Sygn. akt I A Ca 532/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 października 2015 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Janusz Leszek Dubij Sędzi

§ 1, 2 i 5 k.c.).

Strony zgodnie bowiem podawały, że pozwanemu przedłożone zostały umowy z dnia 2 października 2012 r. i z dnia 16 listopada 2012 r., w oparciu o które powód świadczył zlecone mu przez wykonawcę głównego prace budowlane, inwestor zaś nie złożył w terminie 14 dni sprzeciwu lub jakichkolwiek zastrzeżeń (por. art.

§ 2k.c.

i § 3 ust. 9 umowy). Poprzez taką milczącą akceptację realizowania inwestycji przez podwykonawcę, pozwany przyjął na siebie odpowiedzialność solidarną za zobowiązania wykonawcy względem podwykonawcy za wypłatę należnego wynagrodzenia, co wprost wynika z treści art.

§ 5k.c.

Zważywszy, że odpowiedzialność obu podmiotów, tj. inwestora i wykonawcy, ma charakter odpowiedzialności solidarnej z mocy art. 366 § 1 k.c., to od wyboru powoda zależy, czy będzie dochodzić zapłaty od wyżej wymienionych łącznie, czy też tylko od jednego z nich i w jakiej części, co zresztą nie było kwestionowane przez strony niniejszego procesu. Przechodząc do rozpoznania kwestii wysokości wynagrodzenia należnego powodowi tytułem zrealizowanych prac budowlanych, Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że spór między stronami odnosił się do kwoty 13.957,06 zł. Powód podnosił, że pozwany inwestor ponosi odpowiedzialność solidarną z wykonawcą w zakresie łącznej kwoty 130.557,12 zł brutto, wynikającej z trzech dołączonych do pozwu faktur. Strona pozwana zakwestionowała natomiast wynagrodzenie powoda, które w przedłożonych fakturach VAT było wyższe od tego wskazanego w treści umów łączących podwykonawcę i wykonawcę głównego, względnie - zdaniem inwestora - nie zostało zrealizowane w całości (vide: powierzchnia wykonanej ścianki w zakresie umowy z dnia 16 listopada 2012 r.). W rezultacie, w ocenie pozwanego, jego odpowiedzialność względem powoda została udowodniona w zakresie kwoty 116.600,06 zł. W kontekście powyższego Sąd podkreślił, że pozwany powziął informację na temat zawarcia umowy wykonawcy z podwykonawcą, co umożliwiło się mu wyrażenie zgody na zawarcie tej umowy w trybie art.

k.c. dopiero 21 grudnia 2012 r., czyli nie tylko już po podpisaniu dwóch umów przez powoda i (...) S.A. w M., lecz także po ich wykonaniu w znacznej części. Istotne jest także, że wyżej wskazanego dnia strona powodowa przedłożyła pozwanemu inwestorowi wyłącznie dwie umowy łączące go z wykonawcą głównym, bez jednoczesnego dołączenia faktur VAT (w tym czasie została wystawiona jedna faktura nr (...)). Powyższe oznacza, że poprzez bierne wyrażenie zgody na realizowanie umowy przez podwykonawcę, a dokładniej poprzez brak wyrażenia sprzeciwu wobec powyższej okoliczności, inwestor kierował się jedynie treścią przedłożonych mu umów (bez analizy faktur i określonego w nim zwiększonego wynagrodzenia). Nadto zauważył, że wprawdzie umowy zawarte pomiędzy powodem a wykonawcą głównym określiły wynagrodzenie należne za ich realizację jako „wstępne”, jednak wobec zakwestionowania przez pozwanego zakresu wykonanych robót, na stronie powodowej ciążył obowiązek udowodnienia zasadności roszczenia w rozmiarze wyższym od tego wskazanego w zaakceptowanych umowach, mając przy tym na względzie, że w dniu 21 grudnia 2012 r. pozwanemu inwestorowi zostały przedłożone same umowy łączące podwykonawcę i wykonawcę opiewające na łączną kwotę 117.096 zł (bez protokołów odbioru i wystawionych faktur VAT), natomiast powód wezwał go do zapłaty kwoty 130.557,12 zł dopiero dnia 23 września 2013 r. Uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności datę poinformowania pozwanego o realizowaniu umowy przez podwykonawcę i tym samym ewentualną możliwość zareagowania przez niego na zakres wykonanych prac, Sąd doszedł do przekonania, że inwestor ponosi odpowiedzialność gwarancyjną za wynagrodzenie powoda w następującym zakresie: 1) za wykonanie umowy z dnia 2 października 2012 r. – w zakresie kwoty 37.195,20 zł brutto (30.240 zł netto – kwota rozbita na dwie faktury VAT: nr (...)), a mianowicie za wbicie i wyciągnięcie ścianek szczelnych z grodzic stalowych 201,60 m 2 x 150zł/m 2 netto, 2) za realizację wyżej wskazanej umowy w zakresie dzierżawy grodzic za okres 26 dni po 1 zł/m 2/dobę x 201,60 m 2, tj. łącznie 5.241,60 zł brutto (faktura VAT nr (...) wskazywała kwotę brutto 7.483,32 zł), 3) za wykonanie umowy z 16 listopada 2012r. – w całości z faktury VAT nr (...), tj. 79.404,86 zł brutto (64.556,80 zł netto), tj. za wbicie ścianek szczelnych o powierzchni 461,12 m 2 x 140 zł/m

