k.c., gdyż kształtowało obowiązki kontrahentów powodowej spółki będących konsumentami w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy – a to dlatego, że w omawianej klauzuli stanowiącej wzorzec umowy w żaden sposób nie ograniczono długości okresu mającego miejsce już po rozwiązaniu umowy pośrednictwa, w trakcie którego sprzedaż nieruchomości skutkować miała powstaniem po stronie konsumenta obowiązku zapłaty wynagrodzenia na rzecz powodowej spółki. Nadto, Sąd Rejonowy powołał wyrok Sądu ochrony konkurencji i konsumentów z dnia 20 czerwca 2006 r., wydany w sprawie XVII AmC 44/05, gdzie Sąd uznał, że niedozwoloną klauzulą umowną jest postanowienie wzorca umowy o treści następującej: „W przypadku, kiedy transakcja pomiędzy Oferującym i jego kontrahentem zostanie zrealizowana w okresie dwudziestu czterech miesięcy, licząc od dnia wygaśnięcia tej umowy lub wypowiedzenia umowy bez wyłączności - zgodnie z § 1, P. otrzyma prowizję w całości, o ile kontrahent bezpośrednio lub pośrednio tj. przez biuro współpracujące z P. został skierowany do Oferującego przez P. w czasie obowiązywania umowy”. Wyrok powyższy został wydany w postępowaniu przeprowadzonym na podstawie przepisów art. 479 36 i następnych k.p.c. Wyrok sądu ochrony konkurencji i konsumentów skutkujący wpisaniem postanowienia wzorca umowy o określonej treści do rejestru niedozwolonych klauzul umownych (art. 479 45 § 2 k.p.c.) korzysta z tzw. rozszerzonej prawomocności, co jest równoznaczne z koniecznością uznania danego postanowienia wzorca umowy za nieskuteczne we wszystkich stosunkach prawnych, w których zostało ono wykorzystane. Wyrok zapadły w sprawie o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolony wywołuje skutki nie tylko wobec stron danego postępowania ale również wobec innych podmiotów, w tym wobec innych przedsiębiorców, którzy we własnych wzorcach umownych korzystają z klauzul o identycznej treści. Wyżej przywołane postanowienie wzorca umowy, którego dotyczył wyrok sądu ochrony konkurencji i konsumentów, nie było wprawdzie identyczne w swojej treści z § 2 ust. 6 wzorca umowy pośrednictwa zastosowanego przez powodową spółkę, jednakże te same racje, które uzasadniały uznanie za niedozwolone pierwszego z tych postanowień, tym bardziej uzasadniają analogiczny wniosek w stosunku do postanowienia wzorca umownego zastosowanego przez (...) S.A. W istocie postanowienie wzorca umownego zastosowane przez powodową spółkę jest jeszcze bardziej niekorzystne dla konsumentów niż postanowienie wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych, skoro na gruncie § 2 ust. 6 wzorca przygotowanego przez powodową spółkę konsument jest zobligowany zapłacić wynagrodzenie za pośrednictwo w przypadku sprzedaży nieruchomości, która ma miejsce w jakimkolwiek momencie po rozwiązaniu umowy pośrednictwa, tj. bez jakiegokolwiek ograniczenia długości okresu, w którym może powstać taki obowiązek. Skoro postanowienie § 2 ust. 6 wzorca umowy pośrednictwa zastosowane przez powodową spółkę stanowi klauzulę niedozwoloną, to zgodnie z art.
