Odnośnie zasadności domagania się przez powódkę zapłaty wynagrodzenia umownego, wymienionego w części B umowy w tabeli w pkt. 4, to ta część żądania jest zasadna. Jednoznacznie wskazał to Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 grudnia 2014 roku, w sprawie II Ca 563/14, na stronie 14 uzasadnienia. Biorąc zatem pod uwagę ważne postanowienia umowy pożyczki, łączącej strony, strona pozwana powinna zwrócić stronie powodowej : - faktycznie przekazaną jej kwotę pieniężną (3.974,00 zł), - wynagrodzenie umowne (3.868,00 zł), - faktycznie odprowadzoną składkę ubezpieczeniową (476,93 zł) oraz - koszty korespondencji (30,00 zł - dwa pisma wysłane do strony pozwanej, których dowody doręczenia znajdują się w aktach sprawy). W sumie dało to kwotę 8.348,93 zł, którą należało pomniejszyć o kwotę, spłaconą przez stronę pozwaną, tj. 1.778 zł. Dało to kwotę 6.570,93 zł, którą zasądzono w punkcie pierwszym wyroku, wraz z odsetkami zgodnie z żądaniem pozwu. W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone, tj. w części żądania zapłaty odsetek maksymalnych, kosztów windykacji, ustawowych odsetek za każdy dzień zwłoki i kosztów ubezpieczenia ponad faktycznie odprowadzoną przez powódkę składkę oraz kosztów opłat za zaświadczenia i monity ponad kwotę 30,00 zł. W punkcie trzecim wyroku, biorąc pod uwagę sytuację majątkową pozwanego, która była przez Sąd analizowana przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie pozwanego od kosztów sądowych w sprawie, Sąd, na podstawie przepisu art. 320 kpc, rozłożył zasądzoną należność na raty. Ze względu na częściowe tylko uwzględnienie żądań pozwu, strona powodowa utrzymała się ze swoim żądaniem w 45%. W tej części pozwany powinien więc pokryć koszty procesu, które w sumie wyniosły 5.548 zł. Ze stosunkowego rozdzielenia tych koszów wynika, że pozwany powinien zapłacić powódce 100 zł. Z uwagi jednak na sytuację majątkową pozwanego, na podstawie przepisu art. 102 kpc, Sąd odstąpił od obciążania go kosztami w tym zakresie. Apelację od tego wyroku złożyła strona powodowa zaskarżając go w części, tj. w pkt 2 wyroku w zakresie oddalenia kwoty 4.599,07 zł, w pkt. 3 oraz w pkt. 4 wyroku. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucała : 1. naruszenie prawa materialnego a to : a) art. 735 §
poprzez uznanie, że zapisy umowy pożyczki gotówkowej nr (...)- (...) z dnia 1 marca 2013r. regulujące wysokość kosztu ubezpieczenia stanowią klauzule abuzywne, 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia, a to: - art. 227 k.p.c, art. 232 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie za nie należne wynagrodzenia z tytułu świadczenia przez powódkę czynności na rzecz ubezpieczy-ciela związanych z zawarciem umowy ubezpieczenia, podczas gdy sposób ustalenia wysokości składki ubezpieczeniowej wskazuje na indywidualny charakter zapisu umowy a podstawa zasądzenia tego wynagrodzenia wynika zarówno z uregulowa-nego umową pożyczki gotówkowej nr (...)- (...) z dnia 1 marca 2013r. faktu występowania powódki w charakterze podmiotu ubezpieczającego Pożyczkobiorcę i uregulowanych tam obowiązków powódki, jak i z treści postanowień umowy ubezpieczenia z dnia 16.03.2009r. łączącej powódkę z (...) SA (...) z siedzibą w W. regulujących obowiązki powódki związane ze stosunkiem ubezpieczenia i jej uprawnienie do otrzymywania wynagrodzenia z tytułu wykonywania czynności pomocniczych na rzecz Ubezpieczyciela, - art. 230 k.p.c poprzez uznanie za nie należne wynagrodzenia z tytułu świadczenia przez powódkę czynności na rzecz Ubezpieczyciela związanych z zawieraniem umowy ubezpieczenia, w sytuacji gdy strona pozwana nie wypowiedziała się co do tego faktu, nie podniosła zarzutów przeciwko dowodom przedstawionym przez powódkę, - art. 328 § 2 k.p.c. poprzez nie określenie w uzasadnieniu, które dokładnie postanowienia umowne stanowią klauzule abuzywne i nie uzasadnienie tego w sposób wystarczający oraz sprzeczność uzasadnienia w części wskazującej na zasadność zasądzenia powódce wynagrodzenia za wykonywanie czynności pomocniczych na rzecz ubezpieczyciela przy jednoczesnej odmowie zasądzenia tegoż wynagrodzenia a także nie uzasadnienia jakie