Sygn. akt III AUa 2406/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 czerwca 2015 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Monika Kiwiorska-Pająk Sędziowie:SSA Maria Pietkun SSA Irena Różańska-Dorosz (spr.) Protokolant: Adrianna Szymanowska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z wniosku J. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o emeryturę na skutek apelacji J. J. od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt V U 2061/14 oddala apelację. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 7 marca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił wnioskodawcy J. J. prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych uznając, że nie wykazał on 15-letniego stażu pracy w takich warunkach. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. Sąd Okręgowy w Legnicy oddalił odwołanie wnioskodawcy od ww. decyzji. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny: J. J. urodził się (...), na dzień 1 stycznia 1999 r. wykazał ponad 30 letni staż ubezpieczeniowy, nie jest członkiem OFE. W okresie od 1 lutego 1968 r. do 31 maja 2004 r. był zatrudniony w (...) S.A. w P. (wcześniej Cukrownia (...) S.A.) stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, do 31 marca 1975 r. na stanowisku ślusarza, a od 1 kwietnia 1975 r. jako Kierownik Warsztatu(...), Kierownik Wydziału (...)oraz Kierownik Działu (...). W dniu 21 lutego 2014 r. wnioskodawca wniósł o przyznanie mu wcześniejszej emerytury. Na potwierdzenie przebiegu zatrudnienia do wniosku dołączył świadectwo pracy w szczególnych warunkach wystawione przez (...) Spółka Akcyjna w P., stwierdzające wykonywanie przez wnioskodawcę w okresie od 1 kwietnia 1975 r. do 31 maja 2004 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako Kierownik Warsztatu Sprzętu Ciężkiego, Kierownik Wydziału (...) oraz Kierownik Działu (...) na stanowisku dozoru inżynieryjno-technicznego na wydziałach mechanicznych i transportowych (bezpośredni nadzór nad stanowiskami: spawacz, operator sprzętu ciężkiego za - i wyładunkowego, kierowca pojazdów o ładowności pow. 3,5 tony, manewrowy-przetokowy), wymienione w wykazie A dział XIV poz. 24 pkt 1, stanowiącym załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jak wynika z tego świadectwa, od dnia 13 września 2002 r. do 10 lutego 2003 r. Cukrownia (...) S.A. weszła w fuzję z innymi cukrowniami i zmieniła nazwę na Cukrownia (...) S.A., następnie od dnia 11 lutego 2003 r. nazwa została zmieniona na (...) S.A. w G. do dnia 22 grudnia 2004 r., od dnia 23 grudnia 2004 r. firma nosi nazwę Cukrownia (...) S.A. z siedzibą w K. i od 15 kwietnia 2005 r. nazwa brzmi (...) S.A. z siedzibą w P.. W załączniku do wymienionego świadectwa spółka (...) w P. wskazała, że zgodnie z rozporządzeniem Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stanowiska pracy Kierownik Warsztatu Sprzętu Ciężkiego, Kierownik Wydziału (...) oraz Kierownik Działu (...) są jednoznaczne i odpowiadają warunkom ww. zarządzenia pod pozycją w wykazie A, dział XIV, pozycja 24, tj. kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, na których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie: wykaz A dział VIII poz.1 pkt 3 – operator maszyn, urządzeń i sprzętu przeładunkowego, wykaz A dział VIII poz. 3 pkt 2 – kierowca ciągnika gąsienicowego, wykaz A dział VIII poz. 13 pkt 5, 7, 11 – manewrowy, maszynista pojazdu trakcyjnego spalinowego, kierowca lokomotywki spalinowej, wykaz A dział XIV poz. 12 pkt 1 i 2 – spawacz, spawacz elektryczno-gazowy. Zmiana nazewnictwa stanowisk pracy, na których zatrudniony był wnioskodawca była wynikiem zmian struktury organizacyjnej Cukrowni (...), a zakres jego zadań i odpowiedzialności nie zmieniał się. W Cukrowni, w której pracował wnioskodawca głównym działem był dział produkcji. Były też wydziały pomocnicze tj.: energetyczny, budowlany, mechaniczny, transportowy. Wnioskodawca pracował w wydziale transportowym, który miał za zadanie dostarczanie do zakładu buraków, węgla, koksu, dwutlenku siarki i zmagazynowanie surowca na okres zimy, a także wysyłanie transportu cukru. Wnioskodawca zajmował się organizacją pracy wydziału transportu. W kierowanym przez J. J. wydziale zatrudnione były 2 osoby wykonujące prace biurowe oraz ok. 50 pracowników fizycznych. Buraki były dostarczane samochodami i ciągnikami. Rozładowywane były przez urządzenia, które je pryzmowały. Częściowo buraki były rozładowywane wodą i magazynowane. Buraki były też spychane spychem do kanałów. Nadzorowanie fachowców, którzy obsługiwali spychy polegało na sprawdzeniu, czy urządzenia są sprawne, czy są wykonywane w odpowiednich terminach przeglądy, czy mogą być dopuszczone do ruchu. Wnioskodawca nadzorował też pracowników na warsztacie – pracowało tam dwóch spawaczy (w okresie kampanii „dobierano” dodatkowych