← Polska

II Ca 104/15

Sygn. akt II Ca 104/15 POSTANOWIENIE Dnia 27 sierpnia 2015 roku Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski (spr.) Sędz

§ 2k.r.io.

(w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2005 roku) dorobkiem małżonków są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, a w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę oraz za inne usługi świadczone osobiście przez któregokolwiek z małżonków oraz dochody z majątku wspólnego jak również z odrębnego majątku każdego z małżonków. Majątek odrębny stanowią zaś przedmioty nabyte w okolicznościach wskazanych w art. 33 pkt 1 – 10 k.r.io. Przepis art. 32 § 1 k.r.io stwarza domniemanie przynależności do majątku dorobkowego przedmiotów majątkowych nabytych w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Zatem przynależność przedmiotów nabytych w trakcie wspólności majątkowej do majątku odrębnego (obecnie osobistego) a nie wspólnego obowiązany jest udowodnić zainteresowany tym małżonek. W niniejszej sprawie ze złożonej umowy z dnia 26 stycznia 1990 roku o przeniesienie własności domu jednorodzinnego wraz z prawem użytkowania wieczystego działki gruntu, zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr (...), wynikało, że B. P. – działający w imieniu i na rzecz swojej córki H. A. (obecnie K. P.) – wyraził zgodę na przeniesienie na rzecz H. A. (K. P.) przez Spółdzielcze Zrzeszenie (...) w L., własności 1/2 części domu bliźniaczego położonego na działce nr (...) w L. przy ul. (...) oraz prawa użytkowania wieczystego tej działki gruntu. Powyższe prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Lublinie na rzecz uczestniczki. Następnie na podstawie decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia 7 lipca 2003 roku, nr (...), nastąpiło przekształcenie prawa użytkowania wieczystego działki nr (...) w prawo własności na rzecz uczestniczki, zaś w dniu 28 lipca 2011 roku ustanowiono odrębną własność lokali, w tym objętych sporem lokali nr (...), dla których założono odrębne księgi wieczyste, ujawniając jako ich właścicielkę H. A.. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy był władny poczynić ustalenia co do przynależności przedmiotowych nieruchomości lokalowych do majątku wspólnego byłych małżonków, w sytuacji, gdy zostało obalone domniemanie z art. 3 u.k.w.ih. Sąd Rejonowy przywołał i zaaprobował stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 maja 1983 roku, sygn. III CZP 15/83, że o przynależności do majątku wspólnego małżonków budynku mieszkalnego wybudowanego w ramach spółdzielczego zrzeszenia budowy domów jednorodzinnych oraz działki gruntu, na której dom został wzniesiony, decyduje data sporządzenia umowy przenoszącej własność budynku i prawo do działki. H. A. nabyła prawo użytkowania wieczystego działki i prawo własności budynku w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej. Poczynione w sprawie ustalenia nie pozwalają na przyjęcie, że na skutek surogacji własność domu i prawo użytkowania wieczystego weszły do majątku odrębnego uczestniczki. Uczestniczka nie udowodniła bowiem, że wartość nakładów, czy też środków finansowych (w tym darowanego wkładu) poniesionych przez nią, z punktu widzenia ekonomicznego była identyczna z wartością nabytego domu i prawa użytkowania wieczystego. Podkreślenia przy tym wymaga, że wnioskodawca wykazał, iż zarówno trwająca kilka lat spłata kredytów zaciąganych na budowę przez Zrzeszenie, jak i prace związane z wykończeniem domu były finansowane z majątku wspólnego małżonków. W okresie tym małżonkowie żyli zgodnie i nielogicznym byłoby ustalenie, że pomoc finansowa ich rodzin oraz wkład w postaci wykonywanych prac wykończeniowych był przeznaczony wyłącznie na rzecz wnioskodawcy czy uczestniczki. Ponadto z uwagi na brak dokumentacji Zrzeszenia (...) niemożliwe było precyzyjne określenie ani wartości wkładu budowlanego, ani wysokości kredytów zaciągniętych przez Zrzeszenie, jak też wysokości ich spłaty dokonanej przez małżonków A.. Jeśli chodzi o oświadczenie wnioskodawcy złożone w akcie notarialnym z dnia 28 lipca 2011 roku, potwierdzające prawdziwość oświadczenia uczestniczki złożonego w notarialnej umowie dotyczącej m. in. ustanowienia odrębnej własności lokali, że nieruchomość przy ul. (...) stanowi jej majątek, mając na uwadze powyższe rozważania