Sygn. akt III AUa 1880/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 września 2015 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Marek Procek (spr.) Sędziowie SSA Jolanta Pietrzak SSA Marek Żurecki Protokolant Beata Przewoźny po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015r. w Katowicach sprawy z odwołania Z. S. (Z. S. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o prawo do wcześniejszej emerytury na skutek apelacji ubezpieczonego Z. S. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach z dnia 17 czerwca 2014r. sygn. akt VIII U 2443/13 oddala apelację. /-/SSA Jolanta Pietrzak /-/SSA Marek Procek /-/SSA Marek Żurecki Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 1880/14 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. zaskarżoną decyzją z dnia 16 sierpnia 2011r. odmówił ubezpieczonemu Z. S. przyznania prawa do emerytury w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. z 2009r., Dz. U. nr 153, poz. 1227), ponieważ do dnia 1 stycznia 1999r. ubezpieczony nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł ubezpieczony wskazując, że organ rentowy nie uwzględnił wszystkich świadectw pracy do obliczenia stażu pracy w szczególnych warunkach. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Wyrokiem z dnia 31 maja 2012r. Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił odwołanie ubezpieczonego. Wskutek apelacji ubezpieczonego od powyższego wyroku, tutejszy Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 13 czerwca 2013r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Okręgowy powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe w oparciu o materiały zgromadzone w aktach osobowych ubezpieczonego, a także materiały zaproponowane przez strony dotyczące okresów zatrudnienia odwołującego. Sąd Apelacyjny zauważył, że w związku z postępowaniem dowodowym, koniecznym jest wyróżnienie zajmowanych przez niego miejsc pracy, ustalenie rodzaju wykonywanych czynności oraz przyporządkowanie ich do właściwego wykazu (odpowiedniej pozycji) prac w szczególnych warunkach, zawartego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. Sąd Okręgowy, ponownie rozpoznając sprawę ustalił, że Z. S. (ur. (...)) w dniu 12 lipca 2011r. złożył wniosek o przyznanie mu emerytury z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych i przedłożył zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu. Sąd ten ustalił, że ubezpieczony w dniu (...) ukończył wiek 60 lat, a na dzień 1 stycznia 1999r. legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 28 lat, 4 miesiące i 2 dni. Jednocześnie zwrócił uwagę, że ubezpieczony nie jest członkiem OFE. Według ustaleń Sądu pierwszej instancji, ubezpieczony był zatrudniony w następujących okresach: od 20 października 1969r. do 9 maja 1970r. w (...), na stanowisku montera maszyn i urządzeń okrętowych (6 miesięcy i 21 dni), od 29 czerwca 1970r. do 10 października 1973r. w G. Zakładach (...) w G. na stanowiskach: uczeń tkacki, tkacz, nastawiacz maszyn (zakładacz osnów), referent do spraw zaopatrzenia (3 lata, 3 miesiące i 11 dni - ogółem), od 22 grudnia 1973r. do 30 kwietnia 1976r. w (...) Przedsiębiorstwie (...) w Zakładzie Produkcyjnym we W., na stanowiskach robotnika niewykwalifikowanego do prac ciężkich od dnia 22 grudnia 1973r. do 19 października 1975r. (1 rok, 9 miesięcy i 27 dni) oraz ubojowca od 1 czerwca 1975r. do 30 kwietnia 1976r. (11 miesięcy), od 25 czerwca 1976r. do 30 września 1978r. we (...) Kombinacie Budowlanym (...), na stanowiskach robotnika budowy od 25 czerwca 1976r. do 30 września 1976r. (3 miesiące i 5 dni), robotnika budowy - hakowego od 1 października 1976r. do 29 lutego 1978r. (1 rok, 4 miesiące), betoniarza od 1 marca 1978r. do 30 września 1978r. (7 miesięcy), od 17 października 1978r. do 31 października 1984r. w (...) w G., na stanowisku montera maszyn i urządzeń okrętowych I kategoria zatrudnienia (6 lat i 14 dni), od 19 listopada 1984r. do 31 lipca 1999r. w Zakładach (...) S.A. Zakład (...) na stanowiskach operator centralny, suwnicowy, operator OSN, spawacz, ślusarz, szlifierz, spawacz, ślusarz, robotnik transportowy (14 lat, 1 miesiąc i 11 dni - do 31.12.1998r. - ogółem, 6 miesięcy na stanowisku spawacza), od 1 sierpnia 1999r. do 31 