Sygn. akt IV Pa 71/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 listopada 2015r. Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący – Sędzia SO Katarzyna Antoniak Sędziowie: SO Elżbieta Wojtczuk (spr.) SO Jacek Witkowski Protokolant: sekr. sądowy Anna Wąsak po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2015 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa A. M. przeciwko (...) Spółka z o.o. w S. o ustalenie istnienia stosunku pracy na skutek apelacji pozwanego (...) Spółka z o.o. w S. od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 marca 2015r. sygn. akt IV P 529/14 oddala apelację. Sygn. akt IV Pa 71/15 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 27 marca 2015r. w sprawie o sygn. akt IV P 529/14 Sąd Rejonowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z powództwa A. M. przeciwko (...) Spółka z o.o. w S. o ustalenie istnienia stosunku pracy ustalił, iż powódkę A. M. łączy z pozwaną (...) Spółka z o.o. w S. stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy o pracę z dnia 31 grudnia 2011r. zawartej na czas nieokreślony. Rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w Siedlcach było wynikiem następujących ustaleń faktycznych i rozważań prawnych: W pozwie wniesionym w dniu 24 listopada 2014 r. przeciwko (...) Sp. z o. o. w S. powódka A. M. domagała się przywrócenia jej do pracy w pozwanej spółce na dotychczasowych warunkach pracy i płacy, określonych w umowie z dnia 31 grudnia 2011 r. oraz zasądzenia od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania. W uzasadnieniu powódka wskazała, że była pracownikiem pozwanej, zatrudnionym na podstawie umowy o pracę z dnia 31 grudnia 2011 r. na czas nieokreślony. Od 2 listopada 2012 r. do 1 listopada 2014 r. przebywała na urlopie wychowawczym. W dniu 1 listopada 2014 r. złożyła pracodawcy wniosek o rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron i umowa została w ten sposób rozwiązana. Powódka podniosła, że nie wiedziała wówczas, że jest w ciąży. Uchyliła się więc od skutków prawnych rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron, powołując się na błąd istotny. Zaznaczyła, że gdyby w dniu rozwiązania umowy wiedziała o ciąży, nigdy by nie złożyła wniosku o rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, gdyż pozostałaby bez środków do życia. Jest więc gotowa do dalszej pracy. W odpowiedzi na pozew pozwana spółka wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na jej rzecz od powódki kosztów procesu, w tym kosztów ewentualnego zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Pozwana wskazała, że zgodnie z wnioskiem powódki łącząca strony umowa o pracę została rozwiązana z dniem 2 listopada 2014 r., a pismem z dnia 18 listopada 2014 r. powódka złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę na mocy porozumienia stron złożonego pod wpływem błędu, zgłaszając gotowość do pracy. Powołując się na poglądy i stanowisko doktryny pozwana podniosła, że powódka w istocie nie była w gotowości do świadczenia pracy ze względu na stan ciąży. Poza tym dotychczasowe stanowisko pracy powódki zostało zlikwidowane i jedyny handel jaki prowadzi pozwana spółka odbywa się na bazarku, gdzie są niesprzyjające warunki atmosferyczne i konieczność pracy fizycznej. Powódka otrzymała skierowanie na badania lekarskie w celu określenia możliwości faktycznego wykonywania czynności wymaganych na stanowisku sprzedawcy. Powódka na to pismo jednak nie odpowiedziała. Zdaniem pozwanej powódka nie jest więc i nie była w gotowości do pracy. Poza tym wobec likwidacji stanowiska pracy powódki nie jest możliwe przywrócenie jej do pracy. Pozwana podkreśliła, że sytuacja finansowa spółki jest bardzo zła, jej działalność od dłuższego czasu przynosi straty. Spowodowało to konieczność ograniczenia zatrudnienia, a ostatecznie likwidację stanowiska pracy powódki. Na miejsce powódki nie został zatrudniony nikt inny. Pozwana wskazała, że rozważane jest zawieszenie działalności gospodarczej lub zakończenie działalności spółki. Okoliczności te są przy tym znane powódce, więc zdaniem pozwanego jej roszczenie powinno też być ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i nie zasługujące na ochronę prawną w myśl art. 8 kp. Na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. powódka