Sygn. akt III AUa 213/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lipca 2015 r. Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: SSA Grażyna Czyżak (spr.) Sędziowie: SSA Daria Stanek SSO del. Alicja Podlewska Protokolant: stażysta Katarzyna Kręska po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2015 r. w Gdańsku sprawy małoletnich M. i P. S. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego ojca D. S. z udziałem zainteresowanej A. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o prawo do renty rodzinnej na skutek apelacji małoletnich M. i P. S. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego ojca D. S. od wyroku Sądu Okręgowego we Włocławku IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 października 2014 r., sygn. akt IV U 676/14
(14)§ 1 k.p.c., Sąd I instancji orzekł jak w sentencji wyroku. Apelację od powyższego wyroku wywiedli: M. i P. S. zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie art. 57 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 7 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. ,poz. 1440 ze zm.) przez nie przyjęcie dla A. S. okresu nieskładkowego od dnia 12 lipca 1995 r. do dnia 26 grudnia 2000 r., tj. okresu niewykonywania pracy z powodu opieki nad dziećmi. W uzasadnieniu apelacji skarżący dokonali streszczenia postępowania sądowego-pierwszoinstancyjnego w niniejszej sprawie oraz zakwestionowali ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy w zakresie okresu nieskładkowego wliczonego do okresu uprawniającego do nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zdaniem apelujących, wbrew stanowisku tego Sądu, niezdolność A. S. do pracy powstała w okresie nie wykonywania przez nią pracy z powodu opieki nad dzieckiem, co znajduje oparcie w oświadczeniu D. S.. Tym samym A. S. spełniła warunki ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, a w konsekwencji ubezpieczeni nabyli prawo do renty rodzinnej po zmarłej matce. W konkluzji apelacji skarżący wnieśli o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji ZUS/Oddziału w T. z dnia 10 lipca 2014 r., odmawiającej przyznania skarżącym renty rodzinnej, przez przyznanie skarżącym renty rodzinnej, 2) zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych, 3) przeprowadzenie dowodu z oświadczenia D. S. z dnia 08 grudnia 2014 roku. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Po uzupełnieniu postępowania dowodowego w postępowaniu apelacyjnym okazało się, że apelacja M. i P. S. zasługuje na uwzględnienie w sposób skutkujący zmianą zaskarżonego wyroku i ustaleniem skarżącym prawa do renty rodzinnej po zmarłej matce A. S. od dnia 01 lutego 2014 r.: P. S. do dnia ukończenia nauki w szkole, zaś M. S. do ukończenia szesnastego roku życia. Spór w przedmiotowej sprawie koncentruje się na kwestii, czy zachodzi przesłanka ustalenia skarżącym prawa do renty rodzinnej po zmarłej matce A. S. z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm., nazywanej dalej ustawą emerytalną) w postaci spełniania przez nią w chwili śmierci warunków do nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Dla przyjęcia, że spełniała w chwili śmierci przesłanki ustalenia jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, oprócz przesłanki niezdolności do pracy (art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej) musiałaby spełniać również sporne przesłanki: posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego (art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej) oraz powstania niezdolności do pracy w okresach wymienionych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Ponieważ A. S. nie ma okresów składkowych i nieskładkowych wynoszących łącznie co najmniej 20 lat, a zatem nie znajduje zastosowania przepis art. 57 ust. 2 ustawy emerytalnej wyłączający zastosowanie przepisu ust. 1 pkt
- W konsekwencji, dla spełnienia spornej przesłanki z art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy nieodzowne jest ustalenie, że A. S. stała się niezdolna do pracy w okresach wymienionych w tym przepisie, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Zważywszy na (częściowo sprzeczną) treść oświadczeń D. S.: z dnia 06 lutego 2014 r. (k. 19 akt ren. rodz. ZUS) i z dnia 08 grudnia 2014 r. (k. 40 akt sprawy) w przedmiotowej sprawie zachodziła konieczność ustalenia, czy w okresie od dnia 12 lipca 1995 r. do dnia 26 grudnia 2000 r. wykonywała prace z powodu opieki nad dziećmi: A. S. i P. S.. W związku z powyższym, celem uzupełnienia postępowania dowodowego przeprowadzonego w postępowaniu sądowym-pierwszoinstancyjnym w niniejszej sprawie, na mocy art. 382 k.p.c., Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dopuścił dowody: z zeznań świadka H. S. oraz z przesłuchania: D. S. i A. S. w charakterze stron na okoliczności jak w tezie dowodowej postanowienia z dnia 07 lipca 2015 r. w sprawie III AUa 213/15 (k. 78 akt sprawy 00:04:01). Zeznania świadka H. S. (k. 78 akt sprawy 00:04:01) oraz przesłuchanie w charakterze stron: przedstawiciela ustawowego skarżących D. S. (k. 79 akt sprawy 00:17:56) i zainteresowanej A. S. (k. 79 akt sprawy 00:17:56) wskazują, że A. S. w okresie od dnia 12 lipca 1995 r. do dnia 26 grudnia 2000 r. niewykonywała pracy, ponieważ opiekowała się dziećmi: A. S. (urodzoną w dniu (...)) i P. S. (urodzonym w dniu (...)). Z zeznań tego świadka oraz z przesłuchania stron wynika, że stan zdrowia A. S. w tym okresie nie stał na przeszkodzie do sprawowania przez nią opieki nad tymi dziećmi. Zdaniem Sądu II instancji zeznania świadka H. S. (k. 78 akt sprawy 00:04:01) oraz przesłuchanie w charakterze stron: przedstawiciela ustawowego skarżących D. S. (k. 79 akt sprawy 