Sygn.akt III AUa 127/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 września 2015r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Piotr

§ 1k.p.c., oddalił odwołania.

O kosztach zastępstwa procesowego z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Apelację od powyższego wyroku wywiódł pełnomocnik wnioskodawcy, zaskarżając wyrok w części co do pkt I w zakresie oddalającym odwołanie od decyzji (...) r. z dnia 14 lipca 2014 r. Ponadto z ostrożności procesowej apelujący zaskarżył również wyrok w części co do pkt I w zakresie oddalającym odwołanie od decyzji nr (...) r. z dnia 14 lipca 2014 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a w szczególności: - art.

§ 1

k.p.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu przez Sąd odwołania, gdy istniały podstawy do jego uwzględnienia; - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, błędną ocenę dowodów przeprowadzonych w sprawie dokonaną w sposób wybiórczy, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego oraz sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego tj.:

1. a)przyjęcie, iż obecna sytuacja odwołującego nie jest na tyle zła, aby w całości umorzyć należności wobec funduszu alimentacyjnego, podczas gdy liczne schorzenia na jakie cierpi w tym brak możliwości całkowitego wyleczenia, brak dochodów i brak możliwości zarobkowania nie dają mu realnej możliwości spłaty pozostałej kwoty po opuszczeniu zakładu karnego;
2. b)pominięcie przy wyrokowaniu wykazanych w toku postępowania przed sądem 1 instancji okoliczności, że koszty utrzymania odwołującego po opuszczeniu zakładu karnego znacznie przekroczą jego dochód;
3. c)przyjęcie, że sytuacja majątkowa odwołującego może ulec poprawie po opuszczeniu zakładu karnego w sytuacji gdy po wyjściu z aresztu nie będzie miał gdzie mieszkać, gdyż w 2012 r. został eksmitowany z mieszkania, które zajmował i nie został mu wskazany żaden lokal socjalny w związku z czym pojawią się wydatki związane ze znalezieniem i opłaceniem lokalu mieszkalnego i utrzymaniem się; - art. 217 § 2, 227 i 278 k.p.c. przez oddalenie wniosku pełnomocnika odwołującego o zwrócenie się do Aresztu Śledczego w B. o nadesłanie brakującej dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia odwołującego z lat 2002 - 2010 na okoliczność jego trudnej sytuacji zdrowotnej tzn. złego i wciąż pogarszającego się stanu zdrowia, a tym samym uniemożliwienie odwołującemu wykazania prawdziwości jego twierdzeń oraz arbitralne uznanie przez sąd I instancji, ze stan zdrowia odwołującego oraz charakter chorób, na które cierpi uzasadniają przypuszczenie, że jego sytuacja zdrowotna nie spełnia kryteriów, o których mowa w art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; - art. 316 § 1 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie jako podstawę orzekania zdarzenia przyszłe i niepewne takie jak to, że w przyszłości odwołujący będzie spłacał należności wobec funduszu alimentacyjnego ponieważ jego sytuacja majątkowa po wyjściu z zakładu karnego może ulec poprawie, a fakt ukończenia kursu dekarza zwiększył jego możliwości zatrudnienia; II. naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. t.j. z 2013 r., poz. 1456 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię i nie właściwe zastosowanie tj. przyjęcie przez Sąd I Instancji, że wobec odwołującego nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności względem likwidowanego funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 31.522,99 zł w sytuacji, gdy ustalony w sprawie stan faktyczny uzasadnia umorzenie ich w całości ze względu na wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku związanego z sytuacją zdrowotną i rodzinną odwołującego oraz wobec zaistnienia sytuacji, w której spłata należności przez odwołującego pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazując na powyższe zarzuty, apelujący wniósł o: 1) zmianę zaskarżonego orzeczenia w pkt. I poprzez: - uwzględnienie odwołania od decyzji Nr (...) z dnia 14 lipca 2014 r. w całości i umorzenie należności likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego oraz 5% opłaty związanej z działalnością funduszu w kwocie 22 912,99 zł. Z ostrożności procesowej skarżący wniósł również o uwzględnienie odwołania od decyzji Nr (...) z dnia 14 lipca 2014 r. w całości i umorzenie należności likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego oraz 5% opłaty związanej z działalnością funduszu w kwocie 8 610,00 zł. 2)zasądzenie od organu na rzecz odwołującego się kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, 3)przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującemu się z urzędu, które nie zostały pokryte w całości ani w części (w maksymalnej wysokości ze względu na nakład pracy pełnomocnika). Ewentualnie apelujący wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przy pozostawieniu temu sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem I i II instancji. Sąd Apelacyjny zważył: Środek odwoławczy nie daje podstaw do wzruszenia zaskarżonego wyroku. Sąd drugiej instancji w pełni podziela ustalenia i rozważania prawne dokonane przez Sąd Okręgowy w Białymstoku. Nie ma zatem potrzeby, aby je ponownie przytaczać. Zarzuty naruszenia prawa procesowego, oparte na art. 233 § 1 k.p.c. w znacznej części nie konweniują z oceną wiarygodności i mocy dowodów. Weryfikacja sytuacji wnioskodawcy z punktu widzenia możliwości umorzenia należności dotyka kwestii materialnoprawnej. Skarżący popada również w sprzeczność. Z jednej strony, zarzuca Sądowi przyjmowanie za podstawę orzekania zdarzeń przyszłych i niepewnych, z drugiej zaś, przyjmuje, że koszty utrzymania odwołującego po opuszczeniu zakładu karnego znacznie przekroczą jego dochód. W sprawach rozstrzyganych w oparciu o art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych znaczenie ma aktualna sytuacja dłużnika. Oznacza to, że przypuszczenia co do przyszłego życia wnioskodawcy są w ograniczonym znaczeniu nośne. W tym znaczeniu można zgodzić się z twierdzeniem apelującego, gdy wytyka Sądowi pierwszej instancji przyjęcie, że sytuacja majątkowa odwołującego może ulec poprawie po opuszczeniu zakładu karnego. Okoliczność ta jest niepewna i samoistnie nie może wpływać na podjęcie decyzji o niwelowaniu długu. Podzielenie zarzutu w tym zakresie nie wpływa jednak na prawidłowość dokonanych ustaleń, jeśli za punkt odniesienia obierze się zastosowanie prawa materialnego. Sąd Apelacyjny nie podziela natomiast zarzutu opartego na art. 217 § 2, 227 i 278 k.p.c. Sytuacja zdrowotna wnioskodawcy została przez Sąd pierwszej instancji opisana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W intencji skarżącego dokumentacja medyczna pochodząca z Aresztu Śledczego w B. ma uzasadnić zastosowanie art. 68 ust 1 ustawy. Założenie to nie uwzględnia, że zastosowanie tego przepisu nie skupia uwagi wyłącznie na kwestii zdrowotnej dłużnika. Ważna jest również sytuacja rodzinna, a przede wszystkim to, czy wystąpiły w sprawie „szczególnie uzasadnione przypadki”. W rezultacie Sąd pierwszej instancji, dostrzegając kłopoty ze zdrowiem wnioskodawcy, miał prawo ograniczyć postępowanie dowodowe, podnosząc inne równie ważne (decydujące) argumenty uniemożliwiające zastosowania przywołanej normy prawnej. Wskazane uwagi stanowią również odpowiedź na zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art.

§ 1k.p.c.

Przepis ten ma charakter kompetencyjny. Oznacza to, że jego uchybienie występuje jedynie wówczas, gdy Sąd powołując się na tą normę dokona zmiany zaskarżonej decyzji. Sytuacja tego rodzaju nie miał miejsca, co oznacza, że Sąd pierwszej instancji nie działał z obrazą art.

§ 1k.p.c.