postanowienie to nie wiąże pozwanego jako konsumenta będącego stroną umowy pośrednictwa. Oznacza to, że w ramach treści stosunku prawnego łączącego pozwanego z powodową spółką nie istnieje podstawa do przyjęcia, że na skutek zawarcia przez pozwanego umowy sprzedaży nieruchomości już po rozwiązaniu umowy pośrednictwa z powodem powstało także zobowiązanie pozwanego do zapłaty wynagrodzenia na rzecz powodowej spółki. Poza uznanym za bezskuteczne wobec pozwanego postanowieniem § 2 ust. 6 umowy pośrednictwa umowa ta nie zawiera żadnego innego postanowienia mogącego stanowić podstawę roszczenia powodowej spółki. Na marginesie rozważań Sąd Rejonowy wskazał, że strona powodowa w niniejszej sprawie nie udowodniła tego, że umowa sprzedaży nieruchomości z dnia 28 czerwca 2012 roku została zawarta przez pozwanego z nabywcą „znalezionym” (§ 2 ust. 3 umowy) przez powodową spółkę. Z zeznań W. P. wynika bowiem, że po raz pierwszy skontaktował się z pozwanym w sprawie nabycia wyżej opisanej nieruchomości na skutek zapoznania się z treścią ogłoszenia, które sam pozwany umieścił na swojej nieruchomości, a nie skutek pośrednictwa powodowej spółki. Co więcej, wprawdzie potem nastąpiło spotkanie W. P. i pozwanego zorganizowane przez pracownika powodowej spółki, jednakże nie doprowadziło ono do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, co nastąpiło dopiero kilka miesięcy później, na skutek dalszych negocjacji, które zainicjował W. P. i które były prowadzone bez udziału przedstawicieli powodowej spółki. Wobec powyższego, roszczenie powoda podlegało oddaleniu jako pozbawione podstawy prawnej. Mając powyższe na uwadze, na skutek wznowienia postępowania, prawomocny wyrok zaoczny wydany w sprawie II C 228/13 podlegał zmianie w zakresie punktu 1 – poprzez oddalenie powództwa. O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wynikającą z art. 98 § 1 k.p.c., Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiódł powód, zaskarżając je w całości. Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i nieuprawnione przyjęcie, że niemożność pozwanego do działania ustała w dniu 28 lutego 2014 r., w sytuacji gdy w rzeczywistości miało to miejsce w dniu 7 lutego 2014 r. oraz, że powód nie znalazł nabywcy na nieruchomość należącą do pozwanego, w sytuacji gdy Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka J. K.
poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że § 2 ust. 6 umowy z dnia 11 grudnia 2011 r. narusza dobre obyczaje i rażąco narusza interesy pozwanego, a w konsekwencji stanowi niedozwolone postanowienie umowne. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie skargi o wznowienie postępowania i zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda nie jest zasadna i jako taka podlegała oddaleniu. Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własny ustalony przez Sąd Rejonowy stan faktyczny. Wbrew stanowisku apelacji, Sąd Rejonowy dokonał bowiem prawidłowej, gdyż odpowiadającej wymogom art. 233 § 1 k.p.c., oceny dowodów, w oparciu o którą wyprowadził także trafne wnioski jurydyczne, których w żadnej mierze nie podważają zastrzeżenia apelacji. Przy ocenie materiału dowodowego sądowi przysługuje bowiem swoboda zastrzeżona treścią powołanego wyżej przepisu. W razie tylko pogwałcenia reguł logicznego rozumowania bądź sprzeniewierzenia się zasadom doświadczenia życiowego, może mieć miejsce skuteczne kwestionowanie tej swobody oceny dowodów. Tego rodzaju uchybień nie sposób się dopatrzyć w stanowisku Sądu I instancji, zaś skarżący prezentując niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia Sądu w żaden sposób nie wykazał, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego została dokonana z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c., co nadaje apelacji polemiczny charakter. W szczególności, Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że pozwany M. L. w trakcie trwania postępowania w sprawie II C 228/13, której dotyczy skarga pozwanego o wznowienie postępowania, nie odbierał korespondencji pod adresem przy ul. (...), (...)