grudnia 2000r. w Zakładach (...) S.A. Zakład (...), na stanowisku starszego magazyniera. Do pracy w warunkach szczególnych organ rentowy zaliczył ubezpieczonemu okres pracy: od 20 października 1969r. do 9 maja 1970r. w (...), na stanowisku montera maszyn i urządzeń okrętowych, od 1 czerwca 1975r. do 30 kwietnia 1976r. w Przedsiębiorstwie (...) we W. na stanowisku ubojowca, od 1 marca 1978r. do 30 września 1978r. we (...) Kombinacie Budowlanym we W. na stanowisku betoniarza, od 1 sierpnia 1995r. do 24 czerwca 1997r. w Zakładach (...) w G. na stanowisku spawacza, od 1 lipca 1998r. do 31 grudnia 1998r. w Zakładach (...) w G. na stanowisku spawacza (z wyłączeniem okresów pobierania zasiłków chorobowych). Do pracy w szczególnych warunkach organ rentowy nie zaliczył natomiast ubezpieczonemu okresu pracy we (...) Kombinacie Budowlanym we W. od 25 czerwca 1976r. do 28 lutego 1978r. Według ustaleń Sądu Okręgowego, ubezpieczony w powyższym przedsiębiorstwie był zatrudniony od 25 czerwca 1976r. do 30 września 1978r. i zgodnie ze świadectwem pracy z dnia 30 września 1978r., zajmował stanowiska robotnika budowy od 25 czerwca 1976r., od 1 października 1976r. robotnika budowy - hakowego i betoniarza od 1 marca 1978r. Nadto, do pracy w szczególnych warunkach - według ustaleń Sądu pierwszej instancji - nie zaliczono również okresu zatrudnienia w (...) w G. w okresie od 17 października 1978r. do 31 października 1984r. na stanowisku montera maszyn i urządzeń okrętowych. Sąd ten wskazał, że w świadectwie pracy z dnia 30 października 1984r. pracodawca potwierdził zatrudnienie w I kategorii, ale bez powołania się na odpowiedni wykaz, dział i pozycję. Organ rentowy nie zaliczył ubezpieczonemu także pracy w okresie od 29 czerwca 1970r. do 10 października 1973r. w G. Zakładach (...) w G., z uwagi na brak przedłożenia za w/w okres świadectwa pracy w warunkach szczególnych oraz z powodu rozbieżności, jakie zachodzą pomiędzy złożonymi przez odwołującego zaświadczeniami pracy w zakresie zajmowanych przez niego stanowisk. W jednym z dokumentów zaznaczono, że skarżący przez cały okres zatrudnienia w G. Zakładach (...) w G. zajmował stanowisko nastawiacza maszyn, z kolei w innym dokumencie wskazano, że ostatnio zajmowanym przez skarżącego stanowiskiem było stanowisko referenta do spraw zaopatrzenia (ds. ekonomicznych). Dalej nie zaliczono ubezpieczonemu okresów pracy od 22 grudnia 1973r. do 1 czerwca 1975r. w Przedsiębiorstwie (...), gdyż odwołujący nie wykonywał pracy bezpośrednio przy uboju zwierząt oraz od 19 listopada 1984r. do 31 lipca 1995r. w Zakładach (...). Według ustaleń Sądu Okręgowego, ubezpieczony w trakcie swojego zatrudnienia w G. Zakładach (...) w G., tj. w okresie od 29 czerwca 1970r. do 10 października 1973r., jak wynika z akt osobowych, pracował kolejno: od 29 czerwca 1970r. do 14 grudnia 1970r. w charakterze ucznia tkackiego i tkacza, od 15 grudnia 1970r. do 10 stycznia 1972r. w charakterze nastawiacza maszyn (w tym zakładacza osnów), od 11 stycznia 1972r. do 31 sierpnia 1972r. w charakterze tkacza, od 1 września 1972r. do 10 października 1973r. w charakterze referenta ds. zaopatrzenia. Początkowo przez kilka tygodni ubezpieczony pracował jako uczeń tkacki, przyuczając się do zawodu tkacza. Wówczas skarżący wykonywał czynności należące do zakresu obowiązków tkacza osiem godzin dziennie, nie wykonując innych czynności. Następnie do 14 grudnia 1970r. wykonywał wyłącznie pracę tkacza stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W dalszym okresie zatrudnienia, gdy ubezpieczony pracował jako nastawiacz maszyn, w tym także jako zakładacz osnów, jego praca polegała na nastawianiu, uruchamianiu oraz naprawie krosien. Do zakresu jego obowiązków należało także przewożenie z magazynu osnów, na których znajdowały się nici, do czego wykorzystywał wózek, a następnie zakładanie ich na łożyska maszyn (krosien). Produkcja w w/w zakładzie odbywała się na trzy zmiany. W/w czynności ubezpieczony wykonywał przez osiem godzin dziennie, nie podejmując innych prac. Następnie, po ponownym podjęciu pracy na stanowisku tkacza, ubezpieczony faktycznie wykonywał wyłącznie obowiązki tkacza stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W ostatnim okresie zatrudnienia, tj. od