ust. 1, zalicza się także okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, a także okresy pracy lub służby,
Takim okresem pracy zgodnie z § 5 ust. 1 jest praca pracownika, który na statkach żeglugi powietrznej wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w dziale I wykazu B. Z powyższego wynika zatem, iż okresy pracy wymienione w wykazie B można zaliczyć do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach,
1, oczywiście na warunkach tego ostatniego przepisu. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne i otoczenia. Zgodnie zaś z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2000r. II UKN 39/00, (OSNAP 2002/11/272) warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Ugruntowany jest pogląd, że tylko praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze na stanowiskach wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. wykonywana stale i w pełnym wymiarze uzasadnia skorzystanie z uprawnienia do wcześniejszej emerytury. Praca w szczególnych warunkach to przy tym praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2007r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75; z dnia 24 marca 2009r., I PK 194/08, LEX nr 528152; z dnia 6 czerwca 2011r., IUK 393/10, LEX nr 950426). W przedmiotowej sprawie kwestią sporną między stronami było to, czy wnioskodawca posiada wymagany 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach. Spełnienie pozostałych przesłanek nie było przedmiotem sporu, a jednocześnie nie budziło żadnych wątpliwości – wnioskodawca ma wymagany okres zatrudnienia, to jest 25 lat i ukończył 60 lat. Sam fakt zatrudnienia wnioskodawcy w spornych był niesporny w świetle dokumentów znajdujących się w jego aktach osobowych. Spornym pozostawał charakter pracy wykonywanej przez wnioskodawcę w w/w okresach. Należy podnieść w tym miejscu, iż wprawdzie stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.), okresy pracy w warunkach szczególnych, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Należy jednak wskazać, że z cytowanego wyżej § 2 rozporządzenia nie wynika, aby stwierdzenie zakładu pracy w przedmiocie wykonywania przez pracownika pracy w warunkach szczególnych miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Podkreślić należy, że dokonana w świadectwach pracy ocena charakteru zatrudnienia wnioskodawcy nie jest dla sądu wiążąca. Dokumenty takie podlegają bowiem co do swojej wiarygodności i mocy dowodowej takiej samej ocenie, jak każdy inny dowód. Świadectwo pracy jako dowód z dokumentu prywatnego nie ma silniejszej mocy dowodowej, niż dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron (wyrok SN z dnia 5 października 2011 r. II UK 43/11 LEX nr 1108484, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2005r., II UK 15/05, LEX nr 603168 oraz wyroki tego Sądu z dnia 3 października 2000 r., I CKN 804/98, LEX nr 50890; z dnia 30 czerwca 2004 r., IV CK 474/03, OSNC 2005 nr 6, poz. 113; z dnia 9 kwietnia 2009 r., I UK 316/08, LEX nr 707858; z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 117/08, OSNP 2010 nr 13-14, poz. 167; z dnia 27 lipca 2010 r., II CSK 119/10, LEX nr 603161). Również brak wystawienia świadectwa pracy w warunkach szczególnych nie stoi na przeszkodzie dowodzenia okoliczności przeciwnych. Okoliczności pracy w warunkach szczególnych musi jednakże wykazać wnioskodawca. Odnośnie okresu zatrudnienia od dnia 2 września 1969 roku do dnia 19 września 1972 roku we (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) we W. należało stwierdzić, iż wnioskodawca nie wykazał, że w całym spornym okresie pracował w szczególnych warunkach jako monter konstrukcji żelbetonowych. Weryfikacja dokumentów zawartych w aktach osobowych wnioskodawcy, zeznań wnioskodawcy oraz zeznań świadka R. M. nie zezwala na uznanie, aby w całym ww. okresie zatrudnienia wnioskodawca wykonywał prace w warunkach szczególnych. Charakter pracy skarżącego Sąd ustalił na podstawie ww. dowodów, w tym dowodu z zeznań wnioskodawcy i świadka, który pracował od 1970 roku razem z wnioskodawcą. W szczególności stan faktyczny pozwoliły jednakże ustalić dokumenty załączone do akt w toku postępowania sądowego. Z materiału dowodowego wynikało zatem w szczególności, iż wnioskodawca dopiero od dnia 1 września 