-(...) Ł. i nie zamieszkiwał tam. Nie ulega także wątpliwości, że w powyższej sprawie, wszelka korespondencja sądowa była wysyłana przez Sąd Rejonowy rozpoznający sprawę, pozwanemu na tenże właśnie adres (wskazany w pozwie) i uznawana za doręczoną w trybie art. 139 § 1 k.p.c. Tymczasem jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, powód dysponował informacjami, że pozwany pod wskazanym w pozwie adresem nie zamieszkuje, zarówno w chwili wytoczenia pozwu, jak i w dalszym toku postępowania. O wyroku zaocznym z dnia 9 stycznia 2014 r. wydanym w powyższej sprawie pozwany dowiedział się w dniu 28 lutego 2014 r., od swojej małżonki W. L., która również w tym dniu powzięła o nim wiedzę. W tej dacie, rzeczony wyrok był już prawomocny (prawomocność od dnia 22 lutego 2014 r.). Trafnie zatem Sąd Rejonowy uznał, że w przedmiotowej sprawie zachodzi sytuacja opisana w art. 401 pkt 2 k.p.c. w postaci pozbawienia strony możliwości działania, która nie ustała przed uprawomocnieniem się wyroku, a więc istnieje podstawa do wznowienia postępowania. Istotą postawionych w pierwszej kolejności zarzutów apelacji było nieprawidłowe, zdaniem skarżącego, przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że niemożność pozwanego M. L. do działania ustała w dniu 28 lutego 2014 r. (a więc po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie II C 228/13), podczas gdy w rzeczywistości miało to miejsce w dniu 7 lutego 2014 r. (a więc przed uprawomocnieniem się rzeczonego wyroku). W dniu 7 lutego 2014 r. pełnomocnik powoda złożył bowiem oświadczenie o wytoczeniu powództwa przeciwko M. L., w obecności tego ostatniego jako świadka w trakcie rozprawy w sprawie II C 573/13 z powództwa spółki (...) przeciwko W. L. o zapłatę. Skarżący twierdzi, że z tą chwilą ustała niemożność pozwanego do działania w sprawie II C 228/13, bowiem już wówczas pozwany mógł i powinien podjąć czynności mające na celu zajęcie stanowiska w tej sprawie, w tym dowiedzieć się w wydziale Sądu czy też Biurze (...), czy rzeczywiście zostało wytoczone przeciwko niemu powództwo, kiedy to miało miejsce i na jakim jest etapie. Powyższe stanowisko powoda nie jest trafne. Byłoby inaczej w sytuacji wykazania, iż w dniu 7 lutego 2014 r. pozwany wiedział o wydanym w sprawie II C 228/13 wyroku. Jednakże, w oparciu o tak lakoniczną informację jak ta, że „przeciwko M. L. wytoczono powództwo”, uzyskaną w dniu 7 lutego 2014 r., pozwany nie mógł zasadnie przypuszczać, że w istocie sprawa ta jest już zakończona (od ponad miesiąca) wyrokiem. Podkreślić należy, że przy interpretacji końcowej części przepisu art. 401 pkt 2 k.p.c., odnoszącej się do odzyskania możliwości działania przed uprawomocnieniem się orzeczenia, należy mieć na uwadze faktyczną możliwości działania związaną ze znajomością aktualnej sytuacji procesowej strony, nie zaś możliwość tylko teoretyczną. Poza tym należy także wskazać na przepis art. 407 k.p.c. przewidujący, że termin do wniesienia skargi o wznowienie z powodu pozbawienia możliwości działania liczy się od dnia, w którym o wyroku dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Bieg terminu przewidzianego w komentowanym przepisie rozpoczyna się w dniu dowiedzenia się przez stronę (jej pełnomocnika) o wydaniu wyroku, a nie w dniu, w którym mogła się o tym dowiedzieć. Okoliczność, że strona nie dołożyła należytej staranności w celu zdobycia wiadomości o podstawie wznowienia, pozostaje bez znaczenia [tak również J. K., w: J. J., K. P. (red.), Kodeks postępowania cywilnego, s. 674]. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż uzyskanie przez pozwanego wiadomości o wyroku z dnia 9 stycznia 2014 r. w sprawie II C 228/13 nastąpiło już po dacie jego uprawomocnienia się, tj. 28 lutego 2014 r., nie zaś 7 lutego 2014 r. Skoro tak, to nie można przyjąć (jak chce skarżący), że niemożność działania pozwanego w ww. sprawie ustała przed uprawomocnieniem się wyroku. Przed uprawomocnieniem się wyroku, co należy powtórzyć, pozwany o nim nie wiedział. Zarzut skarżącego naruszenia art. 401 pkt. 2 k.p.c. pozostawał więc nieusprawiedliwiony. Przechodząc zaś do zarzutu podniesionego przeciwko merytorycznej ocenie zasadności skargi pozwanego, tj. żądania zmiany prawomocnego wyroku zaocznego wydanego w sprawie II C 228/13 poprzez oddalenie powództwa, należy uznać go za nieuzasadniony. W pierwszej kolejności należy w pełni zaakceptować dokonaną przez Sąd Rejonowy kwalifikację postanowienia ujętego w § 2 ust. 6 umowy pośrednictwa z dnia 11 grudnia 2011 r., jako klauzuli niedozwolonej, o której mowa w art.