dnia 1 września 1972r. do 10 października 1973r., skarżący pracował jako referent ds. zaopatrzenia. W związku ze swoim zatrudnieniem w (...) Przedsiębiorstwie (...) w Zakładzie Produkcyjnym we W., tj. w okresie od 22 grudnia 1973r. do 30 kwietnia 1976r., ubezpieczony wykonywał pracę początkowo w charakterze robotnika niewykwalifikowanego do prac ciężkich, a następnie w charakterze ubojowca. Według ustaleń Sądu Okręgowego, do zakresu obowiązków ubezpieczonego, jako robotnika niewykwalifikowanego, należało transportowanie mięs po uboju, tj. półtusz wieprzowych i ćwiartek wołowych do chłodni. Transport odbywał się z ubojni, pasażem do chłodni-magazynu, gdzie panowały temperatury wynoszące od 4-5 o C. Ubezpieczony, jako robotnik niewykwalifikowany, otrzymywał odzież ochronną, a także posiłki regeneracyjne. W dalszym okresie zatrudnienia skarżący pracował, jako bojowiec, przez osiem godzin dziennie, nie wykonując innych czynności. W okresie od 25 czerwca 1976r. do 30 września 1978r. ubezpieczony pracował we (...) Kombinacie Budowlanym (...), który zajmował się produkcją prefabrykatów do budowy bloków mieszkalnych. W związku z w/w zatrudnieniem, odwołujący zajmował kolejno: od dnia 25 czerwca 1976r. stanowisko robotnika budowlanego, od 1 października 1976r. stanowisko hakowego na magazynie, a następnie, od dnia 1 marca 1978r. stanowisko betoniarza. Pracując jako robotnik, ubezpieczony wyrównywał beton wylany na powierzchni. W dalszym okresie, tj., gdy pracował jako hakowy, skarżący rozładowywał elementy znajdujące się w hali stanowiącej część w/w zakładu pracy. W ostatniej fazie swojego zatrudnienia ubezpieczony wykonywał przez osiem godzin dziennie wyłącznie prace zbrojeniowo-betoniarskie. W okresie zatrudnienia w (...) w G., tj. od 17 października 1978r. do 31 października 1984r. skarżący wykonywał pracę na stanowisku „operatora metalocku”, wykonując czynności należące do zakresu obowiązków montera maszyn i urządzeń okrętowych. Metalock stanowił metodę łączenia metali trudno spawalnych na zimno, za pomocą zszywek. Technika ta wymagała zastosowania narzędzi pneumatycznych, takich, jak młoty, wiertarki, szlifierki i gwinciarki. Ubezpieczony pracował w charakterze montera maszyn i urządzeń okrętowych, stosując technikę metalocku, przez osiem godzin dziennie, nie wykonując innych czynności. Skarżący pracował w charakterze montera maszyn i urządzeń okrętowych zarówno na miejscu, tj. w G., jak i w innych miejscach, gdzie był delegowany w celu wykonania robót monterskich. Ubezpieczonego oddelegowywano do takich miejsc, jak S., R., L., O.. W związku z zatrudnieniem ubezpieczonego w Zakładach (...), w okresie od 19 listopada 1984r. do 31 lipca 1995r., ubezpieczony wykonywał pracę w charakterze operatora obrabiarki sterowanej numerycznie. Skarżący pracował w Oddziale Obróbki Skrawaniem, wchodzącym w skład (...), mieszczącego się na hali o powierzchni około 4 hektarów. W ramach tego Wydziału, na hali wydzielono od 6 do 7 naw, w których pracę wykonywali spawacze i ślusarze, natomiast pracownicy Oddziału Obróbki Skrawaniem, do którego przydzielono ubezpieczonego, wykonywali czynności na terenie całej hali na obrabiarkach usytuowanych poza w/w nawami. W w/w oddziale obrabiane były części o gabarytach do 100 kg. W trakcie zatrudnienia ubezpieczonego uruchomiono produkcję specjalną, w ramach której wytwarzano części, podzespoły służące do produkcji czołgów. Jednym z urządzeń wykorzystywanych do produkcji tych maszyn były obsługiwane przez ubezpieczonego obrabiarki sterowane numerycznie. Urządzenia te znajdowały się w odległości około 30-40 metrów od stanowisk spawalniczych. W miejscu pracy, gdzie ubezpieczony wykonywał swoje obowiązki, panował wysoki stopień natężenia hałasu, a także wysokie zapylenie. Ubezpieczony obsługiwał obrabiarki sterowane numerycznie przez osiem godzin dziennie, nie wykonując przy tym innych czynności. Odwołujący posiadał również uprawnienia suwnicowego, przy czym, pracę na suwnicy wykonywał sporadycznie, w zastępstwie za nieobecnych pracowników. Dokonując rozważań prawnych, Sąd Okręgowy powołał się na art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. Nr 153, poz. 1227) oraz § 2 ust. 1 i 2 i § 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) i