Sygn. akt I C 448/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 lipca 2015 r. SĄD REJONOWY W ZAMBROWIE I WYDZIAŁ CYWILNY w składzie: Przewodniczący –SSR Paweł Płoński Protokolant – Kinga Klemarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2015 r. w Zambrowie sprawy z powództwa J. Z. przeciwko Skarbowi Państwa – reprezentowanemu przez Zakład Karny w (...) o zapłatę 15.000,00 zł I. powództwo oddala w całości; II. zasądza od powoda J. Z. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – reprezentowanego przez Zakład Karny w (...)kwotę 2.417 zł (dwa tysiące czterysta siedemnaście i 00/100 złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu stanowiących koszty zastępstwa prawnego; III. odstępuje od obciążania powoda J. Z. nieuiszczonymi kosztami sądowymi w postaci opłaty od pozwu w kwocie 750,00 zł (siedemset pięćdziesiąt i 00/100 złotych), które przejmuje na rachunek Skarbu Państwa. Sygn. akt I C 448/14 UZASADNIENIE wyroku Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 21 lipca 2015 r. Powód J. Z. w dniu 1 września 2014 r. wystąpił z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Zakład Karny w (...), w którym wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 15.000 zł zadośćuczynienia – w tym kwoty 5.000 zł z tytułu przeludnienia cel mieszkalnych oraz kwoty 10.000 zł z tytułu poniesionych przez powoda krzywd i wynikających z nich konsekwencji zdrowotnych oraz urazów psychicznych w przyszłości. W uzasadnieniu wskazał, że w okresie od dnia 24 marca 2014 r. do dnia 3 czerwca 2014 r. przebywał w Zakładzie Karnym w (...), gdzie przez cały pobytu przebywał w przeludnionych celach i był narażony na szereg patologicznych zachowań, agresji współosadzonych oraz ignorancji ze strony służby więziennej. W toku procesu powód wskazał ponadto, że dochodzone przez niego zadośćuczynienie obejmuje również krzywdy wynikające z łamania jego praw, w tym praw człowieka poprzez: wyłączanie napięcia elektrycznego, rozbieranie do naga podczas kontroli osobistej, poniżanie jego godności osobistej, osadzenie w celach niespełniających wymagań metrażu na jedną osobę oraz standardu wyposażenia, szkodliwy wpływ innych skazanych, nie zapewnienie bezpieczeństwa zabierania żywności, agresji współosadzonych, brak możliwości dokonywania zakupów w kantynie i bezprawne odbieranie niektórych produktów. Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Zakład Karny w (...) w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości jako całkowicie bezzasadnego i nieudowodnionego. Jednocześnie pozwany zakwestionował powództwo zarówno co do zasady, jak też wysokości. W uzasadnieniu wskazał, że wszelkie zarzuty powoda wobec pozwanej jednostki penitencjarnej są całkowicie bezpodstawne i nietrafione, bowiem wszelkie działania pozwanego skierowane w stosunku do powoda wynikały z faktu odbywania przez niego kary pozbawienia wolności i były zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Sąd Rejonowy w Zambrowie ustalił następujący stan faktyczny: Skazany J. Z. – w ramach odbywania kary pozbawienia wolności – w okresie od dnia 24 marca 2014 r. do dnia 3 czerwca 2014 r. został osadzony w Zakładzie Karnym w (...) (zob. informacja o pobycie – k. 36). Została mu nadana podgrupa klasyfikacyjna „(...)”, co oznaczało, że odbywał karę w oddziałach zakładu karnego typu półotwartego. Powód w czasie pobytu w zakładzie przebywał w trzech różnych celach, tj.: - od dnia 24 marca 2014 r. do dnia 7 kwietnia 2014 r. w celi nr (...) o powierzchni 14,09 m 2, przeznaczonej dla 4 osób, gdzie w czasie pobytu powoda przebywały w niej 4 osoby; - od dnia 7 kwietnia 2014 r. do dnia 29 kwietnia 2014 r. w celi nr (...) o powierzchni 24 m 2, przeznaczonej dla 8 osób, gdzie w czasie pobytu powoda przebywało tam 8 osób – oprócz dnia 29 kwietnia 2014 r. kiedy przebywało tam 7 osób; - od dnia 29 kwietnia 2014 r. do dnia 3 czerwca 2014 r. w celi nr (...)o powierzchni 14,02 m 2, przeznaczonej dla 4 osób, gdzie w czasie pobytu skazanego w tej celi przebywały w niej 3 lub 4 osoby (zob. wydruk z przeglądarki historii rozmieszczenia J. Z. – k. 39, kserokopia druku zaludnienia cel