W odpowiedzi zarzut dotyczący prawa materialnego należy wskazać, że ulga przewidziana w przepisie art. 68 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dotyczy incydentalnych sytuacji. Cecha ta wynika z tego, że „przypadki” dłużników, związane z ich sytuacją zdrowotną lub rodzinną muszą być „szczególnie uzasadnione”. Oznacza to, że powinien istnieć wektor zależności równoważący dotychczasową postawę zobowiązanego z jego aktualną sytuacją. Założenie to staje się zrozumiałe, gdy uwzględni się, że należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego są wierzytelnościami Skarbu Państwa, a zatem w interesie społecznym (wszystkich obywateli) jest ich wyegzekwowanie. Wskazaną tendencję może przełamać sytuacja, w której dalsze dochodzenie należności alimentacyjnych w odczuciu społecznym kłóciłoby się z zasada solidaryzmu społecznego. Przechodząc do szczegółowej analizy art. 68 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wypada zauważyć, że przepis ten nie podaje definicji pojęcia „szczególnie uzasadnione wypadki”. Świadczy to o jego zindywidualizowanym charakterze. Nie ma wątpliwości, że sytuacja majątkowa, zawodowa, zdrowotna i rodzinna wnioskodawcy nie jest prosta. W tym kontekście należy odwołać się do orzecznictwa Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 10.11.2010 I UK 119/10, Lex nr 686798) w którym wskazano, że za przypadki szczególnie uzasadnione związane z sytuacją zdrowotną lub rodzinną zobowiązanego, należy uznać niezależne od zobowiązanego alimentacyjnie sytuacje losowe lub nadzwyczajne, które sprawiają, że nie jest on w stanie na bieżąco ani w dającej się przewidzieć perspektywie regulować obarczających go zaległości bez uszczerbku dla jego zdrowia oraz naruszenia innych istotnych dóbr najbliższych członków jego rodziny. W niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności alimentacyjnych. Z pewnością nie jest nimi fakt odbywania przez wnioskodawcę kary pozbawienia wolności. W tym zakresie warto odwołać się do poglądów Sadu Najwyższego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 17.10.2006 II UK 77/06 OSNAPIUS 2007 nr 21-22, poz. 326 stwierdzono, że brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja materialna, na którą wnioskodawca powołuje się w środku odwoławczym, jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż uruchomienie funduszu alimentacyjnego następuje tylko wówczas, gdy dłużnik nie ma majątku ani dochodów podlegających egzekucji. Nie jest to więc szczególna okoliczność w rozumieniu omawianego przepisu. Nie są także takimi okolicznościami przyczyny braku dochodów leżące po stronie dłużnika i przez niego zawinione. Taką przyczyną jest odbywanie przez wnioskodawcę kary pozbawienia wolności, będące następstwem popełniania przez niego przestępstw. Tego rodzaju postępowanie nie może być premiowane zwolnieniem z długu. Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje ten pogląd. Dokonując wykładni pojęcia "szczególnie uzasadnione przypadki związane z sytuacją zdrowotną lub rodzinną" należy mieć na względzie fakt, że instytucja przewidziana w art. 68 ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stanowi nadzwyczajne zwolnienie zobowiązanego z długu alimentacyjnego, co następuje kosztem uszczuplenia środków funduszu ubezpieczeń społecznych, i już z tej przyczyny powinna być ona ścisła, a nie rozszerzająca, zwłaszcza, że chodzi o najdalej "idącą" spośród ulg przewidzianych w tym przepisie. Zatem szczególnie uzasadnione okoliczności to te które mają charakter wyjątkowy, losowy i ze względów zdrowotnych lub rodzinnych tak obciążają budżet zobowiązanego, że nie pozwalają na uregulowanie należności (wyrok SA w Łodzi z dnia 23 stycznia 2013 r., III AUa 869/12, LEX nr 1271902). W ocenie Sądu Apelacyjnego wnioskodawca nie spełnia tak określonych kryteriów, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Uwzględniając przedstawione zapatrywanie Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do odstąpienia od wykładni art. 68 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Oznacza to, że interpretacja tej normy prawnej zaprezentowana w apelacji nie jest trafna. Dlatego zgodnie z przepisem art. 385 k.p.c. apelacje oddalono.