jeżeli jest to uzasadnione sytuacją finansową pracodawcy, może być zawarte porozumienie o zawieszeniu stosowania w całości lub w części przepisów prawa pracy, określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy; nie dotyczy to przepisów Kodeksu pracy oraz przepisów innych ustaw i aktów wykonawczych. Norma prawna zawarta w art.
stanowi, że porozumienie, o którym mowa w § 1, zawiera pracodawca i reprezentująca pracowników organizacja związkowa, a jeżeli pracodawca nie jest objęty działaniem takiej organizacji, porozumienie zawiera pracodawca i przedstawicielstwo pracowników wyłonione w trybie przyjętym u tego pracodawcy. Natomiast art.
stanowi, że zawieszenie stosowania przepisów prawa pracy nie może trwać dłużej niż przez okres 3 lat. Przepis art. 241 27 § 3 stosuje się odpowiednio; zaś art.
stanowi, że pracodawca przekazuje porozumienie właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy; a art.
stanowi, że przepisy § 1-4 nie naruszają przepisów art. 241 27. Przepis art.
k.p. został dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 2002 roku o zmianie ustawy – kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 roku, Nr 135, poz. 1146) i jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 241 27 k.p. Cytowana wyżej norma prawna reguluje możliwość zawieszenia w drodze porozumienia stron autonomicznych źródeł prawa pracy. Porozumienia zawieszające mają charakter czasowy, gdyż są zawierane na okres pogorszenia się sytuacji finansowej pracodawcy; jednakże nie dłużej niż na trzy lata. Celem porozumień zawieszających jest dostosowanie warunków pracy i płacy do aktualnych możliwości pracodawcy. Istotną przesłanką zawarcia porozumienia zawieszającego jest sytuacja finansowa pracodawcy. Należy stwierdzić, iż ocena, czy i na ile uległa pogorszeniu sytuacja finansowa pracodawcy, należy do stron porozumienia, czyli do podmiotów, które zawarły porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 grudnia 2005 roku w sprawie III PK 91/05, opublikowanym w OSNP z 2006 roku, Nr 21-22, poz. 316, wskazał, że „sytuacja finansowa pracodawcy” stanowiąca podstawę zawieszenia stosowania przepisów prawa pracy (art.
k.p. i art. 241 27 k.p.) lub postanowień umów o pracę (art. 23 1a k.p.) nie podlega kontroli sądu. W niniejszej sprawie (...) Spółka Akcyjna w K., w ocenie Sądu Rejonowego błędnie przyjęła, że podstawą prawną jej działania, którego efektem było wypowiedzenie powodowi dotychczasowych warunków pracy i płacy mogą być normy art. 365 1 k.c. Porozumienia z dnia 20 grudnia 2004 roku jako autonomicznego źródła prawa pracy nie można skutecznie wypowiedzieć w trybie przepisów kodeksu cywilnego, gdyż nie jest to umowa cywilno – prawna. Zatem uchwała nr 26/2014 nie może działać ze skutkiem prawnym, w tym znaczeniu, iż nie może ona pozbawiać pracowników prawa do świadczenia, które wynika wprost ze źródła prawa pracy, jakim jest porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku. Tym samym Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że przyczyna wskazana powodowi w wypowiedzeniu zmieniającym warunki pracy i płacy była nieuzasadniona i w świetle norm art. 45 § k.p. należało powoda przywrócić do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy, z tym, że już w (...) Spółce Akcyjnej jako następcy prawnego (...) Spółki Akcyjnej. Podstawą roszczenia powoda o ustalenie był art. 189 k.p.c., zgodnie z którym można żądać ustalenia przez sąd istnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma się w tym interes prawny. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że jeżeli okoliczności danej sprawy i rzeczywisty interes prawny powoda uzasadniają posłużenie się dalej idącym środkiem ochrony prawnej, to ochrona taka nie może być skutecznie poszukiwana jedynie w oparciu o art. 189 k.p.c. (tak Sąd Najwyższy między innymi w wyroku z dnia 7 marca 2013 roku w sprawie IV CSK 469/12, opublikowanym w LEX nr 1318446). O interesie prawnym w rozumieniu art. 189 k.p.c. można mówić wówczas, gdy występuje stan niepewności co do istnienia prawa lub stosunku prawnego, a wynik postępowania doprowadzi do usunięcia tej niejasności i zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, definitywnie kończąc trwający spór albo prewencyjnie zapobiegając powstaniu takiego sporu w przyszłości. W grę wchodzi przy tym sytuacja, gdy podwód może uczynić zadość potrzebie ochrony swej sfery prawnej jedynie przez ustalenie istnienia bądź nieistnienia prawa lub stosunku prawnego, a nie w drodze innego powództwa lub wyroku (tak Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 roku, I ACa 1021/13, LEX nr 1409238). W ocenie Sądu Rejonowego powód nie miał zatem obiektywnego, rzeczywistego interesu prawnego w dochodzeniu roszczenia o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. bowiem jak sam przyznał przesłuchiwany przed Sądem interesu prawnego w roszczeniu o ustalenie upatrywał w tym, że po ustaleniu prawa miałby roszczenie dalej idące, a mianowicie roszczenie o wydanie. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążenia powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. oraz art. 13 (i a contrario art. 96 ust.1 pkt 4 ) ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.). Sąd w orzeczeniu kończącym w instancji sprawę z zakresu prawa pracy, w której wartość przedmiotu sporu nie przewyższa 50.000 zł obciąży pozwanego pracodawcę na zasadach określonych w art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) kosztami sądowymi, których nie miał obowiązku uiścić pracownik wnoszący powództwo lub odwołanie do sądu (art. 96 ust. 1 pkt 4 tej ustawy) z wyłączeniem opłat od pism wymienionych w art. 35 ust. 1 zd. pierwsze tej ustawy – uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2007 roku, w sprawie I PZP 1/07. Tym samym Sąd nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Rejonowego w Gliwicach) kwotę 165 zł tytułem opłaty stosunkowej od pozwu, od uiszczenia której powód był zwolniony. Apelację od wyroku złożyła (...) S.A. zaskarżając wyrok w części, a to w pkt 1, 3,4. Wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego: - art. 9 k.p. przez uznanie porozumienia z 20 grudnia 2004 roku za źródło prawa pracy, - art.
k.p. poprzez przyjęcie że, zawarte porozumienie z 20 grudnia 2004 roku może być jedynie zmienione w drodze porozumienia stron przy braku możliwości wypowiedzenia jego niektórych postanowień, - art. 365 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. - poprzez przyjęcie, że (...) S.A. w K. nie mogła skutecznie wypowiedzieć niektórych postanowień porozumienia z 20 grudnia 2004 roku dotyczących posiłków profilaktycznych w trybie przepisów k.c. w związku z art. 300 k.p., - art. 45 § 1 k.p. poprzez przyjęcie, że wypowiedzenie powodowi warunków pracy i płacy było nieuzasadnione oraz naruszenie prawa procesowego, a to art. 194 k.p.c. poprzez wydanie postanowienia odmawiającego wezwania do udziału w sprawie (...) S.A. w K. - pozwana złożyła wniosek o rozpoznanie tego postanowienia, które wywarło wpływ na skarżony wyrok zgodnie z art. 380 k.p.c.. Wskazując na powyższe wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania - przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji jako bezzasadnej i obciążenie pozwanej kosztami postępowania. Sąd Okręgowy w Gliwicach zważył, co następuje: wyrok podlegał uchyleniu w zaskarżonej części z powodu nieważności postępowania. Zgodnie z przepisem art. 378 § 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Zgodnie z przepisem art. 379 pkt 5 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W postępowaniu przed Sądem I instancji doszło do pozbawienia możności obrony pozwanej (...) S.A. w K.. Pozew został wniesiony przeciwko podmiotowi oznaczonemu jako (...) S.A. Oddział KWK (...). Odpowiedź na pozew złożyła (...) S.A. w K., Oddział KWK (...) w K.. Pełnomocnictwo procesowe dla radcy prawnego E. C. zostało udzielone do reprezentowania (...) S.A. w K., w zakresie spraw dotyczących działalności Oddziału (...) S.A. występującego pod nazwą (...) S.A. Oddział KWK (...) w K.. Pełnomocnictwo to zostało udzielone przez A. W. i R. N. posiadających z kolei pełnomocnictwa do reprezentowania (...) Spółki Akcyjnej w K. w zakresie spraw dotyczących działalności Oddziału Kopalnia (...), a udzielone przez członków Zarządu (...) Spółki Akcyjnej w K.. Postępowanie w sprawie toczyło się przeciwko podmiotowi mającemu zdolność sądową w rozumieniu art. 64 § 1 k.p.c. Tym podmiotem była posiadająca przymiot pracodawcy, zgodnie z art. 3 k.p., (...) Spółka Akcyjna w K.. Strona pozwaną nie był sam Oddział Kopalnia (...) w K., a więc tylko jednostka organizacyjna (...) Spółki Akcyjnej w K.. Istotnie w pozwie, w protokole rozprawy z dnia 12 czerwca 2014r. strona pozwana została określona szerzej jako (...) Spółka Akcyjna w K. Oddział Kopalnia (...) w K.. Takie oznaczenie strony pozwanej nie świadczy jednak, że stroną postępowania był wyłącznie Oddział Kopalnia (...) w K., a nie Spółka Akcyjna jaką jest (...) Spółka Akcyjna w K.. Oznaczenie strony pozwanej jako (...) Spółka Akcyjna w K. Oddział Kopalnia (...) w K. jest zgodne z oznaczeniem pracodawcy, czyli podmiotu z art. 3 k.p., który stosował sam pracodawca np. w pismach znajdujących się w aktach osobowych powoda / karta 42, 40, 37 , 36 – pismach do związków zawodowych, wypowiedzeniu zmieniającym, zakresie obowiązków, skierowaniach na badania profilaktyczne/. Zwrócić też należy uwagę, że w setkach innych postępowań, które toczyły się przed tutejszym Sądem jak i Sądem Rejonowym w Gliwicach w sprawach z zakresu prawa pracy, a związanych z działalnością Kopalni (...) czy (...), a następnie (...) oznaczenie strony pozwanej było właśnie takie: (...) Spółka Akcyjna w K. Oddział Kopalnia (...) lub (...), a następnie (...) w K.. O uznaniu, że stroną postępowania jest tylko sama jednostka organizacyjna (...) Spółki Akcyjnej w K. można byłoby mówić wówczas, gdyby pozew został skierowany wyłącznie przeciwko Oddziałowi Kopalnia (...) w K. bez oznaczenia, że jest to (...) Spółka Akcyjna w K.. Obecnie tj. od dnia 1 sierpnia 2014r. Oddział Kopalnia (...) w K. nie należy już do (...) Spółki Akcyjnej w K.. Zmiana nastąpiła zatem w toku postępowania przed Sądem Rejonowy. Zatem obecne oznaczenie strony pozwanej to (...) Spółka Akcyjna w K.. Tak też została oznaczona strona pozwana w protokole rozprawy z dnia 21 sierpnia 2014 roku. W protokole tym znajduje się zapis, że przewodnicząca z urzędu stwierdza, iż (...) Spółka (...) jest następcą prawnym (...) S.A. Oddział KWK (...). Rozprawa ta została odroczona celem zawiadomienia o terminie rozprawy (...) S.A. jako następcy prawnego (...) S.A. Oddział KWK (...). Sąd także