zmodyfikowała swoje powództwo w ten sposób, że wniosła o ustalenie, że łączy ją w dalszym ciągu z pozwaną spółką umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony (k. 60). Sąd Rejonowy ustalił, iż A. M. od 1 stycznia 2012 r. była pracownikiem (...) Sp. z o. o. w S., zatrudnionym na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, na stanowisku sprzedawcy, w pełnym wymiarze czasu pracy. W okresie od 2 listopada 2012 r. do 1 listopada 2014 r. powódka korzystała z urlopu wychowawczego . Od października 2014 r. A. M. była w ciąży, o czym do listopada 2014 r. nie zdawała sobie sprawy . W dniu 27 października 2014 r. A. M. złożyła do pozwanej wniosek o rozwiązanie z dniem 2 listopada 2014 r. umowy o pracę za porozumieniem stron, na co pracodawca przystał. Umowa o pracę uległa więc rozwiązaniu, a powódka została wyrejestrowana z ubezpieczeń . W dniu 4 listopada 2015 r. powódka zauważyła, że jest w ciąży. Następnego dnia poinformowała o tym pracodawcę drogą elektroniczną . Potwierdziło się to podczas wizyty u lekarza ginekologa w dniu 18 listopada 2014 r., który potwierdził, że powódka jest w 6 tygodniu i 4 dniu ciąży . W dniu 18 listopada 2014 r. powódka przesłała pozwanej pisemne oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron, powołując się na błąd istotny w postaci nieświadomości swojej ciąży, informując o gotowości do dalszej pracy . Pracodawca otrzymał powyższe oświadczenie powódki i skierował ją na profilaktyczne badanie lekarskie . Lekarz medycyny pracy stwierdził, że powódka jest zdolna do pracy na stanowisku sprzedawcy . Z dniem 2 stycznia 2015 r. (...) Sp. z o. o. w S. zawiesiła prowadzenie działalności . Sąd Rejonowy uznał, że powództwo A. M. w postaci sprecyzowanej na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. okazało się uzasadnione i podlegało uwzględnieniu. Sąd wskazał na przepis art. 30 § 1 pkt 1 kp, zgodnie z którym umowa o pracę rozwiązuje się m. in. na mocy porozumienia stron. W myśl zaś art. 84 § 1 i 2 kc w zw. z art. 300 kp w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny). Jak stanowi art. 88 § 1 kc w zw. z art. 300 kp uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. Skuteczne uchylenie się od skutków oświadczenia woli pociąga za sobą zaistnienie bezwzględnej nieważności czynności prawnej. Taka czynność prawna już nie może podlegać konwalidacji. Nieważność bezwzględna czynności prawnej, powstająca w związku z uchyleniem się od skutków oświadczenia woli ma skutek ex tunc, czyli od daty dokonania czynności prawnej. Sąd Rejonowy przywołał stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 12 października 2005 r. (sygn. akt III CK 48/05, Mon. Praw. 2005, nr 23, s. 1165), zgodnie z którym możliwość skorzystania z uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia zależy wyłącznie od decyzji składającego to oświadczenie, druga strona nie może przeszkodzić powstaniu skutków uchylenia ani też zapobiec unieważnieniu czynności prawnej. Adresat oświadczenia woli nie ma żadnej możliwości ingerencji w celu zapobieżenia skutkom złożonego oświadczenia o uchyleniu się, które ma charakter jednostronny. Władzy takiej nie ma też sąd. Jeżeli natomiast druga strona stoi na stanowisku, że uchylenie się jest bezpodstawne, wówczas możliwe jest rozstrzygnięcie przez sąd, czy było ono uzasadnione. Takie rozstrzygnięcie może nastąpić w postępowaniu wytoczonym przez osobę, która uchyliła się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu o świadczenie albo o ustalenie istnienia stosunku prawnego zniweczonego przez kwestionowaną czynność prawną, w której skład wchodziło to oświadczenie. Wyrok sądowy ma wówczas charakter deklaratoryjny. Przedmiotem oceny sądu jest zasadność i podstawy uchylenia się od skutków oświadczenia woli. W razie sporu sąd bada, czy spełnione zostały przesłanki błędu prawnie doniosłego i czy uchylenie się od skutków oświadczenia woli nastąpiło w sposób prawem przewidziany (postanowienie SN z dnia 12 października 2005 r., III CK 48/05, Lex, nr 191867). Sąd Rejonowy odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy uznał, iż powódka skutecznie uchyliła się od skutków swojego oświadczenia woli o rozwiązaniu z pozwaną spółką umowy o pracę za porozumieniem stron. Z zaświadczenia lekarskiego przedłożonego