Zgodnie z tymi przepisami, do dnia 1.07.15r. aby uznać, że wnioskodawcy przysługiwało skuteczne prawo żądania zadośćuczynienia, należało w pierwszym rzędzie ustalić czy stosowane wobec wnioskodawcy w danej sprawie tymczasowe aresztowanie było „niewątpliwe niesłuszne”, a w przypadku uzyskania twierdzącej odpowiedzi należało następnie ustalić czy wnioskodawca wskutek tego tymczasowego aresztowania doznał krzywdy, która uzasadnia zasądzenie zadośćuczynienia. Odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania opierała się na zasadzie ryzyka (por. wyrok SN z 28.05.02r. w sprawie IIIKKN 452/99 [LEX nr 53905]). Oceny słuszności tymczasowego aresztowania na podstawie przepisu art.552§4k.p.k. należało dokonywać w zasadzie z punktu widzenia ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy - ex nunc (por. wyrok SN z 26.10.01r. (...) 122/99 [LEX 51585]). Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem niewątpliwie niesłusznym, w rozumieniu art.552§4k.p.k., było takie tymczasowe aresztowanie, które było stosowane z obrazą przepisów Rozdziału 28 Kodeksu postępowania karnego oraz tymczasowe aresztowanie oskarżonego (podejrzanego) powodujące dolegliwość, której nie powinien doznać, w świetle całokształtu okoliczności ustalonych w sprawie, a także w szczególności, prawomocnego jej rozstrzygnięcia (por. uchwałę SN z dnia 15.09.99r., (...) 27/99, [OSN KW (...),nr 11-12, poz.72]). Obecnie, od dnia 1.07.15r., kwestie te wprost reguluje nowy przepis art.
Niewątpliwie jednak, zgodnie z tym co wyżej powiedziano, wnioskodawca mógł dochodzić roszczenia o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie również przed dniem wejścia w życie art.
w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 27.09.2013r. Wnioskodawca Ł. K. był tymczasowo aresztowany i został w ostatecznym rozstrzygnięciu uniewinniony od zarzucanych mu czynów. Wnioskodawca w zakreślonym uprzednio w art.555k.p.k. terminie jednego roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do zadośćuczynienia, od daty wyroku Sądu Okręgowego w Koninie z dnia 29.11.13r., czyli do dnia 29.11.14r., nie wystąpił z takim roszczeniem. W związku z tym jego roszczenie o zadośćuczynienie przedawniło się w ocenie Sądu, jak podniósł prokurator, w dniu 29.11.14r. Wprawdzie zgodnie z art.555k.p.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1.07.15r. roszczenia przewidziane w Rozdziale 58 k.p.k. przedawniają się po upływie 3 lat od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia. Jednak roszczenie wnioskodawcy w niniejszej sprawie przedawniło się już przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27.09.13r. wydłużającej termin przedawnienia określony w art.555k.p.k., wobec czego przepis ten w nowym brzmieniu nie ma w tym przypadku w ocenie Sądu zastosowania. Przepis ten bowiem należy w ocenie Sądu odczytywać w związku z treścią art.40 ustawy z dnia 27.09.2013r., zgodnie z którym to przepisem jedynie jeżeli orzeczenie dające podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia w rozumieniu rozdziału 58 k.p.k. w brzmieniu nadanym tą ustawą zostało wydane przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27.09.13r. i na podstawie przepisów dotychczasowych roszczenie o odszkodowanie nie mogło być dochodzone w postępowaniu karnym lub cywilnym, przedawnienie tego roszczenia w rozumieniu art.555k.p.k. ustawy, nie może nastąpić wcześniej niż po upływie 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27.09.13r. (nawet te roszczenia zostały też ograniczone do orzeczeń wydanych od 1.07.12r.). W niniejszej zaś sprawie wnioskodawca mógł dochodzić swojego roszczenia przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27.09.13r. dlatego w ocenie Sądu okres przedawnienia tego roszczenia nie uległ wydłużeniu w związku z wejściem w życie w dniu 1.07.15r. ustawy z dnia 27.09.13r. Niezależnie od powyższego Sąd zbadał w niniejszej sprawie czy podniesienie przez prokuratora zarzutu przedawnienia nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego – art.117§2 i art.4 Kodeksu cywilnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że ocena czy zasady współżycia społecznego zostały naruszone czy też nie, powinna opierać się na analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, postawy wnioskodawcy i przedstawionych przezeń przyczyn naruszenia terminu zgłoszenia roszczenia (tak post.SN z dnia 15.02.01r. (...) 595/00). Przyjmuje się, że przepis art. 5 k.c. będzie miał zastosowanie, gdy o przedawnieniu zdecydowały wyjątkowe okoliczności (SN WA 7/00, OSNKW 2000, nr 7-8, poz. 73), np. błędne pouczenie poszkodowanego przez sąd albo prokuratora w piśmie skierowanym do niego (SN IV KK 172/02, OSNKW 2003, nr 1-2, poz. 19). Jednak zawiniony upływ terminu do zgłoszenia żądań w postępowaniu o odszkodowanie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, przy braku innych obiektywnych powodów usprawiedliwiających zwłokę, sprawia, że nie można uznać za nadużycie prawa wykorzystywania przez prokuratora swoich uprawnień i zgłoszenie zarzutu przedawnienia (SA w S. II AKa 92/11, OSN Prok. i Pr. 2012, nr 9, poz. 27-28, SA w K. II AKa 511/12, KZS 2013, nr 5, poz. 85, SA w K. II AKa 93/13, KZS 2013, nr 6, poz. 90, SN V KK 194/14, Prok. i Pr. 2015, nr 3, poz. 25). W niniejszej sprawie zaś wnioskodawca był przez cały czas reprezentowany przez fachowego obrońcę, a później pełnomocnika. Jak sam przyznał znał treść wyroku uniewinniającego i wiedział o jego uprawomocnieniu się w krótce po tym fakcie, przebywał wtedy na wolności, wiedział, że skoro został uniewinniony może dochodzić swoich praw i dochodzić zadośćuczynienia. Nie podał żadnych powodów dla których tak późno zdecydował się wystąpić z roszczeniem. W tej sytuacji Sąd uznał, że podniesienie przez prokuratora zarzutu przedawnienia nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art.4Kodeksu cywilnego) i roszczenie to oddalił wobec jego przedawnienia. O kosztach sądowych za niniejsze postępowanie Sąd orzekł na podstawie przepisu art.554§4k.p.k., zgodnie z którym postępowanie to wolne jest od kosztów. Agata Wilczewska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.