1 pkt 19) Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (zwanego dalej „Rozporządzeniem”), a także przepisu art. 81 ust. 1 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (zwanej dalej „UoNFZ”), w związku z przepisem art. 18 ust. 1 UoSUS oraz przepisem art. 4 pkt 9) UoSUS, a także przepisem § 2 ust. 1 pkt 19) Rozporządzenia, poprzez niewłaściwe ich zastosowanie w niniejszej sprawie w ten sposób, iż Sąd I instancji niesłusznie zaliczył do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne Zainteresowanych wartość świadczeń socjalnych wypłaconych Zainteresowanym przez Odwołującego w postaci: „dopłaty gwiazdkowej”, „dopłaty do wczasów” oraz „dopłaty” (wypłaconej w roku 2011 przed świętami Bożego Narodzenia), ze środków funkcjonującego u niego Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, gdy tymczasem owe świadczenia nie mogły stanowić podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne Zainteresowanych, bowiem zostały im wypłacone, jako świadczenia socjalne, a czego Sąd Okręgowy nie uwzględnił przy wydawaniu zaskarżanego orzeczenia, na skutek dokonania błędnej kwalifikacji prawnej spornych świadczeń socjalnych - nietrafnie przyjmując, że owe świadczenia nie mają charakteru socjalnego - co z kolei było wynikiem dokonania przez Sąd I instancji błędnej wykładni przepisu § 2 ust. 1 pkt 19) Rozporządzenia, w związku z błędną wykładnią przepisu art. 8 ust. 1 UoZFŚS oraz przepisu art. 2 ust. 1 UoZFŚS, gdyż spełnione przez Odwołującego sporne świadczenia były „świadczeniami finansowanymi ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych”, w konsekwencji czego nie mogły one stanowić podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Mając na uwadze powyższe zarzuty, apelujący wniósł o: - uchylenie w całości przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze - Wydziału IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 marca 20ł4r. (sygn. akt IV U 2805/13), a także o uchylenie w całości poprzedzających ten wyrok decyzji wydanych przez Organ rentowy w dniu 21 czerwca 2013r. w indywidualnych sprawach Zainteresowanych w przedmiocie ustalenia podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (nr decyzji od (...) do (...)), oraz o przekazanie przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu tych spraw do ponownego rozpoznania bezpośrednio Organowi rentowemu, celem wydania w indywidualnych sprawach Zainteresowanych decyzji opartych na przewidzianej przez prawo podstawie prawnej (przepis art. 477 14a KPC), względnie o - zmianę przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze - Wydziału IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 marca 2014r. (sygn. akt IV U 2805/13) w ten sposób, że Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyda wyrok, którym stwierdzi, iż przyjęte przez Odwołującego podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne Zainteresowanych - z tytułu zatrudnienia u Odwołującego - za miesiące wskazane w indywidualnych decyzjach-dotyczących Zainteresowanych, a wydanych przez Organ rentowy w dniu 21 czerwca 2013r., były prawidłowe, a w konsekwencji, że Odwołujący nie ma obowiązku doliczania do podstaw wymiaru wskazanych powyżej składek świadczeń pieniężnych wypłaconych Zainteresowanym z funkcjonującego u Odwołującego Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. - zasądzenie na rzecz Odwołującego od Organu rentowego kosztów całego postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą, według norm przepisanych. Pełnomocnik pozwanego organu rentowego wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje : Apelacja jest niezasadna. Nie kwestionując ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy, apelujący zarzucił zapadłemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 w zw. z §
1 pkt 19) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 19998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentę, art. 81 ust 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 18 ust 1 ustawy systemowej oraz art. 4 pkt 9 i § 2 ust 1 pkt 19 rozporządzenia, przede wszystkim poprzez niedokonanie prawidłowej wykładni treści tych przepisów. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, dokonana przez Sąd Okręgowy wykładnia spornych przepisów była prawidłowa, została ona w należyty sposób uzasadniona, ze wskazaniem ugruntowanego orzecznictwa sądowego. Niniejszy Sąd całkowicie popiera zatem wywody dokonane przez Sąd Okręgowy i przyjmuje je za własne. Za całkowicie niezasadny uznać należy podniesiony w apelacji zarzut naruszenia przepisu art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 - dalej ustawa systemowa). Przepis ten stanowi, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: przebiegu ubezpieczeń (pkt 2), ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek (pkt 3). Już samo użycie w przedmiotowym przepisie sformułowania „w szczególności” wskazuje, że zakres przedmiotowy, w jakim organ rentowy może wydawać decyzje nie jest zamknięty, co oznacza, iż ZUS może również wydawać decyzje w innych przedmiotach niż te wskazane w tymże przepisie, od których odwołania mogą być rozpoznawane przez sądy powszechne. Podkreślić należy, iż wbrew stanowisku apelującego - w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, zgodnie z którym skarżony przepis dopuszcza możliwość kontroli płatnika i dokonania analizy sposobu wydatkowania przez niego środków z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (dalej, ZFŚŚ lub Fundusz) – w tym także do oceny czy świadczenia te spełniają warunki niezbędne do ich wyłączenia z podstawy wymiaru składek – w zakresie kontroli prawidłowości ustalania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Nie znajduje zatem żadnego uzasadnienia zarzut niemożności wydania decyzji przez organ rentowy, a także niemożności rozpoznawania przez sąd odwołania od decyzji organu rentowego ustalającego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Gdyby nawet jednak uznać, że przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uprawnia organ wykonujący zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych jedynie do wydawania decyzji w zakresie prawidłowości obliczenia (wyliczenia) przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne, a nie w kwestii prawidłowego ustalenia wysokości wynagrodzenia będącego podstawą składki, to wskazać należy, że podstawy do kontroli wynagrodzenia za pracę dostarcza także art. 86 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który upoważnia ZUS do kontroli wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatników składek. Kontrola ta obejmuje m.in. zgłaszanie do ubezpieczenia oraz prawidłowość i rzetelność obliczenia, potrącenia i płacenia składki. Oznacza to przyznanie organowi rentowemu kompetencji do badania zarówno tytułu zawarcia umowy o pracę, jak i ważności jej poszczególnych postanowień i – w ramach obowiązującej go procedury – zakwestionowania tych postanowień umowy o pracę w zakresie wynagrodzenia, które pozostaje w kolizji z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa. Należy przy tym podkreślić, że ZUS nie jest ograniczony wyłącznie do zakwestionowania faktu wypłacenia wynagrodzenia w ogóle lub we wskazanej kwocie, ani tylko prawidłowości wyliczenia, lecz może ustalać stosunek ubezpieczenia społecznego w ściśle określonych warunkach, będąc niezwiązanym nieważną czynnością prawną (w całości lub w części) – (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach, z dnia 9 maja 2014, III AUa 2111/13, LEX nr 1474057). Kolejny zarzut podnoszony przez odwołującego dotyczył naruszenia przepisu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 592 – dalej ustawa z dnia 4 marca 1994 r., lub ustawa o ZFŚS), poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie w ten sposób, że Sąd Okręgowy przyjął, iż przepis ten nie narusza konstytucyjnej zasady równego traktowania podmiotów prawa. Uzasadniając swój wywód, apelujący wskazał na treść art. 3 ust. 1 i następne przywołanej ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, wskazując, iż w jego ocenie art. 8 ust 1 cyt. ustawy wprowadza odmienne zasady przyznawania ulgowych usług i świadczeń oraz dopłat wypłacanych z funduszu od zasad przyznawania świadczeń w postaci świadczeń urlopowych zgodnie z treścią art. 3 ust 4-6 ustawy o ZFŚS, tym samym narusza konstytucyjną zasadę równego traktowania podmiotów prawa. Sporny przepis, tj. art. 8 ust.1 ustawy o ZFŚS, stanowi, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z Funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu. Art. 3 ust. 1 ustawy o ZFŚS wskazuje, że fundusz tworzą, z zastrzeżeniem ust 2, pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku, co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Ustęp 3 wskazuje, że pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, z zastrzeżeniem ust 2, mogą tworzyć fundusz do wysokości i na zasadach określonych w art. 5 lub mogą wypłacać świadczenia urlopowe, o których mowa w art. 4-6. Wysokość świadczenia urlopowego, nie może przekraczać wysokości odpisu podstawowego, określonego w art. 5 ust 2, 2a i 3 – odpowiednio do rodzaju zatrudnienia pracownika, z tym, że wysokość świadczenia dla zatrudnionych, o