1971 roku rozpoczął pracę na stanowisku monter konstrukcji żelbetonowych na wysokości. Z adnotacji w aktach osobowych wnioskodawcy oraz z zapisu w legitymacji ubezpieczeniowej wynikało zatem, iż od 1 września 1969 roku wnioskodawca był zatrudniony jako uczeń. Na powyższe wskazują również częściowo zeznania ww. świadka i samego wnioskodawcy z dnia 12 grudnia 2014 roku, z których wynikało, iż w pierwszym okresie zatrudnienia wnioskodawca był traktowany jako młodociany, uczeń, wykonywał w brygadzie monterskiej prace związane z kierunkiem kształcenia zawodowego – zbrojarz betoniarz. Przy czym świadek nie mógł zaświadczyć o charakterze zatrudnienia wnioskodawcy w 1969 roku, skoro został zatrudniony dopiero w 1970 roku. Sam wnioskodawca przyznał jednakże, iż jako młodemu, początkującemu pracownikowi młodocianemu, zlecano mu najcięższe prace. Powyższe zeznania korelują zatem z dokumentami zawartymi w aktach osobowych oraz z zapisem w legitymacji ubezpieczeniowej. Okoliczność, iż wnioskodawca otrzymywał wynagrodzenie może świadczyć, iż była to umowa o naukę zawodu z pracownikiem młodocianym. W kwestii kwalifikowania pracy wykonywanej na podstawie umowy o naukę zawodu, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że okres nauki zawodu odbywanej przed 1 stycznia 1975 roku w ramach umowy zawartej na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1958 roku o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy (Dz.U. Nr 45, poz. 226) był w rozumieniu prawa ubezpieczeń społecznych okresem zatrudnienia w ramach stosunku pracy, ale nie jest to wystarczające do uznania tego okresu za wykonywanie pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu §2 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2012 roku, I UK 130/12, wyrok z dnia 24 kwietnia 2009 roku, II UK 334/08, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 294). Stałe wykonywanie pracy w warunkach szczególnych jest bowiem rozumiane jako wypełnianie pełnego wymiaru czasu pracy na zajmowanym stanowisku, gdyż nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika (por. np. wyrok SN z dnia 4 czerwca 2008 roku, II UK 306/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 290). Na stanowisku pracy ucznia nauki zawodu przewidziana była norma czasu wnikająca z obowiązującego w spornym okresie (do czasu wejścia w życie Kodeksu pracy) art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1958 roku o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy. Młodociani zatrudnieni w celu nauki zawodu obowiązani byli do dokształcania się w zakresie obranego zawodu przez zajęcia teoretyczne w warunkach szkolnych. Czas pracy na stanowisku pracy, ze względu na ochronę pracownika młodocianego, nie mógł przekroczyć 6 godzin dziennie i 36 godzin tygodniowo. Do czasu pracy młodocianych wliczało się czas dokształcania bez względu na to, czy nauka odbywa się w godzinach pracy, czy poza godzinami pracy, jednakże w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo. A zatem praca na podstawie umowy o naukę zawodu wykonywana była zawsze w rozmiarze mniejszym, niż obowiązujący na danym stanowisku, mimo że młodocianych w wieku powyżej lat 16 obowiązywał normalny czas pracy stosowany w zakładzie pracy (art. 13 ust. 2 ustawy o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy). Mimo zatem, że prace wykonywane przez młodocianego mieściłyby się w wykazach prac w warunkach z uwagi na powyższe zatrudnienie młodocianych nie mogło być uznane za stałe wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, rozumiane w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego jako wypełnianie pełnego wymiaru czasu pracy na zajmowanym stanowisku pracy. Należało zatem przyjąć, iż w okresie od dnia 2 września 1969 roku wnioskodawca był zatrudniony jako uczeń – osoba młodociana. Powyższe znalazło potwierdzenie w dalszych dokumentach zawartych w akta osobowych wnioskodawcy. Dopiero na podstawie umowy o pracę z dnia 24 czerwca 1971 roku wnioskodawca został zatrudniony na stanowisku murarz, a dopiero od dnia 1 września 1971 roku na stanowisku montera konstrukcji żelbetowych. W tym miejscu należy podkreślić, iż z załączonego do akt osobowych dokumentu z dnia 10 września 1971 roku wynikało, iż pracodawca zmienił umowę o pracę