mieszkalnych – k. 40-57). W toku pobytu w pozwanym zakładzie karnym przez okres niespełna 3 miesięcy osadzony J. Z. nie zgłaszał do służby więziennej żadnych skarg, uwag, ani zastrzeżeń co do warunków odbywania przez niego kary, w szczególności dotyczących standardów socjalno-bytowych. Pozwana jednostka penitencjarna została przygotowana w odpowiedni sposób, aby właściwie wypełniać swoje przeznaczenie i spełnia w tym zakresie wszystkie wymagane przepisami prawa międzynarodowego, jak też krajowego normy związane z wykonywaniem kary pozbawienia wolności, w szczególności przepisy kodeksu karnego wykonawczego i wydanych na jego podstawie aktów wykonawczych. Cele mieszkalne w pozwanym zakładzie karnym zostały wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający osadzonym osobne miejsce do spania, miejsce do spożywania posiłków, odpowiednie warunki higieny poprzez wyposażenie osadzonych w niezbędne środki higieny osobistej i środki do zachowania higieny w celi. Wszystkie cele mieszkalne spełniają normy przewidziane prawem budowlanym oraz wymagania techniczno-ochronne (tj. zapewnienie właściwego oświetlenia naturalnego i sztucznego, właściwe funkcjonowanie urządzeń grzewczych i wentylacyjnych, a także drzwi i okien, umożliwienie dostępu świeżego powietrza). W celach na bieżąco jest dokonywana wizytacja pod kątem wyposażenia ich w sprzęt kwaterunkowy, sprawdzenia stanu technicznego pomieszczeń oraz sprzętu. Wszelkie uwagi odnośnie wyposażenia celi, stanu technicznego urządzeń sanitarnych, ścian, sufitów, przecieków, zawilgoceń, awarii instalacji są na bieżąco realizowane. Cele mają wydzielony od reszty pomieszczenia kącik sanitarny. Każda cela mieszkalna wyposażona jest w instalację oświetleniową oraz gniazdkową, zaś dostarczanie energii elektrycznej do cel mieszkalnych reguluje obowiązujący w jednostce porządek wewnętrzny, z którym zapoznawany jest każdy z osadzonych (poza tym znajduje się on na ścianie każdej celi). W trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w (...) osadzony J. Z. w dniu 4 kwietnia 2014 r. odebrał tylko jedną paczkę żywnościową (k. 150), zaś w dniu 16 maja 2014 r. dokonał on jednorazowego zakupu na kwotę 39,90 zł (k. 209-210). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o: dokumentację dołączoną do odpowiedzi na pozew (k. 32-90), jak też dalszych pism procesowych (k. 145-151 i 209-210, 221-222) oraz dokumentację medyczną (k. 231), a także zeznania powoda J. Z. (k. 197-197 odw.) oraz zeznania świadków: K. R. (k. 223 odw.), E. K. (k. 239 odw.) i R. K. (k. 239 odw.-240). Sąd Rejonowy w Zambrowie zważył, co następuje: W świetle ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, powództwo J. Z. o zapłatę należało uznać za bezzasadne i całkowicie nieudowodnione. Roszczenie powoda należało rozpatrywać w kontekście odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa przewidzianej w przepisie art. 417 § 1 kodeksu cywilnego (zwana dalej: k.c.) w związku z roszczeniem o zapłatę zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych, które zostało określone w art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 1 k.c.. Bezspornym przy tym było, że pozwany Zakład Karny w (...)jest jednostką, która wykonuje swoje obowiązki w ramach władzy publicznej i ewentualną odpowiedzialność deliktową za ten podmiot ponosi Skarb Państwa. Zgodnie z przepisem art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie natomiast dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (§ 1). Ponadto ustawodawca przewidział, że jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych (§ 2). Przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie są: 1). istnienie danego dobra osobistego, 2). zagrożenie lub naruszenie tego dobra osobistego oraz 3). bezprawność tego zagrożenia lub naruszenia. Obowiązek udowodnienia istnienia pierwszych dwóch przesłanek spoczywa na stronie powodowej (zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 6 k.c.), która dochodzi ochrony. Pozwany natomiast chcąc zwolnić się z odpowiedzialności winien wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Nie budzi przy tym wątpliwości, że