← Polska

IX Ns 41/14

Sygn. akt IX Ns 41/14 POSTANOWIENIE S., dnia 28 października 2015 roku Sąd Rejonowy w Słupsku, Wydział IX Cywilny Przewodnicząca: SSR Ewa Reginia-Jurkiewicz Protokolant: Karolina Gworek po rozpoznaniu

treścią art. 684 kpc skład i wartość spadku ulegającego podziałowi określa sąd. Skład spadku sąd ustala w zasadzie na podstawie wyjaśnień uczestników. Stan spadku ustalany jest według chwili otwarcia spadku, a jego wartość według cen z chwili dokonania działu. Wartość przedmiotu zniesienia współwłasności ustala się na podstawie cen rynkowych. Gdy uczestnicy zgodnie określają wartość przedmiotów spadkowych, jest to dla sądu wiążące, jednakże w przypadku braku zgody w tym zakresie wartość tę wycenia się na podstawie opinii biegłego. Uczestniczka W. L. zakwestionowała wartość nieruchomości wskazaną przez wnioskodawczynię. Sąd zatem dopuścił w tym zakresie dowód z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości. Biegła A. D.

(1)wyceniła wartość nieruchomości na kwotę 186.430 zł. Opinia biegłej została zakwestionowana przez uczestniczkę W. L.. Biegła w ustosunkowaniu się do zarzutów uczestniczki wskazała, że nie sposób ustalać wartości rynkowej prawa własności nieruchomości lokalowej na prawach do nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi. Ponadto nie określa się odrębnie wartości gruntu w sytuacji nieruchomości zabudowanych i nie wyodrębnia się wartości poszczególnych naniesień przynależnych do nieruchomości lokalowej dla celu wyceny, jakim jest dział spadku. Biegła podkreśliła, że przedmiotem wyceny był lokal mieszkalny znajdujący się w budynku mieszkalnym w zabudowie bliźniaczej. Biegła wyjaśniła ponadto sposób przyjęcia przez nią stopnia zużycia technicznego budynku i wpływ na te wyliczenia dokonywanych remontów i dobudówek. Ponadto biegła wskazała również przyczyny przyjęcia jako dobrej lokalizacji nieruchomości oraz powody przyjęcia nieruchomości do porównania i odrzucenia niektórych transakcji jako nie dających się do porównania z nieruchomością wycenianą. Biegła podkreśliła także, że nie dokonywała określenia wartości nakładów poniesionych na nieruchomość a jedynie dokonywała, w oparciu o dokumenty przedstawione przez wnioskodawczynię, stanu majątku spadkowego na dzień otwarcia spadku. W ocenie Sądu opinia zasadnicza biegłej jak i pisemna opinia uzupełniająca są jasne i logiczne. Biegła w sposób przekonujący odniosła się do zarzutów uczestniczki W. L., Sąd zatem oparł na opinii biegłej swe ustalenia i przyjął wartość nieruchomości

opinią biegłej. Nie było przy tym, w ocenie Sądu, koniecznym powoływanie kolejnego biegłego do wyceny wartości nieruchomości. Stwierdzić należy, że strony nie pozostawały w sporze, co do składu majątku spadkowego. Strony pozostawały w sporze co do sposobu podziału nieruchomości poprzez przyznanie jej w całości wnioskodawczyni, bowiem zarówno uczestniczka W. L. jak i uczestnik L. K.