Kwestionując powyższe, skarżący podnosił, że rzeczone postanowienie nie narusza dobrych obyczajów, ani nie narusza w sposób rażący interesów pozwanego. Stosownie do art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Aby uznać dane postanowienie umowne za niedozwolone, muszą być łącznie spełnione następujące przesłanki:
Może się bowiem zdarzyć tak, co miało miejsce w niniejszej sprawie, że po rozwiązaniu umowy pośrednictwa, zleceniodawca (pozwany) sprzeda nieruchomość osobie, której M. (powód) wskazało przedmiotową nieruchomość, ale transakcja ta odbędzie się na skutek podjęcia przez pozwanego kolejnych negocjacji z tą osobą już po rozwiązaniu umowy pośrednictwa. Jak wskazał Sąd Najwyższy w powołanym wyżej wyroku, zastrzeżenie prawa do całości wynagrodzenia na rzecz pośrednika w przypadku gdy doszło do zawarcia umowy sprzedaży, po rozwiązaniu umowy pośrednictwa bez udziału pośrednika jest zastrzeżeniem świadczenia w oderwaniu od jego wartości majątkowej i niemajątkowej wyrażającej się w konkretnych staraniach pośrednika. Tym samym druga strona tak kształtowanego stosunku prawnego (konsument) jest zobowiązana do uiszczenia wynagrodzenia jako świadczenia nieekwiwalentnego tj. nie odpowiadającego rozmiarowi stopnia nakładu pracy i zaangażowania środków majątkowych tego pośrednika. Ciężar dowodu wykazania, że do zawarcia umowy sprzedaży tej nieruchomości doszło na skutek działań pośrednika spoczywa właśnie na nim. W tym miejscu należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Rejonowego, który przyjął, że powód w niniejszej sprawie nie udowodnił tego, że umowa sprzedaży nieruchomości z dnia 28 czerwca 2012 roku została zawarta przez pozwanego z nabywcą „znalezionym” (§ 2 ust. 3 umowy) przez powodową spółkę. Wskazać bowiem należy, że z zeznań W. P. wynika, że po raz pierwszy skontaktował się z pozwanym w sprawie nabycia przedmiotowej nieruchomości na skutek zapoznania się z treścią ogłoszenia, które sam pozwany umieścił na swojej nieruchomości, a nie skutek pośrednictwa powoda. Co więcej, wprawdzie potem nastąpiło spotkanie W. P. i pozwanego zorganizowane przez pracownika powodowej spółki, jednakże nie doprowadziło ono do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, co nastąpiło dopiero kilka miesięcy później, na skutek dalszych negocjacji, które zainicjował W. P. i które były prowadzone bez udziału przedstawicieli powodowej spółki. Nie bez racji także Sąd Rejonowy uznał przedmiotowe postanowienie umowne za bardziej niekorzystne dla konsumentów niż powołane w treści uzasadnienia tego Sądu postanowienie uznane za niedozwoloną klauzulę umowną w wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 czerwca 2006 r., w sprawie XVII AmC 44/05, co również wpłynęło na zaliczenie omawianego postanowienia do zbioru niedozwolonych klauzul umownych. Reasumując, skoro postanowienie § 2 ust. 6 wzorca umowy pośrednictwa zastosowane przez powodową spółkę stanowi klauzulę niedozwoloną, to zgodnie z art.
postanowienie to nie wiąże pozwanego jako konsumenta będącego stroną umowy pośrednictwa. Wobec tego, roszczenie powoda musi podlegać oddaleniu jako pozbawione podstawy prawnej. W oparciu o art. 385 k.p.c., Sąd Okręgowy oddalił zatem apelację jako nieuzasadnioną. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł zgodnie z wyrażoną w art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik sporu zasądzając od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz M. L. kwotę 1.200 zł. Na kwotę tę złożyło się jedynie wynagrodzenie pełnomocnika powoda w postępowaniu odwoławczym ustalone w oparciu o § 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.