1. Co się zaś tyczy ustalonego - w wyżej wskazanej umowie - dodatkowego „wynagrodzenia” za dzierżawę grodzic, Sąd uznał, że omawiane roszczenie jest uzasadnione co do zasady, pomimo, że umowa zawarta pomiędzy wykonawcą i inwestorem nie przewidywała odrębnego czynszu (wynagrodzenia) za dzierżawę grodzic. W świetle aktualnego orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, dla zrodzenia się odpowiedzialności gwarancyjnej inwestora, wymagane jest jedynie, aby rezultat świadczenia podwykonawcy - spełnionego na podstawie umowy z wykonawcą - składał się na obiekt stanowiący przedmiot świadczenia wykonawcy w ramach zawartej z inwestorem umowy o roboty budowlane. W takiej sytuacji, gdy rezultat świadczenia podwykonawcy wchodzi w skład obiektu stanowiącego przedmiot świadczenia wykonawcy w ramach umowy o roboty budowlane, istnieją uzasadnione podstawy do nałożenia na inwestora obowiązku zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy, połączonego węzłem solidarności z obowiązkiem zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy przez wykonawcę. W realiach niniejszej sprawy nie ulega natomiast wątpliwości, że do prawidłowego wykonania robót budowlanych niezbędne było pozostawanie w posiadaniu grodzic, które musiały zostać wbite do czasu pełnego zrealizowania prac. Niezależnie od powyższego, podkreślenia wymaga, że po zapoznaniu się z treścią umowy z dnia 2 października 2012 r. pozwany inwestor nie sprzeciwił się zapisowi, wedle którego okres dzierżawy grodzic przez okres do 30 dni od dnia ich wbicia jest wliczony w cenę usługi, zaś po tym czasie powód będzie naliczać dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 1 zł/m 2/dobę. Co ważne, pozwany inwestor miał możliwość stosownego zareagowania, albowiem w chwili, kiedy powziął informację o realizowaniu umowy przez powodowego podwykonawcę, wciąż naliczany był sporny dodatkowy czynsz dzierżawny (wszystkie grodzice zostały usunięte z placu budowy w dniu 2 stycznia 2013 r.). W rezultacie na wyżej dokonaną ocenę żądania powoda nie może mieć istotnego wpływu zarzut pozwanego, wedle którego nie był on informowany o konieczności przedłużenia dzierżawy ponad 30 dni. Skoro bowiem z treści przedłożonych mu umów jednoznacznie wynika, że wszystkie grodzice stalowe VL 604 wykorzystane do prac budowlanych stanowią własność powodowej spółki, to oczywistym jest, że wobec trwania umowy do stycznia 2013 r. zaistniała konieczność uiszczenia dodatkowego czynszu dzierżawnego. Nie sposób także pominąć okoliczności, że ustosunkowując się do żądań strony powodowej w piśmie z dnia 12 marca 2015 r., inwestor nie zakwestionował podawanej w pozwie ilości dni naliczanego dodatkowo czynszu dzierżawnego (26 dni). Poza tym wynagrodzenie dotyczące wbijania i wyciągania grodzic stalowych, które to pozwany zobowiązał się uiścić na rzecz wykonawcy głównego jest wyższe (250 zł/m 2) od wynagrodzenia przysługującego powodowi (także powiększonego o dodatkowy czynsz dzierżawny), co oznacza, że odpowiedzialność pozwanego względem powoda mieści się w graniach jego własnej odpowiedzialności za zrealizowanie umowy. Mimo powyższej argumentacji, Sąd uwzględnił omawiane roszczenie w zakresie kwoty 5.241,60 zł, mając na uwadze dwie istotne okoliczności. Po pierwsze, wobec uznania, że powód uzasadnił swoje żądanie w zakresie zrealizowania 201,60 m 2 powierzchni ścianki, to należny mu czynsz dzierżawy powinien zostać konsekwentnie uwzględniony jedynie w tym zakresie (w fakturze wskazano dzierżawę za 234 m 2 ścianki). Po drugie, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do uznania, że wskazany w umowie dodatkowo płatny czynsz dzierżawy, a mianowicie 1 zł/m 2/dobę, stanowi wartość netto, do której to powinien zostać naliczony podatek VAT, skoro nie zostało to wskazane w treści umowy z