których mowa w art. 5 ust 2 i 3, ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy pracownika. Powyższe świadczenia urlopowe, wypłaca pracodawca raz w roku każdemu pracownikowi korzystającemu w danym roku kalendarzowym z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. Wypłata świadczenia urlopowego następuje nie później niż w ostatnim dniu poprzedzającym rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego. To świadczenie urlopowe nie podlega składce na ubezpieczenie społeczne pracowników (ust. 4-6). Mając na uwadze treść cytowanych przepisów, stwierdzić należy, że podnoszony przez apelującego zarzut, jest całkowicie niezasadny. Po pierwsze nie możemy mówić o nierównym traktowaniu podmiotów w przypadku, gdy - tak jak ma to miejsce w opisanym przez odwołującego przypadku - mamy do czynienia z dwoma odmiennymi świadczeniami, wypłacanymi na podstawie różnych kryteriów, których jedynym łącznikiem jest to, że wypłacane są z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Inne bowiem jest kryterium przyznawania świadczenia urlopowego dla pracodawców zatrudniających mniej niż 20 osób, a inne w przypadku wypłacania „ulgowych świadczeń, usług i dopłat” dla pracodawców zatrudniających więcej niż 20 pracowników. Przepis art. 3 ust 1-6 ustawy o ZFŚS określa zatem kryteria wypłaty „świadczeń urlopowych” przyznawanych wszystkim pracownikom, po równo w przedsiębiorstwach zatrudniających mniej niż 20 pracowników. Natomiast przepis art. 8 ust 1 ustawy o ZFŚS określa zasady przyznawania „ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat” z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w większych przedsiębiorstwach, gdzie kryterium jest sytuacja rodzinna, majątkowa i życiowa beneficjenta świadczenia i świadczenia te nie są wypłacane wszystkim pracownikom po równo, gdyż nie zdarza się tak, aby w jednym przedsiębiorstwie sytuacja majątkowa, życiowa i rodzinna wszystkich pracowników była taka sama. Ustawodawca celowo w cytowanych przepisach w sposób odmienny uregulował ustawowy obowiązek oskładkowania (określony w art. 3 ust 6 ustawy o ZFŚS), a także stosowania kryteriów w przypadku małych firm (niezatrudniających więcej niż 20 pracowników) i w przypadku firm zatrudniających powyżej 20 osób. Odmienne uregulowania nie stanowią jednak naruszenia konstytucyjnej zasady równości. Przywołany przez apelującego przepis art. 3 ust 1 i następne ustawy o ZFŚS nie mógł także znaleźć zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż odwołujący zatrudnia więcej niż 20 pracowników, a nadto w sprawie nie mamy do czynienia ze „świadczeniami urlopowymi”, tylko z „dopłatami”. Nie można, bowiem tracić z pola widzenia tego, że w niniejszej sprawie sporny jest charakter świadczeń tytułowanych przez samego odwołującego jako „dopłata do wczasów” w 2010, „dopłata gwiazdkowa” w 2010 r., „dopłatą do wczasów” w 2011 r., oraz „dopłata” w 2011 r. Oczywiście nie nazwa, ale charakter wypłaconych środków i kryterium, na podstawie którego były one wypłacane, był w niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu. Istota sporu sprowadza się bowiem do ustalenia, czy rację ma organ rentowy, uznający, iż skoro dokonywane przez odwołującego na rzecz zainteresowanych wypłaty z ZFŚS były przyznawane bez uwzględnienia kryterium socjalnego ustanowionego w art. 8 ustawy o ZFŚS, to nie można ich wyłączyć z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia, czy też już sam fakt, iż sporne świadczenia zostały wypłacone z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych oznacza, że mają one charakter socjalny, w związku z tym nie stanowią podstawy wymiaru składek zgodnie z treścią § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W tym miejscu należy wskazać, że niewątpliwie do jednych z obowiązków pracodawcy, zgodnie z kodeksem pracy, należy w miarę możliwości i warunków - obowiązek zaspokajania potrzeb bytowych, socjalnych i kulturalnych pracowników, co wynika z art. 16 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Ustawodawca w art. 94 pkt 8 k.p. nałożył na pracodawcę obowiązek zaspokajania potrzeb pracowników w miarę posiadanych środków socjalnych. Obowiązek zaspokajania potrzeb socjalnych pracowników został warunkowo ujęty w ustawie z dnia 4 marca 1994r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Art. 1 ust. 1 ustawa z dnia 4 marca 1994 r. określa zasady tworzenia w zakładach pracy zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i zasady gospodarowania środkami tego Funduszu. Zgromadzone środki winny być przeznaczonego na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z