§ k.p.a. – zgodnie z którym skargę o wznowienie postępowania można wnieść również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja administracyjna. W takim przypadku skargę o wznowienie wnosi się w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Termin wskazany w powołanym przepisie ma charakter procesowy i podlega przywróceniu na zasadach ogólnych – co też Sąd uczynił. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie sygn. akt II SA/Go 710/10 – Lex 753130, wskazał iż termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania administracyjnego z przyczyny związanej z orzeczeniem przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, określony w art.
jest terminem o charakterze procesowym, wobec tego ma do niego zastosowanie instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie natomiast z art. 58 § 1 k.p.c. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowane, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Sąd dokonując przywrócenia terminu miał przede wszystkim na uwadze, iż ubezpieczona działała w zaufaniu do Państwa - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stosując się do wydawanych decyzji (w tym polecenia zwrotu „błędnie” wypłaconej zaległej emerytury), dowiadując się o możliwości równoległego pobierania świadczenia pracy i pobierania emerytury dopiero w lipcu 2014r. Wskazać należy, iż mimo złożonego wniosku o emeryturę (pierwotnie w 2009r.) dla ubezpieczonej priorytetem pozostawała praca, a z racji osiąganych dochodów wypłata emerytury ulegała odpowiednio zmniejszeniu/zawieszeniu, jak również z racji zajmowanego stanowiska – skarbnika Gminy C., ubezpieczona obawiała się reakcji otoczenia na fakt, iż pracuje i dodatkowo pobiera emeryturę. W ocenie Sądu ubezpieczona sprostała ustawowym wymogom pozwalającym przywrócić termin, gdyż dostatecznie uprawdopodobniła okoliczności niezłożenia wniosku w terminie, jak również że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż użyte w art. 133 ustawy o emeryturach i rentach z FUS określenie „błędu” organu rentowego, obejmuje każdą obiektywną wadliwość decyzji organu rentowego, czy też niewłaściwych działań pracodawców albo wadliwej techniki legislacyjnej, jak również błędną wykładnię obowiązujących przepisów prawa. Jednocześnie należy wskazać, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając wniosek o wypłatę „aktualnej” i zaległej emerytury nie wydawał postanowienia odmawiającego wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.) lecz orzekł o żądaniu wypłaty emerytury za cały sporny okres, a więc de facto wznowił postępowanie. Z powyższego wynika, iż Sąd Okręgowy był w pełni uprawniony do merytorycznej oceny zasadności żądania wnioskodawczyni przy uwzględnieniu skutków, jakie wywarł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012r. na jej uprawnienia do wypłaty emerytury za cały okres zawieszenia wypłaty świadczenia – tj. również po 22 listopada 2012r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 17 września 2014r. sygn. akt III AUa 315/14 wskazał również, że aby organ rentowy mógł skutecznie podnieść zarzut braku podstaw do uwzględniania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania winien uprzednio wydać decyzję o odmowie wznowienia postępowania z powodu przekroczenia przez wnioskodawczynię terminu do wniesienia skargi. Reasumując, w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego przepisów stanowiących podstawę wydania decyzji o zawieszeniu emerytury z 27 września 2011r. na mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 2/12, jak również podzielając stanowisko i argumentację Trybunału zawartą w powołanym orzeczeniu, Sąd Okręgowy działając na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 9 października 2014r. ten sposób, iż zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. do wypłaty ubezpieczonej M. R. zaległej emerytury wraz z odsetkami za okres od 22 listopada 2012 roku do 30 czerwca 2014r. Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie ubezpieczonej dotyczące wypłaty odsetek ustawowych w oparciu o art. 85 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z powołanym art. 85 ustawy systemowej, jeżeli Zakład, w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych, nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. W wyroku Sądu Najwyższego z 18 lutego 2009r. (sygn. II UK 191/08 LEX nr 736735) wskazano, że w/w przepisie chodzi o sytuacje, w których organ rentowy, odmawiając przyznania świadczenia naruszył przepisy prawa materialnego określające przesłanki nabycia prawa do świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego, przy czym dla powstania obowiązku wypłaty odsetek konieczne jest stwierdzenie naruszenia prawa przez organ rentowy prawomocnym wyrokiem sądu zmieniającym decyzję organu rentowego i przyznającym prawo do tego świadczenia. Mając zatem na względzie stwierdzoną w niniejszej sprawie wadliwość decyzji ZUS, żądanie przyznania odsetek za okres od 22 listopada 2012 r. do 30 czerwca 2014r. należało uznać za uzasadnione. Wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 18.03.2015 r. zaskarżył apelacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. skarżąc powyższe orzeczenie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 129 ust. l ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r. póz. 1440) poprzez przyjęcie, że M. R. przysługuje prawo do wypłaty zaległej emerytury (wraz z odsetkami) za okres od 22.11.2012 r. do 30.06.2014 r., a więc za okres poprzedzający złożenie wniosku o wypłatę zawieszonej emerytury, co miało miejsce dopiero 28.07.2014 r. Wobec powyższego Oddział ZUS w T. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. W uzasadnieniu apelacji skarżący wyjaśniał, że zaskarżoną decyzją z 9.10.2014 r., działając na podstawie art. 129 ustawy o emeryturach i rentach (...), Oddział odmówił M. R. wypłaty zaległej emerytury wraz z odsetkami za okres od 22.11.2012 r. do 30.06.2014 r. Na podstawie decyzji z 26.08.2009 r. Oddział przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury począwszy od 1.07.2009 r. Wypłata przedmiotowego świadczenia została wówczas zawieszona z uwagi na osiąganie przez wnioskodawczynię przychodu w kwocie przekraczające 130 % przeciętnego wynagrodzenia. Na dzień składania wniosku o emeryturę pani R. pozostawała w stosunku pracy z tytułu zatrudnienia przez Urząd Gminy w C.. Decyzją z 27.09.2011 r., działając na podstawie art. 28 ustawy z 16.12.2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach (...), Oddział zawiesił wypłatę emerytury od 1.10.2011 r. Od decyzji z 27.09.2011 r. wnioskodawczyni odwołania nie wniosła. 28 lipca 2014 r. M. R. zwróciła się do ZUS z wnioskiem o wypłatę zawieszonej emerytury wraz z odsetkami. Na podstawie decyzji z 21.08.2014 r. Oddział wznowił wypłatę emerytury poczynając od 1.07.2014 r. 2 października 2014 r. do Oddziału wpłynął wniosek M. R. o wypłatę emerytury za okres od 22.11.2012 r. do 30.07.2014 r. We wniosku tym pani R. wskazała, że w (...) osiągnęła
k.p.a., w myśl którego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Jednakże zgodnie z art.
k.p.a. wznowienie postępowania następuje wyłącznie na wniosek ubezpieczonego. Zatem zastosowanie art.
k.p.a. ma miejsce tylko wówczas, gdy ubezpieczony złoży do organu rentowego skargę (wniosek) o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją organu rentowego w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Termin ten jest zakreślony przez § 2 art.
kpa. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego opublikowany został w dniu 22 listopada 2012r., zatem termin do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art.
kpa zakończonego ostateczną decyzją z dnia 27 września 2011r., upłynął z dniem 22 grudnia 2012r. Jak wynika z akt rentowych i niespornych ustaleń Sądu Okręgowego do tego dnia takiego wniosku M. R. nie złożyła. Wniosek taki złożyła dopiero do protokołu składając zeznania przed Sądem Okręgowym w dniu 18 marca 2015r. Nie ulega więc wątpliwości, że wniosek ten został złożony po terminie umożliwiającym wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art.
Sąd Apelacyjny podziela rozważania Sądu Okręgowego w przedmiocie uznania, iż termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania administracyjnego z przyczyny orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, określony w art.
jest terminem o charakterze procesowym, wobec czego ma do niego zastosowanie instytucja przywrócenia terminu ( wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 listopada 2010 r. (...) SA/Go 710/10). Zatem uchybienie ustawowemu terminowi wymagało więc ustalenia czy w złożonym przez wnioskodawczynię wniosku o wypłatę zaległych świadczeń w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego uprawdopodobniła ona, iż uchybienie terminowi wynikającemu z art.