należało przyjąć, że to oświadczenie wiedzy jest niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym. Jak wskazano wyżej, w toku postępowania o podział majątku wspólnego rozliczeniu podlega całość stosunków majątkowych między małżonkami według stanu na dzień ustania wspólności majątkowej. Przedmiot podziału stanowi zaś majątek według stanu z daty dokonywania podziału. Po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej w stanowiącym majątek wspólny budynku mieszkalnym przy ul. (...) w L. zostały wyodrębnione trzy lokale mieszkalne wraz z pomieszczeniami przynależnymi i udziałem w częściach wspólnych. Z prawem odrębnej własności lokalu nierozerwalnie związane jest prawo właściciela lokalu do udziału w nieruchomości wspólnej (art. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali, Dz. U. z 2000 roku, Nr 80, poz. 903, ze zm.). Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego działki gruntu nr (...) w prawo własności po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej nie miało wpływu na ustalenie, że lokale mieszkalne oznaczone numerami (...) wchodzą w skład majątku wspólnego. Przekształcenie to zostało dokonane na wniosek jednego z użytkowników wieczystych – uczestniczki, która zgodnie z ustawą z dnia 29 lipca 2005 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości była uprawniona do wystąpienia z takim żądaniem w ramach postępowania administracyjnego. * Apelację od przedmiotowego postanowienia wstępnego wniosła uczestniczka K. P., zaskarżając postanowienie Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie w całości. Uczestniczka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu:

  1. błędne przyjęcie, że nieruchomości lokalowe o numerach (...) wraz z ich pomieszczeniami przynależnymi, znajdujące się w budynku wielorodzinnym położonym w L. przy ul. (...), stanowią majątek wspólny wnioskodawcy R. A. i uczestniczki K. P., podczas gdy to ustalenie stoi w sprzeczności z materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, w tym w szczególności z treścią dokumentu urzędowego w postaci aktu notarialnego z dnia 28 lipca 2011 roku, w postanowieniach którego strony na mocy złożonych oświadczeń woli przyznały, że te nieruchomości stanowią majątek osobisty uczestniczki,
  2. błędne przyjęcie, że zawarte w treści aktu notarialnego z dnia 28 lipca 2011 roku oświadczenie wnioskodawcy odnośnie przynależności nieruchomości przy ul. (...) do majątku osobistego uczestniczki, stanowi oświadczenie wiedzy, co do którego wykazane zostało, że jest ono niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym, a co za tym idzie, że sporna nieruchomość stanowi składnik majątku wspólnego stron, podczas gdy w treści tego dokumentu odnośnie przedmiotowej nieruchomości zawarte zostały również oświadczenia woli stron, które nie mają charakteru narracyjnego, a w konsekwencji strona, którą obowiązuje podpisany przez nią dokument, stwierdzający ważną czynność prawną, nie może dowodzić świadkami lub przesłuchaniem stron niezgodności ich treści z rzeczywistością,
  3. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 247 k.p.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przeprowadzenie wbrew tej normie prawnej dowodów z zeznań świadków i przesłuchania stron przeciwko osnowie dokumentu urzędowego w postaci aktu notarialnego z dnia 28 lipca 2011 roku, tj. na okoliczność wykazania niezgodności z rzeczywistością essentialia negotii złożonych przez strony w tym dokumencie oświadczeń woli, w zakresie przedmiotu wzajemnych rozliczeń, tj. budynku przy ul. (...) oraz wysokości należnych wnioskodawcy nakładów na budynek przy ul. (...), stanowiący majątek osobisty uczestniczki,
  4. błędne przyjęcie, że uczestniczka w toku postępowania nie udowodniła, że wartość nakładów, czy też środków finansowych poniesionych przez nią, z punktu widzenia ekonomicznego była identyczna z wartością nabytego domu i prawa użytkowania wieczystego, a tym samym nie wykazała, że przedmiotowa nieruchomość na zasadzie surogacji weszła do jej majątku osobistego, podczas gdy przeprowadzenie dowodu w tym zakresie nie miało decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia istotnych dla sprawy okoliczności, albowiem w świetle pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności dowodów z dokumentów w postaci aktów notarialnych, bezspornym jest, że nieruchomość przy ul. (...) stanowiła majątek osobisty uczestniczki,