wnioskodawcy od dnia 1 września 1971 roku i powierzył mu stanowisko montera konstrukcji żelbetowych. Oznaczało to, że doszło do zmiany stanowiska pracy wnioskodawcy. Taki aneks do umowy byłby bowiem całkowicie nieuzasadniony, w przypadku, gdyby od początku zatrudnienia wnioskodawca zajmował stanowisko montera konstrukcji żelbetowych. Okoliczność ta znalazła również potwierdzenie w kwestionariuszu osobowym sporządzonym odręcznie przez samego wnioskodawcę, w którym wskazał on, że jest zatrudniony jako monter konstrukcji żelbetowych dopiero od dnia 2 września 1971 roku. Koreluje to z zapisem w świadectwie pracy z ww. Przedsiębiorstwa, gdzie wskazano cały okres zatrudnienia wnioskodawcy, jednakże stanowisko pracy – monter konstrukcji żelbetowych jest wskazane jako ostatnio zajmowane. Ostatecznie wnioskodawca przyznał te okoliczności na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 roku. Oznaczało to, iż monterem konstrukcji żelbetowej wnioskodawca pozostawał od dnia 1 września 1971 roku do dnia 19 września 1972 roku ( tj. 1 rok, 19 dni ). Charakter pracy, zakres wykonywanych czynności przy montażu konstrukcji żelbetowych na budowach bloków z tzw. wielkiej płyty metalowych na wysokości była pracą o znacznej szkodliwości dla jego zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości. Świadczy o tym zarówno zakres jego obowiązków, charakter pracy, jak i warunki w jakich praca była świadczona. Stan faktyczny w tym zakresie sąd ustalił na podstawie zeznań świadka R. M. oraz wnioskodawcy. Świadek oraz wnioskodawca opisali w sposób szczegółowy na czym polegały obowiązki wnioskodawcy jako pracownika brygady montażowej. Praca montażysty polegała na wykonywaniu czynności przy montażu konstrukcji żelbetowych na wysokościach. Do zakresu czynności wnioskodawcy należało montowanie konstrukcji, betonowanie, wykonywanie zbrojeń - te czynności stanowią elementy montażu. Wnioskodawca wykonywał zbrojenie węzłów, które łączył płyty i zalewał betonem, stawiał ściany działowe, ściany nośne. Używał tylko elementów żelbetonowych. Prace te wykonywał na wysokości w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatrudnienie przy pracach przy montażu konstrukcji stalowych na wysokości zostało wymienione wykazie A, Dziale V, poz. 5 stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku i podlega uwzględnieniu jako praca w warunkach szczególnych na cele emerytalno – rentowe. Okres ten należało uznać za pracę w warunkach szczególnych ( 1 rok, 19 dni). Jednocześnie okresu zatem od dnia 2 września 1969 roku do dnia 2 września 1971 roku nie można było uznać za pracę w warunkach szczególnych. Sąd zaliczył również wnioskodawcy do pracy w warunkach szczególnych okres zatrudnienia jako instruktora spadochronowego w okresach od 1 października 1975 roku do dnia 26 kwietnia 1976 roku ( 0, 6 miesięcy, 26 dni), od dnia 4 lipca 1979 roku do dnia 31 stycznia 1981 roku ( 1 rok, 6 miesięcy i 27 dni) oraz od dnia 1 stycznia 1981 roku do dnia 28 lutego 1990 roku ( 9 lat, 2 miesiące) – łącznie 11, 3 miesiące i 23 dni (styczeń 1981 roku policzono jeden raz). Sąd podzielił w tym zakresie częściowo stanowisko organu rentowego zajęte początkowo w decyzji z dnia 31 grudnia 2013 roku oraz stanowisko wnioskodawcy. Zgodnie z wykazem B, dział I, poz. 2 i 6 stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku do prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego należy zaliczyć prace na statkach żeglugi powietrznej. Chodzi o prace personelu latającego statków żeglugi powietrznej posiadającego ważne licencje wydane przez państwowy organ nadzoru nad personelem lotniczym i wpisanego do państwowego rejestru personelu lotniczego, którzy zatrudnieni na statkach żeglugi powietrznej na stanowiskach: skoczka spadochronowego (poz.2) i instruktora (poz.6). Sam fakt zatrudnienia wnioskodawcy w spornych okresach w Aeroklubie (...), mimo zatrudnienia w P. i (...) w K. oraz w (...) w P. oraz okres zatrudnienia był niesporny między stronami w świetle dokumentów znajdujących się w jego aktach ubezpieczeniowych. Spornym pozostawał charakter pracy wykonywanej przez wnioskodawcę, tj. czy była to praca wykonywana w szczególnych warunkach, czy też nie. Dokonując ustaleń w zakresie rodzaju prac wykonywanych przez