spawaczy), mechanicy samochodowi, dokonujący naprawy gaźników, pomp wtryskowych i na bocznicy kolejowej. Na bocznicy zatrudnieni byli maszyniści przetokowi i ustawiacze. Zadaniem wnioskodawcy było sprawdzenie, czy wszystko było wykonane zgodnie z planem i zapewnienie bezpieczeństwa. Sprawdzał, czy działają hamulce, czy działa oświetlenie, nadzorował też rozładunki materiałów przychodzących do cukrowni. W przypadku stwierdzonych usterek były one usuwane w warsztacie przez operatora i mechaników. Wnioskodawca uczestniczył też w prowadzonych w warsztacie pracach oraz dokonywał odbioru pracy. Wnioskodawca otrzymywał zakresy czynności określające w szczególności jego obowiązki takie jak: opracowanie planu potrzeb transportowych za i wyładunkowych, opracowanie planu przewozu masy towarowej, prowadzenie kontroli ewidencji i sprawozdawczości w zakresie wykorzystania środków transportu oraz urządzeń za i wyładunkowych oraz oddziaływanie w kierunku likwidowania występujących nieprawidłowości, opracowanie planu potrzeb materiałów pędnych i smarów, prowadzenie kontroli i ewidencji zużycia materiałów pędnych, olejów, smarów, ogumienia i części zamiennych, kontrola i nadzór nad pracą kierowców, operatorów i pracowników zatrudnionych stale i sezonowo w sekcji transportu, rozliczanie robocizny i delegacji kierowców oraz operatorów, stawianie wniosków o ich nagradzanie, względnie karanie, planowanie, nadzorowanie terminowego wykonania remontów środków transportu własnego, urządzeń mechanicznych za i wyładunkowych, nadzór nad likwidacją zbędnych pojazdów i urządzeń, przedkładanie odpowiednich wniosków w ww. sprawie, prowadzenie ewidencji i kontroli wykorzystania przyznanych limitów finansowych i kilometrowych na samochody używane do celów służbowych, będących własnością pracowników, względnie cukrowni, sprawdzanie dokumentów, rachunków i faktur za prace transportu oraz urządzeń obcych w oparciu o obowiązujące cenniki, taryfę, umowę, reklamowanie niezgodności, wystawianie faktur i rachunków za prace transportu i urządzeń własnych, zamawianie i ekspedycja wagonów i przyjmowanie awizacji nadchodzących przesyłek wagonowych, regulowanie opłat za te usługi, niedopuszczanie do powstawania przestojów, kontrolowanie wykorzystania transportu obcego, współpraca z przewoźnikami, w razie potrzeby branie działu w naradach organizowanych przez przewoźników (...), (...) i inne, opracowanie i przedstawianie wniosków dotyczących usprawnień w transporcie i mechanizacji, nadzorowanie zgodności warunków pracy z przepisami BHP oraz dbanie o to, aby pracownicy posiadali aktualne uprawnienia i kwalifikacje do wykonywania pracy w transporcie i na urządzeniach za i wyładunkowych. Ponadto opracowanie planu remontu na odlegle obiekty remontowe według istniejących potrzeb z podziałem na remonty zwykle, kapitalne i inwestycyjne, składanie zapotrzebowań na materiały remontowe i kampanijne z wyprzedzeniem umożliwiającym terminowe wykonawstwo remontów; ilość materiałów winna być wyliczona tak aby nie przekraczała zapasów ponadnormatywnych w magazynie, opracowanie normatywów magazynowych na materiały wchodzące w zakres Gł. Mechanika, organizacja brygad remontowych, zaopatrzenie ich w odzież ochronną, narzędzia pracy i sprzęt ochrony osobistej, sporządzanie uproszczonej ewidencji technicznej do prowadzenia remontu, prowadzenie kart maszynowych oraz nanoszenie na nich wszystkich zmian i przeróbek, nadzór i kontrola jakości wykonywanego remontu, opracowanie instrukcji obsługi maszyn i urządzeń oraz sprzętu za i wyładunkowego - aktualizacja starych z uwzględnieniem przepisów bhp, instruktaż pracowników w zakresie obsługi maszyn i urządzeń, wypisywanie zleceń na wykonywanie prac do innych działów, gospodarka smarami i olejami, dobór gatunków i opracowanie norm zużycia, organizowanie i dokonywane złomowania maszyn i urządzeń zweryfikowanych przez komisję; gospodarka stalą i metalami kolorowymi oraz częściami zapasowymi, współpraca z DT w zakresie urządzeń dźwigowych, pracujących pod ciśnieniem i obciążeniem, opracowanie planu remontu miesięcznych dla poszczególnych brygad remontowych, sporządzanie miesięcznych sprawozdań remontowych i GUS, ustawianie podległych pracowników na zmianach i stanowiskach pracy w sposób zapewniający właściwą pracę maszyn i urządzeń i rytmiczną pracę podległych rządzeń, prowadzenie książki usterek i awarii wynikłych w czasie kampanii na podległych urządzeniach, prowadzenie ścisłej ewidencji podległych pracowników w okresie remontów i kampanii, sporządzenie planów urlopów i ścisłe przestrzeganie terminu wykorzystania zgodnie z ustawą o urlopach, opracowanie kart pracy i opracowanie zleceń akordowych, sporządzanie raportów obecności w pracy podległych pracowników i dostarczanie ich do działu kadr w okresie remontu i w okresie kampanii, wyrabianie wśród pracowników poczucia obowiązku sumiennego wykonywania powierzonych zadań do wykonania, Zakres obowiązków przewidywał także taki zakres kompetencji jak: wydawanie poleceń podległym brygadzistom i pracownikom, wypisywanie materiałów z magazynu technicznego wg ustalonego podziału oraz przepustek materiałowych, przedkładanie wniosków dotyczących premiowania i o ukaranie, wypisywanie przepustek personalnych dla pracowników udających się do miasta w celu załatwiania ważnych spraw osobistych, występowanie do zastępcy dyrektora ds. surowcowych o powołanie i odwołanie brygadzistów. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołanie wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd ten, przytaczając przepisy art. 184, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskazał, że sporną kwestią, wymagającą ustalenia było to, czy wnioskodawca posiadał 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Sąd pierwszej instancji podał, że ustalając stan faktyczny w sprawie oparł się przede wszystkim na dokumentach zgromadzonych w aktach osobowych wnioskodawcy – szczególnie umowach o pracę, zakresach czynności, angażach, częściowo zeznaniach świadków. Według tego Sądu dokumenty te obiektywnie i jednoznacznie wskazują na charakter pracy wnioskodawcy w okresie jego zatrudnienia w (...) S.A. W ocenie Sądu prawidłowo organ rentowy uznał, że J. J. nie wykazał wymaganych co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Za wykonywaną w takich warunkach nie można zdaniem Sądu pierwszej instancji uznać jego pracy obejmującej okres od 1 kwietnia 1975 r. do 31 maja 2004 r., choć wykonywanie takiej pracy potwierdził były pracodawca wnioskodawcy w wydanym w dniu 6 lipca 2005 r. świadectwie pracy. Sąd wskazał przy tym, że warunkiem zakwalifikowania określonych prac jako prac wymienionych w dziale XIV poz. 24 w wykazie A (kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno – techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie) jest to, aby ubezpieczony bezpośrednio wykonywał czynności dozoru, przy czym prace te muszą być wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie (tj. prace w warunkach szczególnych). Praca określona w dziale XIV poz. 24 wykazu A, nie musi polegać na stałym przebywaniu w szkodliwych warunkach. Istotne jest jednak, by dozór był wykonywany bezpośrednio, tj. by czynności te polegały na bezpośrednim strzeżeniu prawidłowego toku pracy i bezpieczeństwa podległych pracowników (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 24 września 2009 r., II UK 31/09, LEX nr 559949). Sąd przyjął, że z całokształtu zebranego w sprawie materiału wynika, że wnioskodawca był przede wszystkim odpowiedzialny za organizację powierzonego jego kierownictwu wydziału. Analiza zakresów czynności wnioskodawcy wskazuje, że jego obowiązki polegały na organizacji pracy wydziału, sprawowaniu funkcji administracyjnych oraz sprawowaniu nadzoru. Według Sądu Okręgowego podnoszony przez wnioskodawcę fakt, że w powierzonym jego kierownictwu wydziale zatrudnionych było 2 pracowników biurowych nie oznacza, że obiektywnie pracownicy ci w zupełności wyręczali go z wykonywania określonych zakresami czynności obowiązków o charakterze administracyjnym i organizacyjnym. Sąd ocenił, że takie zadania jak np. opracowanie planu remontów, składanie zapotrzebowań na materiały remontowe, opracowanie normatywów magazynowych, opracowanie instrukcji obsługi maszyn i urządzeń, opracowanie zleceń akordowych istotnie mogli przygotować pracownicy biurowi, ale z całą pewnością niemały udział w realizacji tych zadań musiał mieć także wnioskodawca. Sugerowane przez pracodawcę wnioskodawcy sprawowanie kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji i usług oraz dozoru inżynieryjno-technicznego obciążało nie tylko J. J., ale także przede wszystkim kierujących organizowanymi przez niego brygadami brygadzistów, o których powołanie i odwołanie mógł wnioskować. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że w świetle zebranego w sprawie materiału oraz powyższych rozważań, sprawowanie kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji - o ile takie wydział transportu rzeczywiście realizował - i usług oraz dozoru inżynieryjno-technicznego stanowiło tylko jedno z wielu zadań J. J., którego podstawowym obowiązkiem była przede wszystkim, wynikająca z istoty sprawowanej funkcji kierownika, funkcja organizacyjna i administracyjna wydziału. Mając na uwadze tak szeroki zakres uprawnień i obowiązków (szczegółowo umówionych w części ustaleń faktycznych) - nie można uznać, że stale i w pełnym zakresie wnioskodawca wykonywał prace ujęte w wykazie A, dziale XIV, poz. 24 będącym załącznikiem nr 1 do rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. Apelację od powyższego orzeczenia wywiódł J. J., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.