okoliczności wskazują, że zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek pozwalający na zastosowanie przez Sąd z urzędu art. 320 k.p.c. oraz odstąpienie od obciążenia go kosztami postępowania. - art. 320 k.p.c. poprzez jego zastosowanie pomimo, że nie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, - art. 102 k.p.c. poprzez jego zastosowanie pomimo, że nie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony. Strona powodowa wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku w ten sposób, że zasądza się od pozwanego T. N. na rzecz powódki kwotę 11170 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 5 kwietnia 2014r. do dnia zapłaty, w miejsce kwoty 6.570,93 zł zasądzonej w pkt 1 zaskarżonego wyroku oraz zasądza się od pozwanego T. N. na rzecz powódki kwotę 1 858,28 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w innym składzie. Wnosiła ponadto o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany w odpowiedzi na apelację powoda wnosił o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy w całości podziela ocenę dowodów, ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu Rejonowego. Zarzuty apelacji nie podważają trafności wydanego wyroku. Częściowo zasadny jest zarzut naruszenia art. 328 par.2 kpc. Rzeczywiście Sąd Rejonowy stwierdził w uzasadnieniu, że za zasadne należało jedynie uznać domaganie się przez powódkę zapłaty zwrotu faktycznie odprowadzonej składki ubezpieczeniowej, jako wynagrodzenie za pośredniczenie w czynnościach ubezpieczenia przez powódkę za wynagrodzeniem, odpowiadającym wysokości odprowadzonej składki. Nie jest z tego wywodu w pełni jasne, czy zasądzoną kwotę 476,93 zł Sąd uważa za zasadną jako zwrot uiszczonej składki czy wynagrodzenie za obsługę umowy ubezpieczenia. Można jednak na podstawie tego wywodu, jak i innych wskazań uzasadnienia, jednoznacznie stwierdzić, że oczywiście za zasadne uznał Sąd zasądzenie zwrotu odprowadzonej składki ubezpieczeniowej. Gdyby bowiem nawet tego Sąd nie uznał za zasługujące na uwzględnienie, to naturalnie nie byłoby podstawy, aby za zasadne uważać tylko samo żądnie co do wynagrodzenia za obsługę umowy ubezpieczenia, skoro nie miałaby ona żadnego skutku, nawet właśnie w postaci doprowadzenia do uiszczenia składki ubezpieczeniowej. Trafnie apelacja wskazuje również, że brak jest szczegółowego uzasadnienia okoliczności wskazujących na potrzebę zastosowania art. 320 kpc i art. 102 kpc, tym niemniej nie są to uchybienia mające wpływ na treść orzeczenia, skoro czynność sporządzenia uzasadnienia jest następcza wobec wydana wyroku. Samo w sobie rozstrzygnięcie Sądu oparte na ww. przepisach jest zasadne. Poza tym zarzut naruszenia art. 328 par.2 kpc, nie jest zasadny. Nie było potrzeby precyzyjnego określenia w uzasadnieniu, które dokładnie postanowienia umowne stanowią klauzule abuzywne, skoro sam powód nie precyzował z jakich postanowień wywodzi prawo żądania tak wygórowanej składki ubezpieczeniowej, a zwłaszcza żądania od pożyczkobiorcy wynagrodzenia za czynności świadczone ubezpieczycielowi. Jeżeli zaś obecnie skarżący wywodzi to prawo z par. 12 ust.1 umowy ubezpieczenia, to właśnie to postanowienie należy uważać za naruszające art. 385
kc poprzez uznanie, że zapisy umowy pożyczki gotówkowej regulujące wysokość kosztu ubezpieczenia stanowią klauzule abuzywne. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskoczenie wywołuje fakt, iż o ile w dotychczasowych postępowaniach wszczynanych wobec pożyczkobiorców powódka domagała się opłaty za czynności świadczone ubezpieczycielowi przy umowie ubezpieczenia w wysokości równej odprowadzonej składce ubezpieczenio-wej, to obecnie to swoje wynagrodzenie określa w wysokości całej pozostałej kwoty umówionej składki ubezpieczeniowej pomniejszonej o odprowadzoną składkę. Rzecz sprowadza się do tego czy powódka mogła obciążyć pozwaną kosztami obsługi umowy świadczonej na rzecz ubezpieczyciela. Odpowiedź jest negatywna. Na obowiązki pożyczkobiorcy jako konsumenta nie może wpływać treść stosunku prawnego pożyczkodawcy z ubezpieczycielem. Zresztą pełnego tekstu tej umowy między tymi podmiotami w zakresie kosztów obsługi umowy powódka nie