uznał, że ubezpieczony nie spełnia jednego warunku niezbędnego do przyznania mu prawa do wnioskowanego świadczenia, tj. 15-letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Motywując swoje rozstrzygnięcie, Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie w zarządzeniu Nr 19 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 6 sierpnia 1983r., w dziale VII pkt 4 poz. 7 wymieniono stanowisko tkacza, a w poz. 48 tego zarządzenia wymieniono stanowisko nastawiacza maszyn i urządzeń. Mając na uwadze powyższe, Sąd ten uznał, że uprawnionym jest stwierdzenie, iż w okresie od 29 czerwca 1970r. do 31 sierpnia 1972r. (tj. 2 lata, 1 miesiąc i 2 dni), gdy ubezpieczony zatrudniony był w G. Zakładach (...) na stanowisku ucznia tkackiego, tkacza, oraz nastawiacza maszyn (krosien), faktycznie wykonywał prace w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymienione w wykazie A, dział VII poz. 1 i 4, stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. Brak natomiast, według Sądu Okręgowego, podstaw do przyjęcia, że ubezpieczony wykonywał taką pracę w ostatnim okresie swojego zatrudnienia w tych Zakładach, na stanowisku referenta ds. zaopatrzenia. W dalszej kolejności Sąd pierwszej instancji wskazał, że jego zdaniem ubezpieczony wykonując w okresie od 22 grudnia 1973r. do 1 czerwca 1975r. w (...) Przedsiębiorstwie (...) w Zakładzie Produkcyjnym we W. prace na stanowisku robotnika niewykwalifikowanego, nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych. Według Sądu Okręgowego, praca ubezpieczonego polegała bowiem na przewożeniu mięs, tj. tusz wieprzowych i półtusz wołowych z ubojowni, pasażem do magazynu. Zdaniem tego Sądu, zarówno rodzaj wykonywanych prac, jak i warunki, w tym temperatura wynosząca od 4-5 o C nie wskazują na szczególny charakter prac wykonywanych przez odwołującego. Zakres obowiązków powierzonych ubezpieczonemu nie pokrywa się, według Sądu Okręgowego, z żadnym ze stanowisk, ani też z żadnym z rodzajów prac, wymienionych w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r., od wykonywania których uzależnione jest przyznanie świadczenia emerytalnego w obniżonym wieku 60 lat. W szczególności Sąd ten podniósł, że w powyższym okresie ubezpieczony nie wykonywał prac bezpośrednio przy uboju zwierząt, ani prac w chłodniach składowych i przyzakładowych o temperaturze wewnętrznej poniżej 0 o C, wymienionych w dziale X poz. 8 i 7 wykazu A. Z kolei, oceniając charakter zatrudnienia ubezpieczonego, w związku z pracą we (...) Kombinacie Budowlanym, Sąd Okręgowy uznał, że wykonywane przez niego prace w okresie od 25 czerwca 1976r. na stanowisku robotnika budowy, a następnie od dnia 1 października 1976r. robotnika budowy - hakowego, nie pozwalają na zaliczenie okresu obejmującego zatrudnienie skarżącego na w w/w stanowiskach, tj. okresu od 25 czerwca 1976r. do dnia lutego 1978r. do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że ubezpieczony, pracując jako robotnik, wyrównywał beton wylany na powierzchni, z kolei pracując na stanowisku robotnika budowy – hakowego, rozładowywał elementy w hali znajdującej się na terenie zakładu pracy. Żadne z w/w czynności nie odpowiadają, według Sądu Okręgowego, stanowiskom i pracom, wymienionym zarówno w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r., statuującym wykaz prac i stanowisk uprawniających do przyznania świadczenia emerytalnego w obniżonym wieku, jak i w zarządzeniach branżowych doprecyzowujących treść w/w rozporządzenia. W odniesieniu natomiast do zatrudnienia ubezpieczonego w (...) w G., tj. w okresie od 17 października 1978r. do 31 października 1984r. (tj. 6 lat i 14 dni), kiedy to ubezpieczony wykonywał pracę w charakterze montera maszyn i urządzeń okrętowych, Sąd pierwszej instancji uznał, że dowody zebrane w niniejszym postępowaniu potwierdziły, iż wykonywał prace monterskie za pomocą narzędzi pneumatycznych przez osiem godzin dziennie, nie wykonując innych czynności. Prace wykonywane bezpośrednio przy budowie i remoncie statków na stanowiskach znajdujących się na tych statkach, pochylniach, dokach i przy nabrzeżach zostały wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. wykazie A, dziale III, poz.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.