  5. błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie o treści rozstrzygnięcia decydować będzie data sporządzenia umowy przenoszącej własność budynku i prawo do działki, przy jednoczesnym pominięciu postanowień aktu notarialnego z dnia 28 lipca 2011 roku, w którym to dokumencie strony na mocy złożonych oświadczeń woli zgodnie potwierdziły fakt przynależności nieruchomości do majątku osobistego uczestniczki, dokonując w tym zakresie stosownych rozliczeń mających na celu ostateczne zaspokojenie roszczeń wnioskodawcy z tego tytułu,
  6. błędne przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy odnośnie nieruchomości przy ul. (...) aktualnym pozostaje domniemanie przynależności do majątku dorobkowego stron przedmiotów majątkowych nabytych w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, podczas gdy w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego, domniemanie w tym względzie zostało obalone i zostało udowodnione, że sporna nieruchomość stanowi majątek osobisty uczestniczki,
  7. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 233 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która w sprawie niniejszej przybrała charakter dowolny, sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, w szczególności w zakresie: a) obdarzenia w całości wiarygodnością zeznań wnioskodawcy, podczas gdy pozostają one ze sobą we wzajemnej sprzeczności, w szczególności: - w części, w której wnioskodawca twierdzi, że o przynależności spornej nieruchomości do majątku osobistego uczestniczki dowiedział się dopiero w dacie podpisania aktu notarialnego z dnia 28 lipca 2011 roku, podczas gdy następnie sam przyznaje, że „ta umowa (umowa z 1990 roku) dotyczyła przeniesienia własności nieruchomości na żonę” oraz „Grunt został wykupiony na żonę przed rozdzielnością. Było tak dlatego, że budynek był na żonę”, a zatem wiedzę o przedmiotowych fakcie posiadał co najmniej od roku 1990, - w części, w której wnioskodawca twierdzi, że „Zapis w akcie notarialnym (akt notarialny z dnia 28 lipca 2011 roku) rozumiałem w ten sposób, że otrzymana przeze mnie kwota dotyczy lokalu nr (...)”, podczas gdy z treści złożonego przez wnioskodawcę w/w akcie oświadczenia woli (§ 2 pkt 3) jednoznacznie wynika, że kwota 87.500 zł stanowi ostateczne roszczenie majątkowe wnioskodawcy w stosunku do uczestniczki z tytułu rozliczenia wspólnych nakładów poniesionych na budynek przy ul. (...) w L., a nie jego określoną część, b) pozbawienia wiarygodności zeznań uczestniczki w zakresie okoliczności, że sporna nieruchomość stanowi wyłącznie jej własność, podczas gdy powyższa teza znajduje oparcie w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w szczególności w treści znajdujących się aktach sprawy dokumentów urzędowych, które zostały przez Sąd Rejonowy, jako autentyczne i nie kwestionowane przez strony, obdarzone w całości walorem wiarygodności, c) odmowy obdarzenia wiarygodnością zeznań świadków J. W. i I. D. co do faktu darowania spornej nieruchomości uczestniczce przez jej rodziców jako sprzecznych ze złożonymi dokumentami dotyczącymi sposobu nabycia tejże nieruchomości, podczas gdy przedmiotowe zeznania zasługują na wiarygodność, albowiem wynika z nich jednoznacznie, że wolą rodziców uczestniczki było przekazanie nieruchomości na jej wyłączną własność, o którym to fakcie wiedział wnioskodawca i na co się godził, nie zgłaszając w tym względzie żadnych zastrzeżeń, d) pominięcia przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia dowodu w postaci dokumentu urzędowego – aktu notarialnego z dnia 28 lipca 2011 roku i nieuwzględnienie jego istotnej roli w ustaleniu okoliczności sprawy, podczas gdy przedmiotowy dokument poprzez zawarte w nim postanowienia stanowiące ważne i skuteczne oświadczenia woli stron powinien pełnić rolę decydującą w ustaleniu faktu przynależności nieruchomości przy ul. (...) do majątku osobistego uczestniczki. Uczestniczka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustalenie, że przedmiotowe nieruchomości lokalowe oznaczone numerami (...) nie wchodzą w skład majątku wspólnego R. A. i K. P. oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja uczestniczki okazała się częściowo zasadna tylko