przedstawiła, odwołuje się ona obecnie do par. 12 ust.2 umowy ubezpieczenia, lecz w aktach znajduje się jedynie wyciąg z niej, nie obejmujący tego postanowienia (k.11-12). Według umowy pożyczki pozwany miał być obciążony składką na rzecz ubezpieczyciela, gdy tymczasem okazało się, że w 90 % zatrzymuje ją powódka jako ubezpieczający. Powódka ukryła przed pozwaną istotną treść stosunku prawnego łączącego ją z ubezpieczycielem. Sąd Rejonowy trafnie ocenił to i treść tej relacji jako działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes pozwanego. Powódka nie może oczekiwać, że z samego faktu jaki mógł być znany pozwanemu, tj. wykonania przez powódkę pewnych czynności na rzecz ubezpieczy-ciela, powstaje po stronie pozwanego zobowiązanie wobec powódki zapłaty za te działania. Wymiar prowizji powódki określony na wysokość równą wysokości składki ubezpieczeniowej, jaka miała przekazać ubezpieczycielowi, nie może mieć zastosowania, jako określony zupełnie arbitralnie, wbrew ustawowemu wymogowi jasnego określenia kosztów z jakimi musi liczyć się pożyczkobiorca. Z tego, że według art. 735 § 1 k.c. umowa zlecenia jest co do zasady odpłatna nie wynika zakres tej odpłatności. Skarżąca zarzuca również naruszenie § 2 tego przepisu, który stanowi, że jeżeli nie ma obowiązującej taryfy, a nie umówiono się o wysokość wynagrodzenia, należy się wynagrodzenie odpowiadające wykonanej pracy. Powódkę z ubezpieczycielem łączy umowa, w której zapewne to zagadnienie jest szczegółowo regulowane, bowiem, jak sama skarżąca podnosi, leży to zwykle w naturze stosunku prawnego zlecenia. Tak więc jeśli powódka rzeczywiście rozlicza się z ubezpieczycielem z tytułu czynności prawnych i faktycznych wykonywanych przy umowie ubezpieczenia, to zapewne oparte jest to na jasnych postanowieniach umownych. Skoro powódka żąda wynagrodzenia za czynności przy umowie ubezpieczenia, to powinna wykazać treść jej stosunku prawnego z ubezpieczycielem. Dopiero wówczas można by ewentualnie oceniać czy jej postanowienia jako dotyczące relacji prawnej przedsiębiorca – przedsiębiorca czynią zasadnym żądanie wobec konsumenta. Przy tym do regulacji art. 735 § 2 k.c. powódka mogłaby się odwoływać dopiero gdyby wykazała, że umowa z ubezpieczycielem takich regulacji nie zawiera. Natomiast skarżąca nie może odwoływać się do treści tego przepisu, z korzyścią dla siebie, skoro nawet nie dowodzi (pomijając brak wykazania treści umo-wy łączącej ją z ubezpieczycielem), zwykłego w tego rodzaju relacjach prawnych (pożyczkodawca – ubezpieczyciel ubezpieczający transakcje pożyczkodawcy) wyna-grodzenia, a co więcej, aby tego rodzaju wynagrodzenie w ogóle funkcjonowało w stosunkach gospodarczych między tymi kategoriami podmiotów. Podsumowując, w sprawie z niczego nie wynika obowiązek pozwanej zapłaty powódce wynagrodzenia za usługi świadczone przez nią ubezpieczycielowi. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 320 kpc. Nie ma żadnych przeszkód w jego stosowaniu z urzędu, przepis ten ani tego nie zakazuje, ani nie wymaga dla jego zastosowania wniosku strony. Sytuację pozwanego zarabiającego 1.500 zł, mającego na utrzymaniu małoletniego syna i jego matkę, można uważać za szczególną. Moratorium odsetkowe w związku z rozłożeniem świadczenia na raty jest naturalną konsekwencją zastosowania tej instytucji procesowej. Sąd Rejonowy nie naruszył art. 102 kpc przez jego zastosowanie. Opisane wyżej okoliczności dostatecznie uzasadniały sięgnięcie po ten instrument procesowy. Stosowanie art. 102 kpc jest objęte duża dozą swobody sędziowskiej, a przyjęcie iż stan faktyczny sprawy wypełnia hipotezę przepisu oparte jest na stosowaniu zasad słuszności. Jedynie rażące uchybienie tym regułom mogłoby spowodować korektę takiego rozstrzygnięcia w postępowaniu odwoławczym. W tym wypadku takiego uchybienia Sąd Okręgowy się nie dopatrzył. Dlatego apelacja jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 kpc. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 par.1 kpc i art. 99 kpc w zw. z art. 108 par.1 kpc w zw. z art. 391 par.1 kpc. Sędzia Przewodniczący Sędzia ref. I inst. SSR K. S.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.