(1)nie chcieli w efekcie wyjść ze współwłasności – uczestnik chciał mieć możliwość dalszego zamieszkiwania w nieruchomości, zaś uczestniczka chciała zachować swój udział, żadne z nich nie chciało jednakże przyznania im nieruchomości na własność. Poza okolicznościami przytoczonymi powyżej dodać przy tym należy, że przy zniesieniu współwłasności trzeba mieć na uwadze brzmienie art. 211 kc oraz wzgląd na potrzebę ochrony praw współwłaścicieli, którym prawo współwłasności zapewnia uprawnienie do korzystania z rzeczy wspólnej. Tego prawa przy zniesieniu współwłasności współwłaściciele mogą być pozbawieni jedynie z ważnych powodów. Ponadto, aby ocenić jaki sposób podziału najlepiej odpowiada usprawiedliwionym interesom każdego z uprawnionych rozważenia wymaga ich sytuacja osobista, majątkowa i rodzinna istniejąca w chwili dokonywania podziału (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8.05.2001r., IV CKN 369/00, LEX nr 750009). Sytuacja osobista, rodzinna i majątkowa wnioskodawczyni uprawnia do stwierdzenia, że to jej należy przyznać nieruchomość. Będzie miała możliwość dokonania spłat, mieszka na tej nieruchomości, opiekuje się matką i siostrą. Ponadto uczestnicy L. K. i W. L. nie chcieli przyznania im nieruchomości na własność. Uczestnik L. K.
(2)wniósł o ustanowienie na jego rzecz służebności osobistej mieszkania, czemu sprzeciwiła się zdecydowanie wnioskodawczyni. W ocenie Sądu, za uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 1971 r. III CZP 12/71, OSNC 1972/1/2 przyjąć należy, że w postanowieniu orzekającym o dziale spadku lub o zniesieniu współwłasności sąd może na zgodny wniosek osób zainteresowanych przyznać należne spłaty w postaci dożywotnich świadczeń w naturze. Przytaczając przy tym również postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21.11.1980r., III CRN 258/80, LEX 8283, stwierdzić należy, że nie jest możliwe ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności osobistych ani też użytkowania. Możliwość taka istniałaby tylko wówczas, gdyby ustanowienie takiego prawa nastąpiło na zgodny wniosek zainteresowanych stron postępowania sądowego. W niniejszej sprawie brak było zatem podstaw do ustanowienia służebności osobistej mieszkania na rzecz uczestnika L. K.
(2), wobec zdecydowanego sprzeciwu w tym zakresie wnioskodawczyni. Jednocześnie zasadnym było ustanowienie służebności na rzecz M. K.
(1)bowiem zgodę na ustanowienie służebności na rzecz tej uczestniczki wyrażała zarówno sama uczestniczka (reprezentowana przez kuratora) jak i popierała ten wniosek wnioskodawczyni. Sąd ustanowił zatem służebność na rzecz uczestniczki M. K.
(2)na zgodny wniosek stron. Udział wnioskodawczyni w nieruchomości wynosi 23/32 zaś uczestników po 3/32 części. W wyniku podziału majątku wspólnego i działu spadku wnioskodawczyni przypadł składnik masy spadkowej o łącznej wartości 186.430 zł. Wnioskodawczyni zatem zobowiązana jest do spłaty wartości udziałów na rzecz uczestników postępowania, mając na względzie wysokość ich udziałów, do spłaty przez wnioskodawczynię pozostały na rzecz uczestników L. K.
(2)i W. L. kwoty po 17.477,81 zł. Ponieważ powyższe niedopłaty powstały na skutek przyznania poszczególnych składników spadkowych, Sąd stosownie do art. 212 § 2 kc zasądził brakujące kwoty tytułem spłaty wartości udziałów w majątku spadkowym, o czym orzeczono w pkt IV postanowienia, oznaczając termin spełnienia świadczenia. Uczestniczka M. K.
(2)nie otrzymała żadnych spłat swego udziału w nieruchomości z uwagi na ustanowienie na jej rzecz służebności, której wartość była ekwiwalentna z wysokością wartości jej udziału. W pkt V Sąd przyznał kuratorowi uczestniczki M. K.
(1)– adw. W. K. kwotę 2.952 zł tytułem wynagrodzenia. Przyznając wynagrodzenie kuratorowi za wykonaną pracę Sąd uwzględnił rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratora (art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28.07.2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Wysokość wynagrodzenia została ustalona stosownie do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, mając na uwadze treść § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z dnia 9 grudnia 2013 r.), tj., że wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, zwanego dalej "kuratorem", nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny, przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych.

§ 9pkt 3 rozporządzenia MS z 28.09.2002r.

za prowadzenie sprawy o dział spadku wynagrodzenie adwokata wynosi stawkę obliczoną na podstawie § 6 rozporządzenia od wartości udziału spadkowego uczestnika zastępowanego przez adwokata. Udział spadkowy uczestniczki M. K.

(2)wynosił 17.477,81 zł.

§ 6

pkt 5 rozporządzenia stawka minimalna przy takim udziale wynosi 2.400 zł.

§ 1ust.

3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej wynagrodzenie kuratora będącego podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług, określoną

e stawką tego podatku obowiązującą w dniu orzekania o wynagrodzeniu. Sąd podwyższył zatem wynagrodzenie o obowiązującą w dniu orzekania stawkę podatku VAT w wysokości 23%, co dało kwotę wynagrodzenia w wysokości 2.952 zł. Rozstrzygając w przedmiocie kosztów Sąd oparł się na obowiązującej w postępowaniu nieprocesowym zasadzie wyrażonej w art. 520 § 1 kpc,

