Sygnatura akt III U 1036/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Konin, dnia 29 września 2015 r. Sąd Okręgowy w Koninie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia – SO Elżbieta Majewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Alina Darul przy udziale po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. w Koninie sprawy J. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. o emeryturę na skutek odwołania J. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia 19.09.2014r. znak: (...) z dnia 20.02.2015r. znak: (...)
(1), a także na podstawie zeznań odwołującego. Treść dokumentów nie budziła wątpliwości i nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Sąd uznał za wiarygodne zeznania te są spójne, wzajemnie się uzupełniają, są logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym. Świadkowie M. P., S. P., W. Z., K. P., K. R., M. K., L. K., Z, N. pracowali razem z odwołującym w Przedsiębiorstwie (...) , w Przedsiębiorstwie (...), w PPUH (...) oraz w Spółce (...) , wykonywali prace na tych samych budowach, a więc znali charakter pracy odwołującego i rodzaj powierzonych mu obowiązków. Zeznania te zostały też potwierdzone w pozostałym materiale dowodowym zebranym w sprawie, w tym także w dokumentach znajdujących się w aktach osobowych. Również zeznania świadków J. R., A, R. i H. W. Sąd uznał za wiarygodne bowiem świadkowie zamieszkiwali w niedalekim sąsiedztwie od gospodarstwa rolnego dziadków wnioskodawcy, są dla niego osobami obcymi , ich zeznania są spójne i logiczne i Sąd nie znalazł podstaw by odmówić im wiarygodności. Sąd uznał także za wiarygodne zeznania odwołującego bowiem są one szczere, przekonywujące i zgodne z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie. W myśl przepisu art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2013.
- –j.t) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego m.in. w art. 32, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.
- Emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 32 ust. 4 ustawy wiek emerytalny, o którym mowa w art. 32 ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Takimi przepisami są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983r., Nr 8, poz. 43 ze zm.). W myśl przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w tymże rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązującym na danym stanowisku pracy. W świetle natomiast przepisu § 4 powołanego rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. W załączniku do powołanego rozporządzenia znajduje się wykaz A, który określa prace w szczególnych warunkach uprawniające do uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury w poszczególnych gałęziach przemysłu. W dziale V (prace w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych) pod poz. 5 wymienione są prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości , a w dziale XIV tego wykazu ( prace różne) wymienione są m.in. : - pod pozycją 12 – prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym , gazowym , atomowowodorowym , Poza sporem jest, że wnioskodawca ukończył 60 lat z dniem (...) r., i nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego. Sporne natomiast było to czy do dnia 01.01.1999 r. posiada co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych i czy legitymuje się co najmniej 15 letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Jeśli chodzi o okresy składkowe i nieskładkowe to w ocenie Sądu brak było podstaw by do tych okresów doliczyć okresy, w których odwołujący korzystał z urlopów bezpłatnych, a także okresy urlopów dewizowych. W załączonych do wniosku dokumentów wynika jednoznacznie, że po powrocie z pracy na budowach w (...) odwołujący w okresach wskazanych szczegółowo przez organ rentowy korzystał z urlopów bezpłatnych , o które sam wnioskował, a ponadto z tzw. „urlopów dewizowych”. Pod pojęciem „urlop dewizowy” organ rentowy rozumie okres urlopu bezpłatnego udzielonego pracownikowi w macierzystym zakładzie pracy z tytułu niewykorzystanych dni wolnych od pracy w czasie zatrudnienia za granicą zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicę w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (tj. Dz.U. 1990, Nr 44, poz. 259). W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że okresy takich dni wolnych nie stanowią okresu składkowego w rozumieniu art. 6 ustawy emerytalnej (tak uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 22.05.2013 r. III UZP 1/13). Tak więc wbrew żądaniom odwołującego brak jest podstaw do doliczenia tych okresów do stażu pracy. Możliwe jest natomiast uzupełnienie tego stażu okresem pracy w gospodarstwie rolnym dziadków. W świetle przepisu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe: 1)okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, 2)przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia, 3)przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Przepis ten pozwala na uwzględnienie okresów ubezpieczenia społecznego rolników, obejmującego również domowników, a także okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim domowników rolnika, przypadających w czasie, kiedy nie funkcjonowało ubezpieczenie społeczne rolników. Przepis nie zawiera definicji prowadzenia gospodarstwa rolnego (na przykład w zakresie jego obszaru) ani definicji pracy w gospodarstwie rolnym. Jednakowe traktowanie okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników na równi z okresami, kiedy ubezpieczenie to nie funkcjonowało, oznacza, że przepis dotyczy prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim na takich zasadach, na jakich zostało ono objęte ubezpieczeniem społecznym rolników. W przepisach regulujących ubezpieczenie społeczne rolników należy szukać definicji gospodarstwa rolnego, osoby prowadzącej gospodarstwo rolne i osoby wykonującej pracę w gospodarstwie rolnym. Za wymienione w art. 10 pkt 3 przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym, uważa się okresy wykonywania pracy na takich warunkach, jakie po dniu 1 stycznia 1983 r. dawałyby podstawę do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników. Takie stanowisko zawarł m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lipca 2001 r. sygn. akt II UKN 460/00 (OSNP 2003/7/189). W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd ten stwierdził, że definicja domownika zawarta w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) wymaga zamieszkiwania z rolnikiem lub w bliskim sąsiedztwie i stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Stała praca w gospodarstwie rolnym nie polega na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, co ze względu na rozmiar gospodarstwa lub rodzaj produkcji rolnej może nie być w pewnych okresach konieczne, lecz polega na gotowości do wykonania pracy rolniczej, jeżeli sytuacja tego wymaga. Dlatego wymogiem jest zamieszkiwanie w pobliżu gospodarstwa rolnego, co zapewnia dyspozycyjność osoby pracującej w gospodarstwie. Zauważyć jednak należy, że w przypadku osób uczących się poza miejscem zamieszkania trudno jest mówić o gotowości do wykonywania pracy rolniczej. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że dyspozycyjność osoby pracującej w gospodarstwie wyłączona jest w przypadku osób uczących się w szkołach położonych w innej miejscowości niż gospodarstwo rolne, tym bardziej jeżeli jest to szkoła średnia, gdzie nauka odbywa się w systemie dziennym, a odległość położenia szkoły jest znaczna. Uwzględniając jednak okoliczności przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że istnieją podstawy do przyjęcia, że pomimo odbywania nauki w szkole odwołujący stale i co najmniej w połowie czasu pracy obowiązującym pracowników w okresie po ukończeniu 16 roku życia pracował w gospodarstwie rolnym swoich dziadków. Postępowanie dowodowe potwierdziło, iż w tym okresie stale zamieszkiwał w tym gospodarstwie , uczęszczał do szkoły zawodowej, w której program nauki nie wymagał aż takiego nakładu pracy jak w innych szkołach średnich, a poza tym odległość do szkoły nie była znaczna i nie stanowiła przeszkody do tego by co najmniej przez 4 godziny dziennie odwołujący mógł taką pracę i pomoc w gospodarstwie świadczyć. Fakt ten potwierdzili w całości przesłuchiwani na tą okoliczność świadkowie, a Sąd nie znalazł podstaw by odmówić im wiarygodności. Po doliczeniu więc okresu pracy w gospodarstwie dziadków od 01.06.1970 r. do 30.06.1972 r. ubezpieczony legitymuje się wymaganych co najmniej 25 – letnim okresem składkowym i nieskładkowym. Jeśli natomiast chodzi o okres pracy w szczególnych warunkach to w ocenie Sądu z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że odwołujący posiada 15 – letni okres pracy w szczególnych warunkach. W okresie zatrudnienia w (...) od 01.06.1974 r. do 31.05.1983 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości. Z dokumentów w aktach osobowych wynika, że przez cały okres zatrudnienia pracował na stanowisku monter konstrukcji stalowych, a przy uwzględnieniu rodzaju budów, na których odwołujący pracował oraz analizie zaświadczeń lekarskich, z których wynika, że był badany pod kątem zdolności do pracy na wysokości można przyjąć, że prace na wysokości wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Fakt ten potwierdził także świadek Z. N. i sam odwołujący. Okres ten wynosi łącznie 9 lat. Także w okresie zatrudnienia w I. K. odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym i gazowym na stanowisku spawacz, spawacz – monter. Fakt ten potwierdzili przesłuchiwania w sprawie świadkowe, a taki charakter pracy wynika też z dokumentów w aktach osobowych. W tym charakterze odwołujący pracował do dnia 31.08.1991 r. Po wyłączeniu okresów urlopów bezpłatnych i urlopów dewizowych okres ten wynosi łącznie 7 lat. Pokreślić też należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (wyrok SN z dnia 1.06.2010 r. II UK 21/10, LEX nr 619638). Po uwzględnieniu obu tych spornych okresów ubezpieczony legitymuje się co najmniej 15 letnim okresem pracy w szczególnych warunkach i tym samym spełnił wszystkie niezbędne przesłanki do nabycia prawa do emerytury określone w powołanych przepisach. Nie ma więc potrzeby by analizować jeszcze inne okresy zatrudnienia wnioskodawcy jednak zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości, że także w okresie zatrudnienia w Spółce (...) odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w szczególnych warunkach , co potwierdził także pracodawca w swoim zaświadczeniu. Tak więc stwierdzić należy, że ubezpieczony spełnił wszystkie niezbędne przesłanki do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym na podstawie powołanych przepisów. W świetle przepisu art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17.12.1998 r. w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego. W przedmiotowej sprawie , zdaniem Sądu , pozwany organ rentowy nie ponosi odpowiedzialność za nieustalenie prawa do emerytury dla wnioskodawcy. Odwołujący nie złożył bowiem w postępowaniu przed organem rentowym dokumentów, które pozwoliłyby ustalić co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Rację miał bowiem organ rentowy wskazując, że świadectwo pracy w szczególnych warunkach nie może być wystawione przez podmiot przechowujący dokumentację pracowniczą, gdyż zgodnie z treścią § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. okresy pracy w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia. Takiego zaświadczenia za okres zatrudnienia w (...) I. w K. wnioskodawca nie przedłożył, a zauważyć należy, że w postępowaniu przed organem rentowym istnieją ograniczenia dowodowe, które nie pozwalają na ustalenie charakteru pracy na podstawie np. zeznań świadków. Takich ograniczeń nie ma natomiast w postępowaniu przed Sądem i dopiero w tym postępowaniu sporna okoliczność mogła być skutecznie przez odwołującego wykazana. SSO Elżbieta Majewska