kc, zgodnie z którym w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania sąd może, po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego chociażby były one ustalone w orzeczeniu lub umowie. Faktem bezspornym, powszechnie znanym i jako takim nie wymagającym dowodu z mocy art. 228 § 1 kpc, jest ogromny spadek siły nabywczej pieniądza, który nastąpił w latach 1975-1995. W okresie tym miała miejsce hiperinflacja i dlatego też należy przyjąć, że istnienie podstawowej przesłanki dla zastosowania art.
Przedmiotem rozważań Sądu pozostała zatem kwestia zgodności interesów stron z zasadami współżycia społecznego. Zważyć należy, iż kwoty żądane pozwem stanowią świadczenie, które powinno było zostać spełnione na rzecz poprzednika prawnego powódek, W. Z., już w roku 1978. Świadczenie to, stanowiące namiastkę ekwiwalentu za wywłaszczoną nieruchomość należało się uprawnionemu jako spadkobiercy B. Z.. Procesy inflacyjne spowodowały, iż w chwili obecnej świadczenie obliczone bez uwzględnienia waloryzacji utraciło by dla powódek pierwotne znaczenie ekonomiczne. W ocenie Sądu uznać zatem należy, iż żądanie zasądzenia zwaloryzowanego świadczenia zgodne jest z zasadami współżycia społecznego. Przyjęcie konkretnych rozwiązań co do kryterium waloryzacji świadczenia przepis art.
kc pozostawia uznaniu Sądu, ustawodawca nie zawarł bowiem w treści tego przepisu konkretnych mierników. Rzeczą Sądu orzekającego było zatem dokonanie wyboru takiego kryterium waloryzacji, który w zgodzie z treścią przepisu art.
uwzględniałby uzasadnione interesy każdej ze stron przedmiotowego stosunku prawnego. Zgodnie zaś z ustalonym orzecznictwem za wyborem kryterium waloryzacji świadczenia przemawiać powinny takie względy jak charakter i cel świadczenia podlegającego waloryzacji oraz źródło powstania zobowiązania z którego następnie wynikł obowiązek świadczenia. Wyliczając zwaloryzowane świadczenie Sąd zastosował kryterium przeciętnego wynagrodzenia. Zaznaczyć przy tym należy, iż porównaniu powinny podlegać kwoty wynagrodzenia netto. Wynagrodzenia w 1978 r. były wypłacane w pełnej wysokości, dlatego dla porównania należało przyjąć kwotę netto wynagrodzenia z II kwartału 2015 r., to jest wynagrodzenia z daty najbliższej dacie orzekania (brak danych o przeciętnym wynagrodzeniu za III kwartał). Zdaniem Sądu właściwe jest uwzględnienie daty orzekania, nie zaś daty wskazanej w pozwie, co do której nie zostało zresztą wyjaśnione co to jest za data (nie jest to data wytoczenia powództwa). Dokonując wyliczeń Sąd podzielił pełną kwotę odszkodowania (175.996 zł) przez przeciętne wynagrodzenie w roku 1978 uzyskując wynik 36, (...). Wynik ten oznacza, że w roku 1978 odszkodowanie stanowiło 36, (...)-krotność przeciętnego wynagrodzenia. Zgodnie z komunikatem (...)z dnia 11 sierpnia 2015r. przeciętne wynagrodzenie w II kwartale 2015r. wyniosło 3.854,88 zł, przy czym jest to wartość brutto. Przeliczając ją na kwotę netto uzyskujemy wynik 2.752,01 zł. Wskazaną wartość należało pomnożyć przez 36, (...), co dało wynik 99.108,40 zł. Kwota 99.108,40 zł stanowi zwaloryzowaną, na dzień orzekania, wartość odszkodowania. Celem ustalenia kwoty należnej powódkom należało wskazaną wartość podzielić przez 5 (liczba uprawnionych osób) co daje kwotę 19.821,68 zł. Wynik ten z kolei należało podzielić przez 2, celem ustalenia kwoty jaką powinna uzyskać każda z powódek (nie uwzględniając rozliczeń z tytułu zwrotu części odszkodowania). Kwota ta to 9.910,84 zł. Dzieląc wskazaną wartość przez 3 uzyskujemy sumę, jaką każdy z uwzględnionych w decyzji