wnioskodawcę ww. okresach jako instruktora spadochronowego Sąd oparł się na spójnych i wiarygodnych zeznaniach świadków: W. K. i J. K., którzy pracowali razem z wnioskodawcą w Aeroklubie (...) oraz na zeznaniach świadków B. B. oraz M. P., którzy pracowali z wnioskodawcą w (...) w P.. Świadkowie ci dysponowali bezpośrednią i szczegółową wiedzą co do codziennych obowiązków pracowniczych skarżącego, zeznania były jasne i korelowały z dokumentami zebranymi w sprawie oraz zeznaniami wnioskodawcy. Materiał dowodowy był w tym zakresie jednoznaczny i wzajemnie skorelowany. Poza sporem przy tym pozostawał zakres obowiązków wnioskodawcy i charakter jego pracy jako instruktora spadochronowego. Spór dotyczył kwestii spełnienia warunków wynikających z rozporządzenia co do wymogów formalnych, w tym czy wnioskodawca posiadał ważne licencje wydane przez państwowy organ nadzoru nad personelem lotniczym i wpisanego do państwowego rejestru personelu lotniczego. Z akt sprawy wynika, iż zeznania świadków, w tym w zakresie w jakim opisali oni procedury uzyskania licencji skoczka spadochronowego i wpisu do rejestru personelu lotniczego, co do koniczności posiadania takiej licencji do wykonywania zawodu instruktora spadochronowego, co do okoliczności iż widzieli licencje wnioskodawcy, pozostają w korelacji z dokumentami złożonymi przez wnioskodawcę w postaci licencji skoczka spadochronowego zawodowego oraz książki skoków. Z materiału dowodowego wynikało zatem, że wnioskodawca posiadał stosowne licencje, były one wydane przez uprawniony organ państwowy. Na podstawie art. 37 ust 1 ustawy z dnia 31 maja 1961 roku prawo lotnicze (Dz.U Nr 32, poz. 153 ze zmianami w brzmieniu obowiązującym w spornym okresie, tj. do 1991 roku) członkiem personelu lotniczego jest osoba, która posiada ważną licencję i jest wpisana do państwowego rejestru personelu lotniczego. Natomiast art. 37 ust. 2 ustawy stanowił, iż ważna licencja jest świadectwem uzdolnienia stwierdzającym posiadanie wymaganych dla tej licencji kwalifikacji (art. 38 ust. 1) oraz dowodem upoważnienia do wykonywania określonych czynności lotniczych. Na podstawie art. 42 zostały wydane rozporządzenia Ministra Transportu w sprawie personelu lotniczego ( z dnia 4 maja 1968 roku Dz.U Nr 15, poz. 91; z dnia 8 października 1976 roku Dz.U. Nr 35, poz. 211; z dnia 10 września 1986 roku Dz.U. Nr41, poz. 199), w których w § 1 pkt 1b do personelu latającego innego niż piloci został zaliczony skoczek spadochronowy. Z powyższego wynikało zatem, iż ww. okresach wnioskodawca spełniał warunki
wykazie B dział I poz.
rozporządzenia (okresów pracy w szczególnych warunkach) uwzględnia się również okresy takiej pracy (służby), wykonywanej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia. Prace dotychczas zaliczone do I kategorii zatrudnienia w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 roku w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia uważa się za prace wykonywane w szczególnych warunkach,
rozporządzenia (§19 ustęp 2 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983r.) Wnioskodawca przed powołaniem do zasadniczej służby wojskowej był pracownikiem pierwszej kategorii zatrudnienia jako instruktor spadochronowy. Natomiast po powrocie ze służby wojskowej w kwietniu 1978 roku nie posiadał ważnej licencji skoczka spadochronowego. Jak bowiem wyżej ustalono wnioskodawca posiadał ważną licencję do 4 stycznia 1978 roku. Ponadto niezależnie od tego, do pracy powrócił dopiero w dniu 1 czerwca 1978 roku, a zatem ponad 30 dni od zwolnienia ze służby wojskowej. Również w tym zakresie wnioskodawca nie wykazał, iż zgłosił się do pracodawcy w terminie 30 dni od zwolnienia ze służby wojskowej. Powyższe oznaczało, iż okres służby wojskowej nie podlegał zaliczeniu wnioskodawcy do pracy w warunkach szczególnych. Biorąc pod uwagę, iż wnioskodawca nie spełnił podstawowego warunku, od którego zależy przyznanie prawa do emerytury, a mianowicie nie wykazał 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, należało uznać, że wydana przez organ rentowy decyzja odmowna z dnia 31 grudnia 2013 roku była prawidłowa, a zatem brak było podstaw do uwzględnienia odwołania od tej decyzji. Z tych też względów, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.