nastąpiło bez jej winy w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. ( nie jak podał sąd I instancji k.p.c.). Jednak skargę o wznowienie postępowania powinien rozpoznać organ rentowy i wydać w tym przedmiocie stosowną decyzję, rozpoznając przy tym ewentualny wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Sąd dokonuje natomiast w ramach kontroli instancyjnej wydanej przez organ rentowy decyzji, oceny prawidłowości rozpoznania skargi i wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania rozpoznając odwołanie od zaskarżonej decyzji. Apelujący takiej oceny nie dokonał, albowiem ubezpieczona do dnia 18 marca 2015 r. nie złożyła w organie rentowym skargi o wznowienie postępowania ani też wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Zgodnie zaś z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania przed organem administracyjnym (rentowym) z powołaniem na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego następuje wyłącznie na żądanie strony, a nie jak wskazał Sąd I instancji z urzędu. Zgodnie z art. 476 § 2 KPC, sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych jest sprawa, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego. Zakres i przedmiot rozpoznania sądowego wyznacza zatem treść decyzji organu rentowego. Decyzja zapada po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, a w późniejszym postępowaniu, wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego zakresu, sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji. W sprawie, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego, przedmiot sporu nie może więc wykraczać poza treść tej decyzji. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżonej decyzji z dnia 9 października 2014 r. było wyłącznie roszczenie ubezpieczonej zawarte we wniosku zgłoszonym w organie rentowy dnia 2 października 2014 r., t.j. roszczenie o wypłatę emerytury za okres od 22 listopada 2012 r. do 30 czerwca 2014 r. wraz z odsetkami z uwagi na ukończenie „wieku emerytalnego 60 lat w styczniu 2012 r.” (wniosek k. 178 akt emerytalnych). Nie było też podstaw do wyrównania świadczenia w oparciu o art. 133 ust. 1 pkt 2 FUS, gdyż decyzja organu rentowego z dnia 27 września 2011r. wstrzymująca wypłatę emerytury nie była błędem organu rentowego. Błąd organu nie obejmuje bowiem sytuacji, w której organ rentowy (w chwili wydania decyzji) działa na podstawie nie budzących wątpliwości interpretacyjnych przepisów ustawy, które bez wątpienia korzystają z domniemania konstytucyjności aż do chwili uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Decyzja wydana w takich warunkach nie może też być uznana za bezprawną, gdyż podstawa prawna do jej wydania odpadła dopiero po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. (por. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2014 r., III UZP 3/13, opubl. LEX). Zgodnie z treścią art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa. Organ rentowy wstrzymuje więc wypłatę świadczeń między innymi wówczas, gdy powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do emerytury, czyli przypadki określone w art. 103a. W myśl art. 135 ust. 1 w/w ustawy w razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu. A stosownie do treści art. 135 ust. 3 jeżeli wstrzymanie wypłaty świadczeń nastąpiło na skutek błędu organu rentowego, wypłatę wznawia się poczynając od miesiąca, w którym je wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano decyzję z urzędu o jej wznowieniu. Zatem zasadą jest, że wypłata świadczenia następuje od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, a tylko w razie błędu organu rentowego wypłatę wznawia się za okres 3 lat poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. (por. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1998 r., II UKN 25/98, opubl. LEX; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2008 r., II UK 66/08, opubl. LEX). W niniejszej sprawie M. R. wniosek o wznowienie wypłaty emerytury zgłosiła w 28 lipca 2014r. i od 1 lipca 2014r. podjęto wypłatę emerytury. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak natomiast podstaw prawnych do zastosowania art. 135 ust. 3, bowiem nie można zasadnie twierdzić, że wstrzymanie decyzją z dnia 27 września 2011r. prawa do świadczenia było skutkiem błędu organu rentowego. Sąd Apelacyjny podziela bowiem stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane w cytowanym już postanowieniu z dnia 10 stycznia 2014 r., III UZP 3/13, że błąd organu nie obejmuje sytuacji, w której organ rentowy (w chwili wydania decyzji) działa na podstawie nie budzących wątpliwości interpretacyjnych przepisów ustawy, które bez wątpienia korzystają z domniemania konstytucyjności aż do chwili uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Decyzja wydana w takich warunkach nie może też być uznana za bezprawną, gdyż podstawa prawna do jej wydania odpadła dopiero po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zatem decyzja z dnia 27 września 2011r. miała oparcie w obowiązującym przepisie art. 103a w zw. z art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych ( Dz. U. Nr 257, poz. 1726 Sumując stwierdzić należy, że wyrok Sądu Okręgowego narusza prawo materialne art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i dlatego też podlegać musiał zmianie poprzez oddalenie odwołania ubezpieczonej. Skoro bowiem nie została wzruszona ostateczna decyzja organu rentowego wstrzymująca prawo do wypłaty emerytury w trybie art.