z 1978r. spadkobierców powinien zapłacić każdej z powódek (9.910,84 : 3 = 3.303,61 zł). Stąd, kwota należna każdej z powódek od M. B., E. A., A. Z. wynosi po 1.651,80 zł (ich poprzednicy prawni mieli po dwoje spadkobierców) natomiast od S. K. – po 3.303,61 zł (S. K. jest jedynym spadkobiercą M. K.). Zważyć należy, iż – zdaniem Sądu – ryzykiem inflacji w całości powinna zostać obciążona strona pozwana, a to wobec faktu, że poprzednicy prawni pozwanych świadomie i celowo pozbawili W. Z., a w konsekwencji powódki, udziału w odszkodowaniu uzyskanym w związku z wywłaszczeniem nieruchomości wchodzącej w skład spadku. Zważyć należy jednak, iż obliczając należne powódkom kwoty należało – i w tym względzie Sąd podzielił stanowisko pozwanych - rozliczyć środki uiszczone przez pozwanych tytułem zwrotu odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone. Nie sposób bowiem uznać, iż w zakresie kwot odszkodowania podlegających zwrotowi, pozwani pozostają bezpodstawnie wzbogaceni względem powódek. Kwota łącznie zapłacona przez pozwanych z tytułu zwrotu części odszkodowania wyniosła 26.510 zł, przy czym nie ma znaczenia, że zapłacił ją nabywca – oczywistym jest, że kwota uiszczona z tego tytułu pomniejszyła jego należność względem zbywców. Trudno uznać, by nabywca świadczył tytułem darmym, po prostu zwolnił się w ten sposób z części zobowiązania, w przeciwnym razie niewątpliwie podwyższeniu uległaby cena sprzedaży. Kontynuując wyliczenia zaznaczyć należy, iż udział każdej z powódek w prawie własności zwróconej nieruchomości wyniósł 1/10 części. W konsekwencji, każda z nich powinna uiścić 1/10 kwoty zwróconego odszkodowania, czyli 2.651 zł. Celem ustalenia jaka kwota należna jest każdemu z pozwanych, a w konsekwencji o jaką kwotę należy pomniejszyć należność na rzecz każdej z powódek, trzeba mieć na względzie, że odszkodowanie otrzymały 3 osoby. Po K. B. oraz po P. Z. dziedziczą po 2 osoby, zatem każda z nich powinna otrzymać od powódek po 1/6 uiszczonego świadczenia. S. K. powinien otrzymać zwrot 2/6, bowiem jest jedynym spadkobiercą beneficjenta odszkodowania. Stąd, kwoty, o które należy obniżyć świadczenie każdej z powódek wynosi 441,83 zł w stosunku do każdego z pozwanych za wyjątkiem S. K., co do którego należna jest kwota 883,66 zł. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia roszczenia należy zauważyć, iż zgodnie z art. 118 kc co do zasady, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. W świetle art. 120 § 1 kc bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W doktrynie wymagalność określa się jako stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Uznać należy, iż bieg terminu przedawnienia rozpoczął się bezzwłocznie po wezwaniu wzbogaconych do wydania korzyści. Działania w kierunku uzyskania należności od pozwanych strona powodowa podjęła w 2014r. (vide: pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie do zapłaty, k.31-33). Nie ulega wątpliwości, że termin przedawnienia w niniejszej sprawie jest dziesięcioletni. Ustalić natomiast należało, czy strona powodowa miała możliwość wcześniejszego żądania zaspokojenia przysługującej jej wierzytelności. Biorąc pod uwagę opisywane powyżej okoliczności, należy dojść do wniosku, iż ani W. Z., ani będące jego spadkobierczyniami powódki, nie mieli wiedzy o przeprowadzeniu postępowania spadkowego po B. Z., jak również o kwestii przyznanego w 1978 r. odszkodowania. Należy dać wiarę powódkom, iż uzyskały ją dopiero w 2013 r., a więc po wszczęciu przez J. Z.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.