którą każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zasada ta oznacza, że uczestnika obciążają koszty tej czynności, której sam dokonał, jak i czynności podjętej w jego interesie. Koszty poniesione przez uczestników, związane z ich udziałem w sprawie, nie podlegają wzajemnemu rozliczeniu (zwrotowi). Zasada ujęta w art. 520 § 1 kpc jest nienaruszalna w sytuacji, w której uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub – mimo braku tej równości – ich interesy są wspólne. W pozostałych wypadkach sąd może od tej zasady odstąpić i orzec według dyrektyw określonych w § 2 lub 3 art. 520 kpc. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utorował sobie drogę trafny pogląd, że w sprawach tzw. działowych (o zniesienie współwłasności, o dział spadku oraz podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej) nie zachodzi przewidziana w art. 520 § 2 i 3 sprzeczność interesów tych uczestników, którzy domagają się podziału, niezależnie od tego, jaki sposób podziału postulują i jakie wnioski składają w tym względzie. Nie budzi wątpliwości, że stan współwłasności (wspólności praw) ma charakter tymczasowy, w związku z czym każdy współwłaściciel ma prawo - jeżeli nie zostało ono umownie wyłączone - żądania zniesienia tego stanu (por. art. 210 i 1035 k.c. oraz art. 46 k.r.o.). Prawo to - jego wielkość, moc i skuteczność - nie zależy od wielkości udziału, zakresu posiadania rzeczy wspólnej, rozmiaru roszczeń z tytułu spłat i dopłat etc.; nie można czynić takich rozróżnień, ponieważ nie czyni ich także prawo materialne, w związku z czym każdy współwłaściciel może domagać się „wyjścia” ze stanu wspólności w sposób, jaki uzna za stosowny oraz dla niego najkorzystniejszy. Interesy osób domagających się uwzględnienia wniosku w postępowaniu o zniesienie współwłasności (dział spadku, podział majątku wspólnego) są zatem wspólne i niesprzeczne (tak: Komentarz do art. 520 kpc Tadeusza Erecińskiego Lex Polonica). Na koszty niniejszego postępowania składają się: opłata od wniosku, wynagrodzenie pełnomocnika wnioskodawczyni i uczestniczki oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw, koszty opinii biegłej A. D. oraz koszt wynagrodzenia ustanowionego przez Sąd kuratora dla uczestniczki M. K.

(2). Wskazać należy, iż koszty te związane były zarówno z czynnościami dokonanymi przez wnioskodawczynię (złożeniem wniosku o dział spadku) jak i przez uczestniczkę – W. L. (zakwestionowanie wartości nieruchomości), a zatem

zasadą wyrażoną w art. 520 § 1 kpc obciążają one wnioskodawczynię i uczestniczkę, te osoby, które je poniosły i te osoby w związku z działaniami których podejmowano w sprawie czynności. Jednocześnie, w ocenie Sądu, nie zaszły przypadki uzasadniające odstąpienie od powyższej zasady. W postępowaniu, w którym sąd wzywa do udziału w sprawie wszystkich zainteresowanych, uzasadnione jest obciążenie kosztami tego uczestnika, który przez swe oświadczenie lub nieuzasadnione wnioski spowoduje dodatkowe koszty lub zwłokę w rozstrzygnięciu sprawy albo też przez swoje zachowanie da wyraz swemu stanowisku sprzecznemu z wnioskami i interesem innych uczestników i w ten sposób uzyska charakter ich „przeciwnika” i „strony przegrywającej” (tak powołany wyżej: Komentarz do art. 520 kpc Tadeusza Erecińskiego Lex Polonica). Stwierdzić należy, że wnioskodawczyni i uczestniczka W. L. swoim stanowiskiem (brak porozumienia co do wartości nieruchomości) spowodowali dodatkowe koszty postępowania w postaci wynagrodzenia biegłej powołanej do wyceny wartości nieruchomości. Nie można w niniejszej sprawie ocenić jednak, aby którakolwiek ze stron pozostawała w pozycji strony przegrywającej. Dlatego wnioskodawczyni, która miała obowiązek ponieść koszty opłaty sądowej, uiściła zaliczkę na poczet wynagrodzenia biegłej w wysokości 500 zł i wynagrodzenie pełnomocnika oraz uczestniczka W. L., która poniosła koszty pełnomocnika i koszt zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłej w wysokości 500 zł, nie uzyskują zwrotu wydanych kwot, ale i nie są obowiązane do zwracania kosztów drugiej strony. Jeżeli sąd uzna, że w konkretnej sprawie - mimo wniosku któregokolwiek z uczestników - nie ma podstaw do odstępstwa od zasady określonej w art. 520 § 1 kpc, powinien wniosek ten oddalić w postanowieniu co do istoty sprawy kończącym postępowanie, o czym zatem Sąd orzekł w pkt VI postanowienia. Wzgląd na powyższe uzasadniał również rozdzielenie pomiędzy wnioskodawczynią i uczestniczką W. L. kosztów związanych z wynagrodzeniem biegłej A. D. oraz zasądzenie od wnioskodawczyni i uczestniczki kosztów wynagrodzenia biegłej po połowie (wynagrodzenie biegłej łącznie – 1.944,86 zł, zaliczki wnioskodawczyni i uczestniczki po 500 zł, pozostała kwota w wysokości 944,86 zł została wypłacona ze Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Słupsku, zatem 944,86 : 2 daje kwotę 472,43 zł od wnioskodawczyni i od uczestniczki). Sąd przy tym odstąpił od obciążania pozostałych uczestników kosztami postępowania, mając na uwadze, że swoim zachowaniem nie spowodowali dodatkowych kosztów postępowania związanych z udziałem biegłej. Jednocześnie mając na uwadze to, iż dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania koniecznym było ustanowienie kuratora dla uczestniczki M. K.

(2), a postępowanie wszczęto na wniosek M. O., koszty wynagrodzenia kuratora winny obciążać wnioskodawczynię w całości. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt VII postanowienia.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.