przez powódkę, a niekwestionowanego przez stronę pozwaną wynika, że na dzień 1 listopada 2014 r. A. M. była w czwartym tygodniu ciąży. Była więc w ciąży w okresie, kiedy składała pozwanej oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron. A. M. zeznała, że składając powyższe oświadczenie woli nie wiedziała, że jest w ciąży. Dowiedziała się o tym po kilku dniach, 4 listopada 2014 r. i nazajutrz poinformowała o tym również swojego pracodawcę. Sąd Rejonowy uznał, iż powódka w dniu 1 listopada 2014 r. będąc na bardzo wczesnym etapie ciąży mogła o niej nie wiedzieć i jeszcze nie zauważyć żadnych objawów zachowania jej organizmu wskazujących na stan ciąży i obdarzył wiarygodnością jej wyjaśnienie, że składając pracodawcy oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron nie wiedziała, że jest w ciąży, a dowiedziała się o tym już po tym fakcie. Pewność miała zaś od wizyty u lekarza ginekologa w dniu 18 listopada 2014 r., który stwierdził, że istotnie jest w ciąży, która trwa już od października 2014 r. Niewątpliwie błąd powódki był istotny. Logiczne i przekonujące jest bowiem jej stanowisko, zgodnie z którym gdyby wiedziała o tym, że jest ciąży, nie składałaby do pracodawcy wniosku o rozwiązanie z nią umowy o pracę. Z pewnością nie chciałaby bowiem świadomie pozbawić się źródła dochodów oraz podstawy do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i społecznym, mając na utrzymaniu jedno małe dziecko i w nieodległej perspektywie drugie. Dopiero w dniu 18 listopada 2014 r. powódka zyskała pewność o tym, że jest w ciąży, gdyż stan ciąży zaświadczył jej lekarz ginekolog. Niezwłocznie więc, bo tego samego dnia, wysłała pracodawcy oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę, powołując się na błąd istotny i niewiedzę o swojej ciąży w momencie składania wniosku o rozwiązanie z nią umowy o pracę za porozumieniem stron. Pracodawca przyznał, że otrzymał od powódki jej oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron. Powziąwszy tę informację skierował on powódkę na badania lekarskie, co świadczy o tym, że brał pod uwagę dalsze jej zatrudnianie i podnoszone przez powódkę okoliczności w postaci błędu istotnego były również dla niego doniosłe i przekonujące, a uchylenie się przez powódkę od skutków jej oświadczenia woli uznawał za skuteczne, o czym świadczy również pismo z dnia 27 listopada 2014 r. skierowane do powódki. Skoro więc powódka skutecznie uchyliła się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli o rozwiązaniu z pozwaną umowy o pracę, reaktywacji uległa sytuacja prawna powódki jako pracownika pozwanej sprzed złożenia przez nią oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron. Umowa o pracę łącząca strony pozostaje więc w mocy, gdyż nigdy dotąd nie została skutecznie rozwiązana. W tej sytuacji należało ustalić jak w sentencji wyroku. Sąd wskazał również, iż dla powyższej oceny nie ma żadnego znaczenia sytuacja majątkowa pozwanej, podobnie jak to, że nie prowadzi ona obecnie działalności gospodarczej, a stanowisko pracy powódki zostało zlikwidowane. W powództwie A. M. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia zasad współżycia społecznego, co podnosiła pozwana. Nie może bowiem dziwić fakt, że powódka spodziewając się dziecka chciała uniknąć niekorzystnych dla niej następstw rozwiązania umowy o pracę. W ocenie Sądu Rejonowego powódka miała interes prawny w ustaleniu istnienia stosunku pracy w rozumieniu art. 189 kpc. Interes prawny istnieje wówczas, gdy zachodzi stan niepewności co do istnienia stosunku prawnego lub prawa, a wynik postępowania doprowadzi do usunięcia niejasności i wątpliwości w tym zakresie i zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010 r., II PK 342/09, Lex nr 585783). W sytuacji powódki istniała zaś niepewność, co do obowiązywania jej umowy o pracę, zaś pozytywne ustalenie w tym zakresie zapewni ochronę jej interesów, w szczególności co do podlegania ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu w zakresie uprawnień związanych z macierzyństwem. Apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 27 marca 2015r. wniosła pozwana (...) Spółka z o.o. w S. zaskarżając przedmiotowe orzeczenie w całości i zarzucając zaskarżonemu wyrokowi:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.