00:17:56) i zainteresowanej A. S. (k. 79 akt sprawy 00:17:56) zasługują na wiarę, ponieważ są szczere, spontaniczne oraz korespondują ze sobą, ja również z treścią dokumentów urzędowych zawartych w aktach ZUS, a w szczególności: orzeczeń o stopniu niepełnosprawności: z dnia 27 listopada 2002 r. (k. 4 akt ren. soc. ZUS) i z dnia 10 marca 2003 r. (k. 3 akt ren. soc. ZUS), z których wynika, że A. S. była zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe od dnia 26 września 2002 r. W związku z powyższym Sąd ten uznał te zeznania i przesłuchanie za miarodajne dla ustalenia okoliczności związanych ze sprawowaniem przez A. S. opieki nad jej dziećmi: A. S. i P. S. w okresie od dnia 12 lipca 1995 r. do dnia 26 grudnia 2000 r. Za niewiarygodne uznał natomiast oświadczenie D. S. z dnia 06 lutego 2014 r. (k. 19 akt ren. rodz. ZUS), w którym stwierdził on, że w okresie od dnia 12 lipca 1995 r. do dnia 11 lipca 1998 r. nie wykonywał pracy z powodu opieki nad A. S., ponieważ nie znajduje on oparcia w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Wobec ustalenia, że okres niewykonywania przez A. S. pracy od dnia 12 lipca 1995 r. do dnia 26 grudnia 2000 r. stanowił okres nieskładkowy w rozumieniu art. 7 pkt 5 lit. a ustawy emerytalnej, spełniała ona w chwili śmierci sporną przesłankę ustalenia jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, ponieważ miała okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 4 lata (art. 58 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej), a dokładnie 5 lat i 12 dni. W konsekwencji zasadne jest również przyjęcie, że A. S. stała się trwale, częściowo niezdolna do pracy w dniu 03 sierpnia 2000 r. w okresie nieskładkowym, wymienionym w art. 7 pkt 5 lit. a ustawy emerytalnej, a zatem spełniała również sporną przesłankę z art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej. Tym samym na chwilę śmierci spełniała łącznie wszystkie ustawowe przesłanki ustalenia jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym wynikające z art. 57 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy emerytalnej. W związku z powyższym zachodzi sporna przesłanka ustalenia skarżącym: M. i P. S. prawa do renty rodzinnej po zmarłej matce A. S. z art. 65 ust. 1 ustawy emerytalnej. Jednocześnie nie jest przedmiotem sporu i nie budzi wątpliwości spełnianie przez nich wszystkich pozostałych przesłanek przyznania im tego świadczenia. Przepis art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej stanowi, że prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, z zastrzeżeniem ust. 2 (który nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie). Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust.
- W myśl art. 129 ust. 2 ustawy emerytalnej w razie zgłoszenia wniosku o rentę rodzinną w miesiącu przypadającym bezpośrednio po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć ubezpieczonego, emeryta lub rencisty, rentę rodzinną wypłaca się od dnia śmierci, nie wcześniej jednak niż od dnia spełnienia warunków do renty przez uprawnionych członków rodziny. W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej, ponieważ M. i P. S., reprezentowani przez swojego ojca D. S., wniosek o ustalenie im prawa do renty rodzinnej po ich matce A. S., zmarłej w dniu 14 listopada 2013 r. (odpis skrócony aktu zgonu k. 9 akt ren. rodz. ZUS), złożyli dopiero w dniu 06 lutego 2014 r. Stosownie do treści art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej rentę rodzinną należną M. i P. S. należy zatem wypłacić od miesiąca, w którym złożyli wniosek o to świadczenie, tj. od dnia 01 lutego 2014 r. Z art. 68 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej wynika, że m.in. dzieci własne mają prawo do renty rodzinnej do ukończenia 16 lat. Przepis art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej daje natomiast prawo m.in. dzieciom własnym, które uczą się w szkole i przekroczyły 16 lat życia, prawo do renty rodzinnej do ukończenia tej nauki, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia. Tym samym M. S., urodzony dnia (...) (odpis skrócony aktu urodzenia k. 11 akt ren. rodz. ZUS), ma prawo do renty rodzinnej po zmarłej matce A. S. do ukończenia 16 lat, zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Wobec treści zaświadczenia z Zespołu Szkół nr (...) w R. z dnia 06 lutego 2014 r. (k. 8 akt ren. rodz. ZUS), potwierdzającego fakt nauki w szkole P. S., urodzonego dnia (...) (odpis skrócony aktu urodzenia k. 10 akt ren. rodz. ZUS), w myśl art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, jego prawo do renty rodzinnej po zmarłej matce podlega natomiast ustaleniu do ukończenia nauki w szkole (nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia). Uznając, że apelacja M. i P. S. zasługuje na uwzględnienie, na mocy art. 386 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. W przedmiocie odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, na mocy art. 118 ust. 1 lit. a ustawy emerytalnej a contrario, Sąd ten orzekł jak w pkt 3 sentencji wyroku stwierdzając, że ustalenie tej okoliczności wymagało przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego w postępowaniu sądowo-odwoławczym w niniejszej sprawie. O kosztach procesu – kosztach zastępstwa procesowego skarżących w postępowaniu sądowym-apelacyjnym w przedmiotowej sprawie oraz kosztach sądowych - opłaty podstawowej od apelacji, na mocy art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c., § 2 ust. 1 i 2, § 12 ust. 2 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) oraz art. 36 ustawy z dnia 28 września 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm.), Sąd II instancji orzekł jak w pkt 4 sentencji wyroku.