dnia 2 października 2012 r. Dla porównania, wszystkie podane w umowie pozostałe elementy wstępnego wynagrodzenia lub dodatkowego wynagrodzenia zawierają wyraźne zastrzeżenie, że stanowią one wartości netto (np. wynagrodzenie wstępne - 30.240 zł + VAT 23 %; koszt mobilizacji - 3.000 zł + 23 % VAT; koszt materiałów – 87.000 zł netto). Z powyższych względów, Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do obciążania pozwanego inwestora obowiązkiem zapłaty spornego dodatkowego czynszu, powiększonego jeszcze o podatek od towarów i usług. Uznając zatem powyższą kwotę za wartość brutto, Sąd zasądził czynsz dzierżawny za okres 26 dni x 201,60 m 2 x 1 zł/m 2/dobę, tj. łącznie 5.241,60 zł (brutto). Podsumowując, w ocenie Sądu odpowiedzialność gwarancyjna pozwanego inwestora rozciąga się na kwotę 121.841,66 zł (37.195,20 zł + 5.241,60 zł + 79.404,86 zł), jako stanowiąca wynagrodzenie powoda, za które to ponosi solidarną odpowiedzialność wraz z wykonawcą głównym. Orzekając o roszczeniu odsetkowym powoda, Sąd miał na uwadze okoliczność, że pozwany inwestor złożył do depozytu sądowego kwotę 117.096 zł jako sporną część wynagrodzenia należnego podwykonawcy (także wykonawcy głównemu). Uwzględniając powyższe, uznał, że pozwany w ogóle nie pozostaje w opóźnieniu w płatności kwoty 117.096 zł, zaś w pozostałym zakresie, tj. co do kwoty 5.241,60 zł od dnia 2 października 2013 r. do dnia zapłaty. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powód wezwał pozwanego do zapłaty na jego rzecz w terminie 7 dni kwoty 130.557,12 zł w piśmie z dnia 23 września 2013 r., które zostało doręczone pozwanemu dnia 24 września 2013 r. (k. 37 v.), co oznacza, że pozwany pozostaje w opóźnieniu w płatności wyżej wskazanej kwoty począwszy od dnia 2 października 2013 r. Orzekając o kosztach procesu Sąd podkreślił, że powód jest stroną wygrywającą sprawę, albowiem jego roszczenie nie zostało uwzględnione jedynie w zakresie 7%. W tej sytuacji, co do zasady na mocy art. 98 § 1 k.p.c., strona pozwana powinna zwrócić powodowi wszelkie poniesione przez niego koszty procesu, w tym uiszczoną opłatę od pozwu (6.528 zł) i koszty zastępstwa procesowego (3.617 zł). Niemniej jednak postanowił obciążyć pozwanego kosztami procesu jedynie w zakresie uiszczonej przez powoda opłaty od pozwu, odstępując jednocześnie od obciążania go kosztami zastępstwa procesowego, mając na uwadze, że powód zmuszony został do zainicjonowana niniejszego postępowania celem podjęcia przedmiotu umieszczonego na depozycie sądowym lub celem dokonania innych czynności zmierzających do uzyskania zaspokojenia ze strony pozwanego inwestora (bez wyroku uwzględniającego powództwo, strona powodowa nie miałaby możliwości żądania spełnienia świadczenia), a z drugiej jednak strony nie sposób pominąć okoliczności świadczące o podjętym przez pozwanego akcie staranności w postacie złożenia kwoty 117.096 zł na depozycie sądowym, wynikającym z sytuacji, kiedy to nie miał wiedzy, komu należy się sporne wynagrodzenie. Mając na względzie wszystkie okoliczności niniejszej sprawy przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne i niesprawiedliwe, Sąd doszedł do przekonania, iż zaistniały przesłanki z art. 102 k.p.c., a mianowicie szczególny przypadek uzasadniający odstąpienie od zasady ogólnej z art. 98 k.p.c. Apelację od tego wyroku, w części zasądzającej na rzecz powoda kwotę 5.241,60 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 2 października 2013 r., wniósł pozwany, który zarzucił Sądowi I instancji naruszenie: 1.art. 233 § 1 k.p.c. polegającą na błędnej ocenie zebranego materiału dowodowego i nieuzasadnione przyjęcie, że do prawidłowego wykonania robót, niezbędne było aby ścianki (grodzice) tymczasowe pozostały wbite po upływie pełnego zrealizowania ścianek szczelnych.
2. art.