Funduszu oraz na dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych. Art. 2 pkt 1 wskazanej powyżej ustawy zwraca uwagę na to, że działalność socjalna to usługi świadczone przez zakłady pracy na rzecz różnych form wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej, sportowo-rekreacyjnej, udzielanie pomocy materialnej - rzeczowej lub finansowej, a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową. Powyższa regulacja została stworzona po to, by nie dopuścić do zupełnej dowolności w omawianym zakresie. Jak wynika z tejże ustawy, pracodawcy są uprawnieni do dowolnej modyfikacji w prawie wewnątrzzakładowym (w układach zbiorowych pracy) obowiązków wynikających z ustawy, aby umożliwić im uzależnienie działalności socjalnej od posiadanych warunków i możliwości. Pracodawca nie ma zatem bezwzględnego obowiązku tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych – a jedynie może go tworzyć w zależności od swoich możliwości, bowiem przepisy kodeksu jedynie postulują prowadzenie takiej działalności. Jednocześnie w zależności od wielkości pracodawcy oraz celu wypłaty – jak już wskazywano powyżej – inne są kryteria i zasady rozdysponowania środków z tworzonych funduszy. Zatem, wprawdzie należy się zgodzić z apelującym, iż ustawodawca nie określił szczegółowo zasad regulujących sposób rozdysponowania środków z funduszu, jednakże w treści art. 8 ust 1 ustawy o ZFŚS określił jedną podstawową zasadę, która stanowi bazę do dokonywania dalszych, bardziej szczegółowych ustaleń, co oznacza, że wbrew temu co twierdzi apelujący, przyznawanie świadczeń z funduszu w postaci dopłat powinno uwzględnić ustalone w tym przepisie kryterium. Ustawa nie nakazuje bowiem pracodawcy formułowania określonych kryteriów i nie formułuje też procedury dysponowania środkami funduszu, pozostawiając te kwestie jego dobrowolnej decyzji, jednak stawia wymóg uzależniania przyznawania świadczeń z funduszu od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej oraz wymóg określenia zasad i warunków korzystania ze środków funduszu. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy, zakładowy fundusz świadczeń socjalnych jest dobrowolnym funduszem na poziomie zakładu pracy, którego podstawowym zadaniem jest finansowanie przez pracodawcę pomocy socjalnej między innymi na rzecz pracowników i ich rodzin. Fundusz świadczeń socjalnych ma być instytucją prawną, która ma łagodzić różnice w poziomie życia pracowników i ich rodzin oraz być wyrazem funkcji społecznej zakładu pracy. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest źródło finansowania przyznanych świadczeń, bowiem pochodziło ze środków zgromadzonych w Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych. Organ rentowy kwestionował jednak sposób przyznawania tychże świadczeń, mianowicie, że były one przyznawane z pominięciem kryterium socjalnego, tj. bez analizy sytuacji materialnej i życiowej poszczególnych pracowników. Apelujący natomiast ferował stanowisko, iż dokonane przez niego wypłaty nie stanowiły świadczeń określonych w art. 8 ustawy o ZFSS, natomiast były „innymi świadczeniami socjalnymi wypłacanymi z funduszu”, które w myśl przepisu § 2 ust 2 pkt 19 rozporządzenia nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie. Organ rentowy, a następnie Sąd, miał zatem za zadanie ocenić, czy świadczenia wypłacane przez płatnika z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych były wypłacane na podstawie kryterium socjalnego i dlatego mogą zostać wyłączone z podstawy wymiaru składek. Zważyć należy, że przepisy w zakresie wydatkowania środków z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych należy interpretować ściśle (a nie rozszerzająco), albowiem przepis § 2 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (stanowiący, iż świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie stanowią podstawy wymiaru składek), stanowi wyjątek od zasady określonej w przepisach art. 18 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.z 2009 r., nr 205, poz. 1585 – dalej ustawa systemowa) w zw. z § 1 wspomnianego rozporządzenia. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej - zasadą jest, iż podstawę wymiaru składek stanowi przychód wskazany w art. 4 pkt 9 tej ustawy, czyli przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Stosownie zaś do art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.) - przychód, którego źródłem jest stosunek pracy, obejmuje – jak stanowi art. 12 ust. 1 tej ustawy – wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze lub ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń. Podstawy wymiaru składek nie stanowią, w drodze wyjątku, jedynie pewne rodzaje przychodów, które – na podstawie upoważnienia z art. 21 ustawy o systemowej – określa wspomniane już rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Między innymi przepis § 2 pkt 19 tegoż rozporządzenia wyłącza z podstawy wymiaru składek przychody w postaci świadczeń finansowanych ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Z powyższego wynika zatem, iż zasadniczo wszystkie wypłaty i świadczenia otrzymane przez pracownika od pracodawcy stanowią jego przychód, który stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, chyba że przepis szczególny wyłącza dany przychód z podstawy wymiaru składek. Przepisy ustanawiające takie wyłączenia należy jako wyjątki interpretować ściśle – w szczególności wspomniany § 2 pkt 19 rozporządzenia należy interpretować z uwzględnieniem podstawowej zasady zawartej w art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, rządzącej całością działalności socjalnej w rozumieniu art. 2 pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którą do świadczeń socjalnych zalicza się jedynie świadczenia spełniające kryteria socjalne, do których należy sytuacja życiowa, rodzinna i materialna pracowników. Nie zawsze bowiem fakt, iż świadczenie wypłacone jest z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych przesądza o tym, że ma ono charakter socjalny. Definicja „działalności socjalnej” daje pracodawcy możliwość zakupu ze środków funduszu między innymi bonów towarowych czy też przyznawania świadczeń pieniężnych z okazji świąt Bożego Narodzenia, czy Wielkanocy z tytułu zwiększonych wydatków w tym okresie, a także przyznawanie dopłat do urlopu wypoczynkowego. Jednak warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczeń socjalnych jest zapisanie takich form pomocy w regulaminie funduszu oraz określenie trybu ich przyznawania, a także przyznanie je w oparciu o kryterium socjalne. Pracodawca gospodaruje środkami funduszu, dokonuje bowiem podziału środków funduszu na poszczególne rodzaje działalności socjalnej i przyznaje poszczególnym uprawnionym świadczenia finansowane z funduszu na zasadach określonych w regulaminie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Z funduszu mogą być finansowane tylko te rodzaje działalności socjalnej, które są objęte ustawową definicją pojęcia „działalność socjalna”, a wspomniana swoboda regulacji w regulaminie zasad przyznawania indywidualnych świadczeń jest ograniczona ustanowioną przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy ogólną zasadą, że przyznawanie tych świadczeń ma być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu. Tym samym pracodawca administrujący środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie może ich wydatkować niezgodnie z regulaminem o zakładowym funduszu zakładowej działalności socjalnej, którego postanowienia nie mogą być sprzeczne z zasadą przyznawania świadczeń według kryterium socjalnego, to jest uzależniającego przyznawanie ulgowych usług i świadczeń wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2001 r., I PKN 579/00, OSNP 2003/14/331). Analiza zachowania pracodawcy realizującego cele socjalne powinna zatem uwzględniać nie tylko obowiązujące w tym względzie przepisy prawa, ale i również okoliczności faktyczne towarzyszące ustalaniu sposobów dysponowania środkami z funduszu socjalnego. Sąd Najwyższy w wyroku z 6 lutego 2008 r. II PK 156/07 (OSNP 2009/7-8/96) wskazywał między innymi, że możliwe jest przyjęcie średniego dochodu na członka rodziny jako usprawiedliwionego kryterium oceny sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokości dopłat z funduszu świadczeń socjalnych, bo jest to obiektywnie czytelny i miarodajny sposób oceny zasadności ubiegania się o świadczenia z tego funduszu. Sąd Apelacyjny wskazuje, iż powyższe stanowisko niejednokrotnie było powtarzane w orzeczeniach Sądu Najwyższego, w których akcentowano sprzeczność z ustawą o zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych wydatkowania środków Funduszu na finansowanie ulgowych usług i świadczeń oraz dopłat z pominięciem wspomnianych kryteriów socjalnych (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2004 r., I PK 22/03, OSNP 2005 Nr 6, poz. 80; z dnia 16 sierpnia 2005 r., I PK 12/05, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 182; z dnia 6 lutego 2008 r., II PK 156/07, OSNP 2009 nr 7-8, poz. 96). W wyroku z dnia 16 września 2009 r., I UK 121/09 (OSNP 2011 nr 9-10, poz. 133) Sąd Najwyższy podkreślił, że podstawowa zasada dysponowania środkami funduszu została określona w art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Zasada ta stanowi, że przyznawanie ulgowych świadczeń i wysokość dopłat z funduszu powinno być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby korzystającej z funduszu. Nie ma w tym zakresie wyjątków. Nawet regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie może zmienić tej zasady. Podobnie w wyroku z dnia 20 czerwca 2012 r., I UK 140/12 (OSNP 2013 nr 13-14, poz. 160). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przepis § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, wyłączając z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, nie tylko wskazuje źródło finansowania wymienionych świadczeń (fundusz świadczeń socjalnych), lecz także odnosi się do zasad ich wypłacania, skoro są to świadczenia wypłacane pracownikom w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Ramy te zaś zakreślają przepisy ustawy o ZFŚS oraz regulaminy ustanawiające zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z Funduszu. Regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych stanowi źródło prawa pracy na podstawie art. 9 k.p. i jest on wiążący nie tylko w zakresie ogólnych zasad (kryteriów) podziału środków funduszu świadczeń socjalnych, ale także w odniesieniu do ustanowionego w nim trybu ich przyznawania pracownikom, uwzględniającego indywidualną ocenę każdego przypadku według przyjętych kryteriów. Przepis art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS wyraźnie wiąże wysokość przyznawanego świadczenia (będącego pomocą finansową w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy) z rozpatrywaną łącznie sytuacją życiową, rodzinną i materialną osoby uprawnionej. Sąd Apelacyjny podziela wywody poczynione przez Sąd Najwyższy w przytoczonych orzeczeniach i ich uzasadnieniach. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że odwołująca spółka dokonując podziału i przydziału środków z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, nie analizowała sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osób uprawnionych do korzystania z tego Funduszu (w tym zainteresowanych). Odwołująca spółka rozdzielając środki z ZFŚS w istocie stosowała jedynie kryterium stażu pracy, który decydował o przyznaniu dofinansowania do wypoczynku oraz dopłat z okazji Świąt. Sporne świadczenia były zatem wypłacane bez oceny sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika, a ich wysokość była ustalana w oparciu o staż pracy. Nadto odwołująca dokonywała wypłat wbrew przyjętym przez siebie regulacjom, gdyż w regulaminie w ogóle nie uwzględniała możliwości przyznawania pracownikom dofinansowania (dopłat) z okazji Świąt. Co istotne, zważyć należy także, iż sporne świadczenia były również wypłacane wbrew treści przyjętego regulaminu, gdyż odwołująca spółka przyznawała je bez pisemnych wniosków pracowników zawierających informację o sytuacji życiowej rodzinnej i materialnej. Raz jeszcze Sąd Apelacyjny podkreśla, że podstawowa zasada korzystania ze środków Funduszu, która została określona w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, oznacza, że przyznawanie ulgowych świadczeń i wysokość dopłat z Funduszu winno być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby korzystającej z Funduszu. Przepis ten wyraźnie określa związek pomiędzy wartością przyznawanego świadczenia a łącznie rozpatrywaną sytuacją życiową, rodzinną i materialną osoby uprawnionej i w efekcie nie upoważnia do przyznawania świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych bez uwzględnienia tegoż kryterium. Powyższa zasada, jest zasadą ustawową, od której wyjątków nie może czynić regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, który musi być zgodny z przepisami ustawy w zakresie wydatkowania środków z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2009 r., sygn. I UK 121/09). Tym samym o spełnieniu kryterium socjalnego nie może być mowy bez indywidualnej analizy sytuacji każdej uprawnionej do skorzystania z funduszu osoby. Odwołujący płatnik w analizowanej sprawie winien był dokonać analizy sytuacji życiowej, materialnej i osobistej zainteresowanych przed przyznaniem świadczenia z tytułu dopłaty do wypoczynku i świadczeń świątecznych. Nie musiało to wiązać się z podejmowaniem nadzwyczajnych działań z jego strony, czy z koniecznością generowania dodatkowych sił i środków. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wystarczające byłoby złożenie przez każdego pracownika oświadczenia o wysokości dochodu przypadającego na jednego członka rodziny, ze wskazaniem ile osób i w jakim wieku składa się na rodzinę pracownika. Taka informacja ujmowałaby w istocie nie tylko dochody pracownika osiągane u odwołującego, ale także dochody pracownika osiągane poza zakładem pracy, a także dochody członków rodziny, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z pracownikiem. Stanowisko takie jest prezentowane zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i w literaturze przedmiotu. Na marginesie Sąd Apelacyjny zauważa, iż obecnie przy wypłacie świadczeń z funduszu, pracownicy odwołującej składają stosowne oświadczane i wysokość dopłat obecnie różni się od siebie (pracodawca ustalił trzy progi dochodowe), co świadczy o tym, iż uwzględnił w regulaminie konieczność stosowania kryterium socjalnego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Należy zgodzić się z Sądem Okręgowym, iż środki przyznawane z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych wypłacane zainteresowanym przez płatnika, nie były wypłacane w oparciu o kryterium socjalne ustalone w ustawie o ZFŚS. Płatnik pominął podstawową i bezwzględnie zasadę przyznawania świadczeń socjalnych – nie przyznawał ich w oparciu o ocenę sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej beneficjenta świadczenia. Tym samym świadczenia wypłacone przez odwołującego nie mogą być ocenione w sensie prawnym jako świadczenia socjalne, co oznacza, że stanowią one zwykły przychód ze stosunku pracy, który należy uwzględnić przy ustalaniu podstawy wymiaru składek. (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2009 r., sygn. I UK 121/09) Z uwagi na powyższe należało stwierdzić, iż Sąd Okręgowy słusznie uznał, iż przepis art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS na gruncie niniejszej sprawy miał zastosowanie do przyznawanych zainteresowanym świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, zaś zarzut naruszenia tego przepisu, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie należało uznać za chybiony. Równie chybiony był tym samym zarzut naruszenia przepisu art. 18 ust. 1 ustawy systemowej oraz przepisu art. 20 ust. 1 ustawy systemowej, w związku z przepisem art. 4 pkt 9) tejże ustawy oraz naruszenia przepisów §
1 pkt 19) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a także przepisu art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z przepisem art. 18 ust. 1 ustawy systemowej oraz przepisem art. 4 pkt 9) tejże ustawy i przepisu § 2 ust. 1 pkt 19) rozporządzenia, bowiem w rozpoznawanej sprawie przedmiotowe sporne świadczenia tytułowane jako „dopłaty do wczasów” wypłacone w 2010 r., „dopłaty gwiazdkowe” wypłacone w 2010 r., „dopłaty do wczasów” wypłacone w 2011 r. i „dopłaty” wypłacone w 2011 r. należało sklasyfikować jako świadczenia dodatkowe pracodawcy, nie zaś świadczenia z funduszu świadczeń socjalnych, ze wszystkimi tego konsekwencjami prawnymi tak wobec pracowników, jak wobec płatnika składek i jednocześnie pracodawcy, który co prawda administruje funduszem, jednak nie może tego czynić z pominięciem ustawy. Przyjmując zatem, że wypłata spornych świadczeń nie miała charakteru socjalnego, gdyż nie była powiązana z kryterium socjalnym, należało uznać je za przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, który to przychód stanowi podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz art. 81 ust. ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Odnosząc się natomiast do wniosku apelującego zawartego w treści apelacji – który pozostawił pod rozwagę Sądu konieczność przedstawienia Sądowi Najwyższemu spornego zagadnienia prawnego mającego polegać na przyjęciu, iż przepis art. 8 ust 1 ustawy o ZFŚS narusza konstytucyjną zasadę równego traktowania - Sąd Apelacyjny uznał, że był on nieuzasadniony, bowiem - mając na uwadze poczynione wyżej rozważania oraz ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie - przy rozpoznawaniu sprawy nie powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, zgodnie z art. 390 § 1 k.p.c. Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie 2 wyroku znajduje swoje uzasadnienie w treści art. 98 i art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 12 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Zasądzona kwota stanowi zwrot kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej wygrywającemu spór pozwanemu organowi rentowemu od przegrywającej spór apelującej spółki w wysokości 1080 zł, albowiem Sąd Apelacyjny uwzględnił, że każde z dziewięciu odwołań wniesionych przez odwołującą spółkę stanowiło odrębną sprawę. del. SSO Katarzyna Schönhof-Wilkans SSA Dorota Goss-Kokot SSA Ewa Cyran
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.