w związku z art. 379 pkt 5 k.p.c. skutkuje nieważnością postępowania. Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego i przekazanie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym jako części kosztów postępowania. W odpowiedzi na apelację, organ rentowy wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja płatnika zasługiwała na uwzględnienie, prowadząc do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego i przekazania sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w K. do ponownego rozpoznania. Jakkolwiek słuszny jest zarzut apelującego dotyczący wadliwości decyzji organu rentowego, wydanej po śmierci ubezpieczonego, Sąd Odwoławczy zwraca w tym miejscu uwagę, że Sąd I instancji również dostrzegł tę okoliczność. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd ten wyraźnie podkreślił, że wyłącznie względy proceduralne nie pozwoliły na uchylenie zaskarżonej decyzji, gdyż zgodnie z przepisami procedury (art. 477 14a k.p.c.) uprawnienie takie przysługuje tylko Sądowi II instancji. Natomiast całkowitą rację ma apelujący podnosząc zarzut przeprowadzenia przez Sąd I instancji postępowania bez udziału spadkobierców ubezpieczonego, co skutkuje nieważnością postępowania. Co więcej, dostrzec trzeba, że niezależnie od zarzutów apelacyjnych, nieważność postępowania, stosownie do treści art. 378 § 2 k.p.c. Sąd Odwoławczy jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. Pozostałe zarzuty apelacji okazały się chybione. Nie można bowiem uznać za uzasadnioną podstawę apelacyjną polemiki skarżącego z wynikiem postępowania dowodowego i oceną dokonaną w granicach swobodnej oceny dowodów przez Sąd orzekający. Ocena ta była bowiem swobodna, a nie dowolna i nie naruszyła granic zakreślonych treścią przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Sąd I instancji nie dopuścił się także naruszenia przepisów prawa materialnego. Istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy w okresach od 28 lutego 2010 roku do 30 kwietnia 2010 roku i od 1 grudnia 2012 roku do 7 grudnia 2012 roku płatnik – Inspekcja Weterynaryjna (...) w K. - był obowiązany zgłosić zleceniobiorcę (S. K.) do ubezpieczenia społecznego. Sąd Odwoławczy podzielił w tej mierze w całości ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu Okręgowego, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09, LEX nr 585720). Jedynie dla porządku, Sąd Apelacyjny wskazuje, że kluczowe w niniejszej sprawie było, że: - w dniu 30 grudnia 2009 roku ubezpieczony zawarł z (...) w K. umowę o wykonywanie czynności urzędowych w imieniu (...). Umowę zawarto na okres od 1 stycznia 2010 roku do 31 grudnia 2012 roku, - od stycznia 1999 roku do lutego 2010 roku włącznie S. K. opłacał składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, - w związku z nabyciem prawa do emerytury od 28 lutego 2010 roku dokonał wyrejestrowania z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, - umowę o pracę z Prywatną (...) w K. zawarł dnia 1 maja 2010 roku, - w związku z wnioskiem ubezpieczonego, rozwiązanie umowy o pracę z (...) nastąpiło z dniem 30 listopada 2012 roku, - S. K. zmarł 7 grudnia 2012 roku. Z powyższego jednoznacznie wynika, że w okresie od wyrejestrowania z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z uwagi na nabycie prawa do emerytury (28.02.2010r.) do dnia zawarcia umowy o pracę z Prywatną (...) w K. (1.05.2010r.) oraz od rozwiązania umowy o pracę z (...) do dnia śmierci, S. K. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu. Podstawę prawną takich ustaleń stanowi art. 9 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na co prawidłowo wskazał Sąd I instancji. Obowiązek zgłoszenia zleceniobiorcy do ubezpieczeń społecznych należał do płatnika składek - (...) w K. (art. 9 ust. 4a, art. 12 ust. 1 ustawy systemowej). W tym miejscu za Sądem Okręgowym powtórzyć trzeba, że przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujących. Oznacza to, że w sytuacjach określonych tymi przepisami muszą one znaleźć zastosowanie. Tak też było w przedmiotowej sprawie, kiedy organ rentowy musiał ustalić istnienie obowiązku ubezpieczenia społecznego. Brak zatem oświadczenia zleceniobiorcy o ustaniu innych tytułów ubezpieczenia pozostaje bez znaczenia. Ustalenie bowiem obowiązku ubezpieczenia społecznego nie jest w żadnej mierze od takich oświadczeń zależne. Abstrahując od powyższych rozważań, w sprawie pierwszoplanowe znaczenie miał fakt wydania przez organ decyzji w dacie 30 września 2013 roku, zatem gdy podlegający ubezpieczeniu już nie żył. Skutki wynikające z takiego stanu rzeczy są złożone. Po pierwsze przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, do których posiłkowego stosowania organ rentowy jest obowiązany, nie pozwalają na wydanie decyzji w stosunku do osoby nieżyjącej. Wydanie zatem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji dotyczącej osoby nieżyjącej ocenić należy jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Tym samym przedmiotowa decyzja obarczona jest wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych. Jednakże w tym miejscu przytoczyć warto pogląd Sądu Apelacyjnego w Łodzi, przedstawiony w wyroku z dnia 23 stycznia 2014 roku (III AUa 55/13), który tutejszy Sąd w pełni podziela, a mianowicie, że nieważność decyzji administracyjnej wynikająca z naruszeń, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a nie przekłada się wprost na postępowanie sądowe zainicjowane wniesieniem odwołania od decyzji organu rentowego. Niebagatelne znaczenie ma w tej mierze także orzecznictwo Sądu Najwyższego, z którego wynika, że wniesienie odwołania do sądu inicjuje postępowanie w sprawie, która jest sprawą cywilną i podlega rozstrzygnięciu według reguł określonych w kodeksie postępowania cywilnego (wyrok SN z dnia 19 czerwca 1998 roku, II UKN 105/98; postanowienie SN z dnia 26 maja 2006 roku, I UK 314/05). Z poszanowaniem powyższego, przyjąć trzeba, że nieważność decyzji wydanej przez organ rentowy nie przesądza jeszcze o nieważności postępowania przed Sądem I instancji. Dla prowadzenia postępowania przed sądem wystarczy bowiem, aby decyzja, od której wniesiono odwołanie, miała cechy aktu administracyjnego. Bogate w tej mierze orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że wady decyzji administracyjnej wynikające z naruszenia reguł postępowania administracyjnego pozostają poza zainteresowaniem sądu ubezpieczeń społecznych, chyba że sąd dostrzeże takie wady formalne decyzji, które dyskwalifikują ją w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego. Taka sytuacja występuje przykładowo w sytuacji wydania decyzji przez organ oczywiście niewłaściwy (uchwała SN z dnia 21 listopada 1980 roku, III CZP 43/80). Nawet jednak stwierdzenie przez sąd w toku postępowania cywilnego takiej wady decyzji administracyjnej, powoduje skutki jedynie w sferze tegoż postępowania. Decyzja organu rentowego dotycząca S. K. nie była obarczona wadami odbierającymi jej przymiot aktu administracyjnego, a zatem jej znaczenie w sprawie sprowadzało się do tego, że jej treść określiła przedmiot sporu ( wyrok SN z dnia 6 września 2000 roku, II UKN 685/99). Jak nadmieniono wyżej, Sąd I instancji rozpoznając odwołanie, badał sprawę w oparciu o przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art.
k.p.c. stronami takiego postępowania są ubezpieczony, inna osoba, której praw dotyczy wydana decyzja, organ rentowy oraz zainteresowany, a stosownie do treści art.
zainteresowanym jest ten, czyich praw lub obowiązków dotyka bezpośrednio rozstrzygnięcie sprawy. W realiach rozpoznawanej sprawy S. K., którego organ rentowy wskazał jako ubezpieczonego, z oczywistych powodów nie brał udziału w sprawie ani na etapie postępowania administracyjnego, ani jako strona przed Sądem Okręgowym. Jednakże przepis powołanego wyżej art.
wyraźnie wskazuje, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych muszą brać udział wszystkie podmioty materialnego stosunku ubezpieczenia społecznego, a obowiązkiem sądu jest wezwanie wskazanych osób do udziału w sprawie. Zatem S. K. powinien być stroną postępowania w sprawie z odwołania płatnika od decyzji ustalającej podleganie zleceniobiorcy ubezpieczeniom. Śmierć zleceniobiorcy przed wydaniem decyzji powodowała, że osobami zainteresowanymi , które winny zostać wezwane do udziału w sprawie są jego spadkobiercy. Sąd I instancji zaniechał jednak tego obowiązku, co skutkuje nieważnością postępowania wynikającą z treści przepisów art.
w związku z art. 379 pkt 5 k.p.c. Powyższe ustalenia spowodowały uchylenie przez Sąd Odwoławczy zaskarżonego wyroku z przyczyn, które Sąd ten obowiązany jest brać pod rozwagę z urzędu. Jednocześnie mając na uwadze, że obowiązek prawidłowego ukształtowania stron postępowania występuje już na etapie wydania decyzji, Sąd Apelacyjny uchylił także poprzedzającą wyrok decyzję organu rentowego. Tym się kierując Sąd II instancji na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 477 14a k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przekazał sprawę Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. do ponownego rozpoznania. SSO del. Beata Górska SSA Zofia Rybicka – Szkibiel SSA Jolanta Hawryszko
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.