o tyle, o ile w zakresie ustalenia przynależności do majątku wspólnego lokalu mieszkalnego nr (...), z uwagi na zmianę okoliczności zaistniałą po wydaniu orzeczenia wstępnego przez Sąd Rejonowy, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia w tej części i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W pozostałym zakresie apelacja nie jest zasadna. Sąd Rejonowy poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne i ocenił dowody zgodnie z dyspozycją art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy przyjmuje te ustalenia za własne, z tym, że uzupełnia ją o nową okoliczność, a mianowicie ustala, że umową z dnia 27 lutego 2015 roku K. P. (działająca przez pełnomocnika) sprzedała nieruchomość lokalową nr (...), położoną w L. przy ul. (...), dla której jest prowadzona księga wieczysta nr (...), wraz z udziałem 14130/286665 części we współwłasności części wspólnych budynku i nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...), I. K. i R. K. do wspólności ustawowej, za cenę 240.000 zł. Pełnomocnik zbywającej oświadczył, że stan prawny nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej jest prawidłowy i nie toczy się żadne postępowanie mogące mieć wpływ na przedmiot umowy (mimo, że w tym czasie istniało już zaskarżone postanowienie wstępne). Dodatkowo na przedmiotowej nieruchomości lokalowej została ustanowiona hipoteka umowna do kwoty 365.500 zł na rzecz (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej w W. z tytułu zabezpieczenia kredytu mieszkaniowego udzielonego przez bank nabywcom lokalu. Istnienie tej umowy jest niewątpliwe, a dowodzi tego wypis umowy znajdujący się w aktach księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, którego kopię dołączono do akt sprawy niniejszej (k. 425-428). W związku z tym w postępowaniu odwoławczym ujawniło się zagadnienie, czy zbycie tego lokalu było skuteczne w całości bądź w części (z racji tego, że nieruchomość lokalowa stanowiła majątek odrębny K. P., bądź nieruchomość lokalowa wprawdzie stanowiła majątek wspólny R. A. i K. P., ale została skutecznie zbyta na skutek działania rękojmi wiary publicznej księgi wieczystej – art. 5 u.k.w.ih., a jeżeli nieruchomość stanowiła majątek wspólny R. A. i K. P. i nie zadziałała rękojmia wiary publicznej księgi wieczystej, jakie były skutki prawne tej czynności). Z tego względu Sąd Okręgowy wezwał w sprawie w charakterze uczestników postępowania nabywców przedmiotowej nieruchomości lokalowej i wierzyciela hipotecznego, uznając, że mają oni interes prawny w udziale w niniejszym postępowaniu, w którym przedmiotem postępowania (a obecnie zaskarżenia) jest m. in. ustalenie przynależności przedmiotowej nieruchomości lokalowej do majątku wspólnego R. A. i K. P. (art. 510 §

§ 2k.p.c.).

Odnosząc się do apelacji uczestniczki K. P. w pierwszej kolejności należało zatem ocenić, czy Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawny prowadzący do przyjęcia, że nieruchomość położona w L. przy ul. (...), a następnie nieruchomości lokalowe wydzielone z tej nieruchomości poprzez ustanowienie odrębnej własności lokali, stanowiły składnik majątku wspólnego. W tym zakresie w niniejszej sprawie należało stosować przepisy k.r.io. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 roku, gdyż wspólność ustawowa ustała przed tą datą (por. art. 5 ust. 5 pkt

pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. z 2004 roku, Nr 162, poz. 1691), przy czym tylko na marginesie zauważyć należy, że zastosowanie obecnie obowiązujących przepisów k.r.io. w niczym nie zmieniłoby rozstrzygnięcia sprawy niniejszej, gdyż w zakresie objętym sporem nie doszło do ich merytorycznej zmiany. Słusznie Sąd Rejonowy za punkt wyjścia przyjął art. 32 § 1 k.r.io. w brzmieniu obowiązującym przed 20 stycznia 2005 roku, stanowiący, że majątkiem wspólnym są przedmioty nabyte w trakcie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub jednego z nich i wywiódł z niego, że ustanawia on domniemanie, że rzecz nabyta w tracie trwania wspólności ustawowej weszła do majątku wspólnego. Jest to domniemanie, które zarazem obala domniemanie zgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 u.k.w.ih.), jeżeli tylko zostanie wykazane, że między małżonkami istniała w dacie nabycia nieruchomości wspólność ustawowa (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2009 roku, II CSK 450/08, Lex nr 599753). Zaliczenie do majątku wspólnego powinno nastąpić bez względu na stanowisko uczestników, jeżeli jest uzasadnione dowodami i przepisami prawa materialnego. Słusznie też Sąd Rejonowy wskazał, że o przynależności do majątku wspólnego małżonków budynku mieszkalnego wybudowanego w ramach spółdzielczego zrzeszenia budowy domów jednorodzinnych oraz działki gruntu, na której dom został wzniesiony, decyduje data sporządzenia umowy przenoszącej własność budynku i prawo do działki (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 1983 roku, III CZP 15/83, OSNC 1983/11/176, podobnie rozstrzygnięto zbliżone zagadnienie w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2006 roku, II CSK 110/06, OSNC-ZD 2008/1/3). Skoro w niniejszej sprawie bezsporne jest ustalenie, że nieruchomość została nabyta przez uczestniczkę od Spółdzielczego Zrzeszenia (...) w dniu 26 stycznia 1990 roku, w trakcie trwania wspólności ustawowej małżonków A., słusznie Sąd Rejonowy przyjął, że weszła ona do ich majątku wspólnego. Niczego w tym względzie nie zmieniło również przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności oraz ustanowienie odrębnej własności lokali (będące sposobem podziału nieruchomości). Przy ustanowieniu odrębnej własności lokali był obecny R. A., co należy uznać za równoznaczne z wyrażeniem zgody na tę czynność. Tym samym ciężar obalenia domniemania przynależności nieruchomości do majątku wspólnego spoczywał na małżonku, który twierdzi, że rzecz, np. z uwagi na pochodzenie środków, weszła do majątku odrębnego (obecnie zwanego osobistym), tj. w niniejszej sprawie na K. P.. Słusznie też Sąd Rejonowy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy przyjął, że wprawdzie budowę rozpoczęli i częściowo finansowali rodzice K. P., ale następnie członkostwo w Zrzeszeniu przejęła H. A. (K. P.) i to małżonkowie A. spłacali pożyczki zaciągnięte przez zrzeszenie na budowę domu oraz finansowali (a co najmniej współfinansowali) dalsze prace wykończeniowe. Nawet, jeżeli skarżąca uczestniczka wykazałaby, że środki przeznaczone na nabycie gruntu i budowę domu przy ul. (...), wyłożone przez jej rodziców, były darowizną tylko na jej rzecz (art. 33 pkt 2 k.r.io. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 roku), nie zostało wykazane, aby w całości nabycie gruntu i budowa domu została sfinansowana z tych środków, a zatem nie było podstaw do przyjęcia, że nieruchomość weszła do majątku odrębnego K. P. na podstawie art. 33 pkt 3 k.r.io. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 roku. Wskazać należy, że dobitnie temu przeczy list skarżącej do wnioskodawcy znajdujący się w aktach sprawy (k. 38-39), w którym wskazała ona m. in. „Od rodziców dostałam parter i to po 30 latach. Dzieciom pokazałam dowody na to, że dziadkowie łożyli na ten do1 Po sprzedaży piętra i poddasza odbiorę sobie te 100 tys. zł (bo one należą do mnie).”. Zarazem z propozycji zawartej w tym liście wynika, że skarżąca miała zamiar sprzedaży dobudowanego lokalu (nr (...)), chciała podzielić się z wnioskodawcą środkami, ale kwotę należną wnioskodawcy pomniejszyć o nakłady, jakie poczyniła, by lokale wyodrębnić i przystosować. Oczekiwała też od wnioskodawcy dokonania wspólnej darowizny lokalu na parterze na rzecz córki i zrzeczenia się przez niego roszczeń do lokalu nr (...). Tym samym jasno z przedmiotowego dokumentu wynika, że uczestniczka zdawała sobie sprawę z przynależności nieruchomości do majątku wspólnego (a co najmniej z roszczeń wnioskodawcy związanych z przejęciem budowy domu i jej kontynuowaniem), a ponadto przy sprzedaży lokalu nr (...) chciała rozliczyć się z nim z nakładów na dobudowę części budynku, w której powstał lokal nr (...). Wobec powyższego ewentualna darowizna ze strony rodziców na rzecz uczestniczki (jeżeli nie byłaby to darowizna na rzecz obojga małżonków A.) dotyczyła tylko środków pieniężnych i wierzytelności z tytułu wcześniej prowadzonej budowy domu, a zatem co najwyżej mogłaby uzasadniać roszczenie skarżącej z tytułu nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny (art. 45 § 1 k.r.io.), co leży poza przedmiotem rozstrzygnięcia postanowienia wstępnego. Skarżąca obszernie powoływała się w postępowaniu również na okoliczność, że budowa była finansowana z jej wynagrodzenia, czy też z zaciąganych przez nią pożyczek (spłacanych wszak również z jej wynagrodzenia, względnie z wynagrodzenia współmałżonka). Okoliczności te w żaden sposób nie mogły jednak wpłynąć na zaliczenie nieruchomości do majątku wspólnego wnioskodawcy i skarżącej, gdyż zgodnie z art. 32 § 2 k.r.io. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 roku do dorobku małżonków wchodziło także pobrane wynagrodzenie za pracę oraz za inne usługi świadczone osobiście przez któregokolwiek z małżonków i dochody z majątku wspólnego, jak również z odrębnego majątku każdego z małżonków. Nie jest zatem istotne, w jakiej części budowa domu została sfinansowana z wynagrodzenia i innych dochodów wnioskodawcy, a w jakiej – z wynagrodzenia i innych dochodów uczestniczki; nie uzasadnia to też powstania pomiędzy nimi żadnych roszczeń z tego tytułu. Jeżeli chodzi o znaczenie zawartych w aktach notarialnych oświadczeń, że nabycie nieruchomości nastąpiło do majątku odrębnego skarżącej (czy to w umowie z dnia 26 stycznia 1990 roku, czy to w umowie z dnia 28 lipca 2011 roku), słusznie Sąd Rejonowy przyjął, że są to tylko oświadczenia wiedzy, nieprawdziwe w świetle poczynionych ustaleń faktycznych i wobec nieobalenia przez skarżącą domniemania z art. 32 § 1 k.r.io. Akt notarialny zaświadcza o dokonaniu czynności prawnej (oświadczenia woli) i w tej mierze korzysta z domniemania prawdziwości, oraz domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Z domniemania zgodności z prawdą nie korzystają natomiast inne, zawarte w akcie notarialnym - zgodnie z wolą stron - stwierdzenia, np. oświadczenia wiedzy. Będące oświadczeniem wiedzy, oświadczenie jednego z małżonków o przynależności nabywanego prawa do jego majątku odrębnego, nie uzyskuje mocy dowodowej należnej dokumentom urzędowym przez fakt złożenia go przed notariuszem i zamieszczenia w akcie notarialnym, a co za tym idzie nie może być uznane za wystarczające dla stwierdzenia, że objęte czynnością prawo majątkowe weszło do tego majątku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2003 roku, IV CK 283/02, Lex nr 602280). Tym samym błędnie zarzuca skarżąca Sądowi Rejonowemu naruszenie art. 247 k.p.c. i Sąd Rejonowy jak najbardziej był uprawniony do prowadzenia dowodów w celu ustalenia, czy istotnie nieruchomość została nabyta za środki z majątku odrębnego skarżącej, co więcej, to skarżąca powinna udowodnić, że tak było i nie mogła poprzestać na odwołaniu się do zapisów oświadczeń wiedzy zawartych w aktach notarialnych. Nie narusza art. 247 k.p.c. również dokonanie wykładni treści aktu notarialnego i zawartych w nim oświadczeń, a Sąd Rejonowy prawidłowo wyłożył treść umowy, kierując się wskazaniami art. 65 §

§ 2k.c.

Analiza aktu notarialnego z dnia 28 lipca 2011 roku przeczy zarzutowi skarżącej, że w tym zakresie umowa ta zawierała również oświadczenia woli. W jej § 1 lit. b znajduje się jedynie zapis co do podstawy nabycia nieruchomości i oświadczenie H. A., że w dacie nabycia była zamężna z R. A. i nabycia dokonała do majątku osobistego, co potwierdził wówczas stawający do aktu R. A. (k. 19). W zapisie tym nie sposób dopatrzyć się jakichkolwiek oświadczeń woli, gdyż ewidentnie są to oświadczenia wiedzy (wnioskodawcy i skarżącej), jak wskazano wyżej – nieprawdziwe. Także treść całej umowy określonej jako „ustanowienie odrębnej własności lokali, umowy sprzedaży i ustanowienie służebności gruntowej” nie pozwala przyjąć, aby w tym zakresie umowa mogła być uznana za podział majątku wspólnego, w szczególności aby zawierała oświadczenia woli H. A. i R. A. o przeniesieniu własności nieruchomości (czy też wyodrębnianych w umowie nieruchomości lokalowych) na rzecz H. A., bez spłaty wnioskodawcy jakąkolwiek kwotą. W § 4 umowy wyłącznie H. A. składała oświadczenie woli o wyodrębnieniu własności lokali na swoją rzecz (k. 22). Słusznie też Sąd Rejonowy przyjął, że zapisy § 2 i § 6 tej umowy (k. 20, 24) dotyczą tylko roszczeń R. A. z tytułu nakładów ze wspólnego majątku na rozbudowę budynku przy ul. (...) w L. (tj. na część, w której wyodrębniano lokal nr (...)) i tylko tych roszczeń dotyczy jego oświadczenie o wygaśnięciu roszczeń z tytułu podziału majątku wspólnego, którego składnikiem są wspólne nakłady na ten budynek (tj. nakłady na wyodrębniany lokal nr (...)). Przemawia za tym także sposób uiszczenia ceny przez nabywców lokalu nr (...). Mianowicie kupili oni lokal nr (...) za cenę 187.500 zł, z czego kwotę 87.500 zł H. A. przekazała R. A., zaś sama otrzymała od nabywców kwotę 100.000 zł. Harmonijnie odpowiada to wskazanej wyżej wypowiedzi listownej skarżącej, że przy podziale nakładów związanych z rozbudową budynku „potrąci sobie” własne nakłady na przystosowanie lokali do wyodrębnienia. Zarazem całkowicie nielogiczne byłoby przyjęcie, że wnioskodawca otrzymując kwotę mniejszą nawet od połowy wartości lokalu nr (...), który bezspornie powstał ze wspólnych środków małżonków A., miał zarazem zostać zaspokojony z pozostałych dwóch lokali mieszkalnych, skoro we wspomnianym wyżej liście skarżąca ograniczała pomoc finansową rodziców do wartości odpowiadającej lokalowi na parterze (czy też kwocie 100.000 zł). W konsekwencji słusznie Sąd Rejonowy przyjął, że obie nieruchomości lokalowe należało zaliczyć do majątku wspólnego wnioskodawcy i skarżącej. Powyższa konstatacja doprowadziła Sąd Odwoławczy do konieczności dokonania oceny prawnej umowy z dnia 27 lutego 2015 roku, którą K. P. sprzedała nieruchomość lokalową nr (...) małżonkom K. do wspólności ustawowej. W dacie tej umowy K. P. (H. A.) była ujawniona w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowego lokalu jako jej właściciel. W myśl art. 5 u.k.w.ih. w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Przepisy art. 6 ust.

ust. 2 u.k.w.ih. stanowią natomiast, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz nabywcy działającego w złej wierze. W złej wierze jest ten, kto wie, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, albo ten, kto z łatwością mógł się o tym dowiedzieć. Jeżeli zatem nabywcy lokalu, odpłatnie, działali w zaufaniu do treści księgi wieczystej i byli w dobrej wierze, nabyli skutecznie własność nieruchomości lokalowej nr (...) i ustalenie przynależności tej nieruchomości do majątku wspólnego na datę orzekania przez Sąd Odwoławczy nie jest już prawidłowe (art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.), a co najwyżej w sprawie o podział majątku wspólnego pojawi się zagadnienie dokonania rozliczenia pomiędzy wnioskodawcą a skarżącą z tytułu bezprawnego zbycia składnika majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej. Dodać przy tym trzeba, że art. 7 k.c. ustanawia domniemanie dobrej wiary, zaś przywołany wyżej art. 6 ust. 2 u.k.w.ih. zawiera wąską definicję złej wiary w przypadku nabywcy prawa ujawnionego w księdze wieczystej. Tym niemniej wyjaśnienie tej okoliczności wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego, gdyż niewątpliwie nie byłby w dobrej wierze nabywca lokalu, który w jakikolwiek sposób dowiedział się, bądź z łatwością mógł się dowiedzieć o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (nie tylko od sprzedającego, ale też np. w toku oględzin nieruchomości z uwagi na korzystanie z niej przez inne osoby, czy przez kontakt z innymi osobami korzystającymi z nieruchomości bądź roszczącymi sobie prawa do nieruchomości itp.). Jeżeli nabywcy lokalu nie działali w dobrej wierze, to nie zadziałała rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Na skutek ustania wspólności ustawowej do majątku wspólnego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych (art. 1035 k.c. w zw. z art. 46 k.r.io.) i istnieje domniemanie równych udziałów małżonków w majątku wspólnym (art. 43 § 1 k.r.io.). W takim przypadku zbycie udziału w przedmiocie należącym do majątku wspólnym po ustaniu wspólności ustawowej, bez zgody drugiego małżonka, może być bezskuteczne o tyle, o ile narusza uprawnienia wynikające z przepisów o dziale (art. 1036 k.c. w zw. z art. 46 k.r.io.), por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1993 roku, III CZP 95/93, OSNC 1994/2/30. Z kolei zbycie udziału drugiego małżonka w nieruchomości, którym zbywający nie mógł dysponować, byłoby bezskuteczne. Skoro bowiem nawet umowa przenosząca własność cudzej nieruchomości nie jest nieważna, a jedynie nieskuteczna (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2002 roku, I CKN 237/00, Lex nr 55084), tym bardziej nie można takiego skutku przyjąć w odniesieniu do umowy zawartej przez jedną z osób, która jest współuprawniona do rzeczy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 