funkcjonowanie w warunkach izolacji z natury rzeczy jest połączone z wieloma dopuszczalnymi przez prawo ograniczeniami, zaś osoba pozbawiona wolności musi liczyć się z istniejącymi niedogodnościami i dyskomfortem codziennego egzystowania w warunkach więziennych. Samo odczuwanie przez skazanego ujemnych skutków kary – o ile tylko ich intensywność mieści się w dopuszczalnych prawem i zasadami współżycia społecznego normach – nie stanowi bowiem postępowania noszącego w sobie znamion nieludzkiego, okrutnego, czy też poniżającego traktowania. Dlatego też przyjmuje się, że niektóre z działań wykonywanych w ramach tzw. porządku prawnego (np. wykonywanie kary pozbawienia wolności, przymusowe umieszczenie w zakładzie psychiatrycznym, przymusowe leczenie odwykowe) pomimo, że w sposób ewidentny mogą nawet prowadzić do naruszenia dóbr osobistych, tj. wolność, nietykalność, prawo do prywatności, tajemnica korespondencji, itp., to jednak przepisy prawa wprost przewidują wyłączenie bezprawności takich naruszeń. Dopiero wykonywanie tych uprawnień (w ramach porządku prawnego) z naruszeniem procedury lub prawa materialnego będzie bezprawne i może rodzić roszczenia z art. 24 k.c.. W odniesieniu do niniejszej sprawy powód nie wykazał, aby postępowanie pozwanego Zakładu Karnego odbiegało w jakikolwiek sposób od dopuszczalnych i przeciętnych norm obowiązujących w związku z odbywaniem przez osadzonych kary pozbawienia wolności. W toku sprawy przytoczył szereg zarzutów wobec sposobu funkcjonowania pozwanego Zakładu Karnego, które w szczególności miały one dotyczyć: przeludnienia cel mieszkalnych, a ponadto nieprawidłowości w trakcie kontroli osobistych oraz przy wydawaniu paczek żywnościowych i dokonywaniu zakupów, a także powód zgłaszał zastrzeżenia co do opieki medycznej w związku z uniemożliwieniem zażywania mu leków przepisanych we wcześniejszej jednostce. Powód J. Z. przesłuchany w charakterze strony (k. 197-197 odw.) wskazał jakie zachowanie uważa za godzące w jego godność i m.in. powoływał się na osadzenie w warunkach niespełniających norm z uwagi na przeludnienie, a ponadto podał, że był zmuszany przez funkcjonariuszy Służby Więziennej do rozbierania się do naga i robienia przysiadów, które to zdarzenie miało miejsce konkretnie w dniu 24 kwietnia 2014 r. Powód podał, że przez cały okres pobytu w jednostce nie miał możliwości robienia zakupów, bowiem tylko raz pozwolono mu dokonać zakupów. Wskazywał ponadto, że zatrzymywano jego paczki żywnościowe, po czym informowano go, że może je zabrać o ile zostawi słodycze. Ponadto powód skarżył się na warunki w celach, gdzie przeszkadzało mu chrapanie współ-osadzonych, którzy ponadto grozili mu pobiciem, ponadto w godz. 6.00-10.00 w celach nie było prądu i nie można było zrobić herbaty, a także zabrano mu wcześniej zalecone leki. Powyższe zarzuty powoda w kontekście materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie okazały się całkowicie bezpodstawne i nieudowodnione nawet w najmniejszym stopniu. Przede wszystkim brak jest jakichkolwiek informacji, że w związku z zarzutami podnoszonymi obecnie przez niego wobec pozwanego Zakładu, wcześniej toczyło się jakieś postępowanie wyjaśniające w trybie sądowym lub administracyjnym, które choć w najmniejszym stopniu potwierdzałoby okoliczności faktyczne pozwu – w szczególności to, że w pozwanej jednostce doszło do jakichkolwiek nieprawidłowości w stosunku do powoda. Jednocześnie zarzutom podnoszonym przez powoda przeczy obszerna dokumentacja złożona przez stronę pozwaną (k. 32-90, 145-151, 209-210 i 221-222 – w tym dokumentacja medyczna – k. 231), jak też zeznania świadków: K. R. (k. 223 odw.), E. K. (k. 239 odw.) i R. K. (k. 239 odw.-240), które to dowody nie zostały zakwestionowane przez powoda. Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego w sprawie ustalono, że w okresie pobytu osadzonego w pozwanym Zakładzie Karnym na terenie tej jednostki penitencjarnej zjawisko przeludnienia nie występowało, a powierzchnia cel mieszkalnych przypadająca na jednego osadzonego nie była mniejsza niż dopuszczalne minimum 3 m
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.