kpa, a wniosek o wznowienie wypłaty emerytury na skutek ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia został zgłoszony w lipcu 2014r., to decyzja organu rentowego podejmująca wypłatę od lipca 2014r. odpowiada prawu i jest zgodna z treścią art. 135 ust. 1 w/w ustawy. Należy mieć na uwadze, że zgodnie z ustawą z dnia 13 grudnia 2013r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od 1 października 2011r. do 21 listopada 2012r. (Dz.U. z 4 lutego 2014r) emeryt, który nabył prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011r. i którego prawo do emerytury zostało zawieszone w związku z kontynuowaniem zatrudnienia po dniu 30 września 2011r. może złożyć do organu rentowego wniosek o wypłatę zawieszonej emerytury (art. 2, 7 ustawy). Postępowanie oparte na powyższej ustawie jest postępowaniem wnioskowym i wymaga złożenia przez zainteresowanego wniosku do organu rentowego, co ubezpieczona uczyniła składając wniosek „o wypłatę zawieszonej emerytury i jej wyrównanie w myśl ustawy z dnia 13 grudnia 2013r. wraz z należnymi odsetkami” (wniosek k. 158 akt rentowych). Skutkiem rozpoznania tego wniosku były dwie decyzje ZUS z dnia 7 października 2014r., na mocy których wypłacono emeryturę za okres od 1 stycznia 2012r. do 21 listopada 2012r. wraz z odsetkami i odmówiono wyrównania za okres od 1 stycznia 2011r. do 31 grudnia 2011r. Ustawa na mocy, której M. R. dochodziła wypłaty zawieszonej emerytury nie dotyczyła okresu po ogłoszeniu wyroku TK z dnia 13 listopada 2012r. w sprawie K 2/12, tj. po 21 listopada 2012r. Gwarancją wypłaty emerytury za okres po 21 listopada 2012r. był art. 145 k.p.a., pod warunkiem jednak złożenia skargi o wznowienie postępowania. W żadnym wniosku skierowanym do organu rentowego ubezpieczona nie zgłaszała skargi o wznowienie postępowania ani tym bardziej wniosku o przywrócenie terminu do złożenia owej skargi. Nawet składając odwołanie do Sądu Okręgowego ubezpieczona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika dochodziła wypłaty emerytury za okres do 22 listopada 2012r. do 30 czerwca 2014r. na mocy ustawy z dnia 13 grudnia 2013r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od 1 października 2011r. do 21 listopada 2012r. (Dz.U. z 4 lutego 2014r). Sąd Okręgowy w ustaleniach faktycznych wskazał, że ubezpieczona nie złożyła wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją o zawieszeniu emerytury z dnia 27 września 2011r., a jednocześnie podał, iż wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi składając zeznania w sprawie. W tej sytuacji nie można było przyjąć, iż organ rentowy miał obowiązek wydania postanowienia odmawiającego wznowienia, lub też, że do wznowienia faktycznie doszło, albowiem rozstrzygnięcia organu rentowego zawarte w decyzjach z 21 sierpnia 2014r., z 7 października 2014r. i z 9 października 2014r. nie stanowiły rozpoznania skargi o wznowienie i wydawane były w oparciu o przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz ustawy o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od 1 października 2011r. do 21 listopada 2012r., nie w oparciu o przepisy k.p.a., co potwierdził ZUS w apelacji. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1kpc orzekł w punkcie I o zmianie zaskarżonego wyroku i oddaleniu odwołania , zaś na mocy art. 477 10 § 2 k.p.c. w punkcie II skargę o wznowienie postępowania przekazał do rozpoznania organowi rentowemu.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.