1991 roku, III CZP 67/91, Lex nr 81136). Widoczne zatem jest, że ustalenie skutków prawnych umowy zawartej przez skarżącą w dniu 27 lutego 2015 roku będzie wymagało postępowania dowodowego, by prawidłowo ustalić konsekwencje tej czynności prawnej dla niniejszego postępowania. Bez tego postępowania nie jest możliwa ocena w tym zakresie istoty sprawy, a zatem ocena tego, czy nieruchomość lokalowa nr 2 może być przedmiotem podziału majątku wspólnego jako składnik tego majątku. Co więcej, pomimo tego, że przedmiotowa czynność prawna miała miejsce po wydaniu postanowienia wstępnego i dopiero wówczas pojawił się interes prawny nabywców lokalu i wierzyciela hipotecznego w udziale w niniejszym postępowaniu, nabywcy lokalu – w razie niekorzystnego dla nich rozstrzygnięcia Sądu Odwoławczego – byliby pozbawieni skutecznego prawa do zaskarżenia orzeczenia do sądu drugiej instancji, gdyż skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia przysługującym tylko w szczególnych sytuacjach (art. 389 9 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) i w ograniczonym zakresie (art. 398 3 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Stanowi to podstawę do uchylenia w tej części zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 roku, III CKN 948/00, OSNC 2003/5/68). Z tego względu Sąd Okręgowy uznał za konieczne uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej nieruchomości lokalowej nr 2 i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Podkreślić należy, że omówione wyżej częściowe uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi pierwszej instancji nie oznacza, że Sąd Rejonowy powinien wydać kolejne postanowienie wstępne w przedmiocie tego lokalu. Sąd Rejonowy powinien natomiast przeprowadzić zawnioskowane przez uczestników w dalszym postępowaniu dowody w celu ustalenia, czy nieruchomość lokalowa nr (...) została skutecznie zbyta przez K. P. na rzecz I. K. i R. K. (na skutek działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych), czy też była to umowa skuteczna w części dotyczącej udziału K. P. w nieruchomości lokalowej (z ograniczeniem wynikającym z art. 1036 k.c. w zw. z art. 46 k.r.io.), zaś w części dotyczącej udziału R. A. w tej nieruchomości lokalowej bezskuteczna. Okoliczność ta będzie mieć znaczenie przy ocenie, czy zasadne jest objęcie podziałem majątku wspólnego także przedmiotowej nieruchomości lokalowej (oczywiście z udziałem nabywców tego lokalu), czy zbycie przez jednego z małżonków składnika majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej powinno zostać jedynie odpowiednio rozliczone. Rozstrzygnięcie w kwestii przynależności przedmiotowego lokalu do majątku wspólnego może nastąpić bądź w kolejnym postanowieniu wstępnym, bądź w przypadku niecelowości jego wydania – w postanowieniu końcowym, przy czym Sąd Rejonowy powinien mieć na uwadze, że wydanie kolejnego postanowienia wstępnego może zbędnie wydłużyć postępowanie w sprawie. Odnosząc się do pozostałych zarzutów apelującej należy stwierdzić, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest istotne, kiedy wnioskodawca dowiedział się o tym, że jako właściciel nieruchomości została ujawniona wyłącznie skarżąca i z jakich przyczyn podpisał akt notarialny zawierający jego nieprawdziwe oświadczenie wiedzy o tym, że nieruchomość należy do majątku osobistego skarżącej, gdyż nie mogło to w żaden sposób wpłynąć na przynależność nieruchomości do majątku wspólnego wnioskodawcy i skarżącej. Prawidłowo też Sąd Rejonowy przyjął, że ani zeznania skarżącej, ani zeznania świadków nie mogły doprowadzić do zaliczenia tej nieruchomości do majątku odrębnego uczestniczki, jeżeli nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 33 k.r.io, które prowadziłyby do wyłączenia skutku z art. 32 § 1 k.r.io. Sąd Okręgowy nie orzekał o kosztach postępowania, gdyż na podstawie art. 108 §

§ 2k.p.c.

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. rozstrzygnie o nich Sąd Rejonowy w postanowieniu kończącym postępowanie w pierwszej instancji. Z tych względów na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. i art. 385 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia. 1 Ucięte słowo w kopii listu, z całego listu wnosić należy, że chodziło o słowo „dom”.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.