§ 1k.c.

przez przyjęcie, że choć umowa główna inwestora (pozwanego) z wykonawcą nie zawierała regulacji dotyczących dzierżawy ścianek (grodzie) tymczasowych, wobec zawarcia umowy przez wykonawcę z podwykonawcą obejmującą ich dzierżawę, za zapłatę wynagrodzenia w tym zakresie odpowiada solidarnie także inwestor. Wnosił o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa w zaskarżonej części albo jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie jest uzasadniona. Sąd Apelacyjny podziela i uznaje za własne ustalenia oraz ocenę Sądu Okręgowego, z której wynika, że także kwota 5 241,60 zł, stanowiąca wynagrodzenie należne powodowemu podwykonawcy z tytułu „dzierżawy” grodzic, korzysta z ochrony przewidzianej w art.

§ 5k.c.

Na wstępie należy wskazać, że umowa o podwykonawstwo stanowi źródło zobowiązania odrębne, aczkolwiek powiązane z umową zawartą pomiędzy inwestorem a wykonawcą. Odrębność przejawia się przede wszystkim w tym, że podlega ono właściwym dla siebie regułom odnoszącym się do formy, treści, skutków niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Następstwem zgody inwestora na zawarcie umowy między wykonawcą a podwykonawcą jest powstanie po jego stronie ustawowej, solidarnej odpowiedzialności za cudzy (tj. wykonawcy) dług. Istotą tej solidarności nie jest zobowiązanie inwestora do spełnienia świadczenia, a ponoszenie przez niego odpowiedzialności za spełnienie świadczenia przez wykonawcę. Inwestor nie jest współdłużnikiem w wykonaniu zobowiązania, stąd znaczące różnice sytuacji prawnej inwestora i wykonawcy, w szczególności ich obowiązki (powinne zachowania) nie muszą być identyczne, a stosunki wewnętrzne wynikające z umowy inwestor – wykonawca pozbawione są znaczenia prawnego dla przedmiotu i zakresu odpowiedzialności inwestora. W związku z powyższym należy podkreślić, że zakres przedmiotowy odpowiedzialności inwestora ograniczony jest w art.

§ 5k.c.

do wynagrodzenia należnego podwykonawcy od wykonawcy, a inaczej mówiąc odpowiedzialność inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcom jest taka sama jak wykonawcy, który jest stroną umowy o podwykonawstwo. Nadto należy mieć na uwadze, że umowa o podwykonawstwo, określająca sposób ustalenia wynagrodzenia podwykonawcy, może przewidywać inne zasady jego ustalenia niż przyjęte w umowie inwestora i wykonawcy. W rozpoznawanej sprawie strony umowy z dnia 2 października 2012 r. ustaliły w § 5 sposób ustalenia ostatecznego wynagrodzenia podwykonawcy w ten sposób, że jego wstępne wynagrodzenie netto obejmowało m.in. „dzierżawę” grodzic przez okres do 30 dni, zaś powyżej tego okresu podwykonawcy miało przysługiwać wynagrodzenie za „dzierżawę” grodzic w wysokości 1 zł/m 2/dobę. Jednym ze składników kalkulacji wynagrodzenia podwykonawcy był zatem koszt, jak to określiły strony, „dzierżawy” grodzic, obok „mobilizacji sprzętu” do wbijania i wyciągania grodzic. Bezsporne jest, że wykonawca (...) S.A. odebrał od powoda wykonane prace, potwierdzając m.in. fakt „dzierżawy” grodzic poza okres przewidziany w umowie i nie zgłaszając z tego powodu żadnych zastrzeżeń. W tych warunkach należy przyjąć, że powodowemu podwykonawcy należało się od wykonawcy wynagrodzenie także z tego tytułu. Konsekwencją powyższego jest odpowiedzialność inwestora również za zapłatę tej części wynagrodzenia należnego powodowi od wykonawcy. Z tych też względów, Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania drugiej instancji rozstrzygnięto zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, wyrażoną w art. 98 k.p.c. (...)