczałoby poza zakres zaskarżonej przez spółkę decyzji, a nadto prowadziłoby do orzekania na niekorzyść odwołującego się. Zaznaczyć bowiem trzeba, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 477 9 i art. 477 14 k.p.c.) i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności. Postępowanie sądowe zmierza do kontroli prawidłowości lub zasadności zaskarżonej decyzji, a w związku z tym wykluczone jest rozstrzyganie przez sąd, niejako w zastępstwie organu rentowego, żądań zgłaszanych w toku postępowania odwoławczego, które nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 czerwca 2014 r., III AUa 1109/2013, LexPolonica nr 8576563, www.orzeczenia.ms.gov.pl). Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć. Przed sądem wnioskodawca może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5 listopada 2013 r., III AUa 258/2013, LexPolonica nr 8167576, www.orzeczenia.ms.gov.pl). Wobec powyższego ingerencja w treść decyzji w sposób wskazywany przez skarżącego była niedopuszczalna. Mając na uwadze poczynione ustalenia i rozważania, Sąd Apelacyjny, działając na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił w części zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję z dnia 7 czerwca 2010 r. w ten sposób, iż stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne J. M.

(1)z tytułu zatrudnienia u płatnika spółki z o.o. (...) (obecnie z siedzibą w W.) za styczeń 2008 r. wynosi 1.316,76 zł oraz za kwiecień 2008 r. wynosi 799,04 zł, jak w pkt I sentencji wyroku oraz, na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację w pozostały zakresie, jak w pkt II sentencji wyroku.