zobowiązał (...) S.A. do poddania czy jest następcą prawnym (...) S.A. w K. Oddziału KWK (...), a tym samym czy podtrzymuje stanowisko (...) S.A. Oddział KWK (...). O kolejnym terminie rozprawy została zawiadomiona (...) S.A.. W odpowiedzi na zobowiązanie Sądu podmiot ten złożył pismo, w którym potwierdził nabycie od (...) S.A. zorganizowanej części przedsiębiorstwa w postaci Kopalni (...) i poinformował, że wobec powyższego w stosunku do pracowników tej kopalni (...) S.A. jest następcą prawnym w rozumieniu przepisów prawa pracy oraz, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko strony pozwanej. Załączono nadto pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu K. S.. W kolejnym piśmie procesowym z 23 października 2014 roku (...) S.A. wniosła o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanej (...) S.A. na podstawie art. 194 k.p.c. w związku z art. 55 4 k.c., art. 23 1 § 2 k.p. i art. 300 k.p.. Załączono także pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu E. C. do reprezentowania (...) SA. Kolejna rozprawa w dniu 5 listopada 2014 roku odbyła się już w udziałem wyłącznie (...) S.A. jako strony pozwanej. Na rozprawie tej Sąd wydał postanowienie o nie uwzględnieniu wniosku (...) Spółki (...) o wezwania do udziału w sprawie (...) SA w K.. W piśmie z 3 listopada 2014 roku (...) SA określiła się jako strona pozwana. W wyroku jako stronę pozwaną wskazano (...) Spółkę Akcyjną w J. - następca prawny (...) Spółki Akcyjnej w K.. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy wydając wyrok przeciwko (...) S.A. w J. i pomijając (...) S.A. w K. naruszył prawo (...) S.A. w K. do obrony. Jak już wyżej wskazano stroną pozwaną była właśnie (...) SA w K.. Wymienienie w nazwie Oddziału Kopalni (...) w K. było jedynie doprecyzowaniem nazwy jednostki organizacyjnej, z której działalnością łączyło się powództwo. Nie budzi wątpliwości, że w toku postępowania przed Sądem I instancji doszło do zbycia części zakładu pracy w postaci Kopalni (...). Zaznaczyć jednak należy, że nie doprowadziło to automatycznie do zmiany strony pozwanej - jak to przyjął Sąd Rejonowy i w konsekwencji wydał wyrok przeciwko (...) S.A. w J.. Zgodnie z art. 192 pkt 3 k.p.c. zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy; nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy, za zezwoleniem strony przeciwnej. Wszelkie przekształcenia w zakresie podmiotowym w toku postępowania dopuszczalne są jedynie w ramach zakreślonych przez przepisy procedury cywilnej, t.j. art. 194 - 196 k.p.c. Nie budzi wątpliwości w niniejszej sprawie, że (...) S.A. przejęła powoda jako pracownika zgodnie z art. 23 1 § 1 k.p.. Nie oznacza to jednak, że zbycie zakładu pracy w toku procesu pozbawiło (...) S.A. w K. biernej legitymacji procesowej. W tym duchu wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 10 stycznia 2003 roku, I PK 87/02 (OSNP 2004/13/223). Nie można przyjąć aby w niniejszej sprawie nabywca czyli (...) S.A. w J. weszła w miejsce zbywcy czyli (...) SA w K. w trybie art. 192 pkt 3 k.p.c.. Mogłoby to mieć miejsce tylko w razie wyrażenia zgody przez stronę przeciwną. Sąd Najwyższy w wyroku z 19 października 2005 roku, VCK 708/04, rozpoznając sprawę, w której stanie faktycznym w toku (...) S.A. zbyła na rzecz (...) S.A. w K. jedną z kopalń – stwierdził, że nie dochodzi do automatycznej zmiany po stronie pozwanej. Zaznaczył także, że zgoda, o której mowa w art. 192 pkt 3 k.p.c. musi być wyrażona zarówno przez stronę pozwaną jak i stronę powodową bo w przepisie tym mowa o „stronie przeciwnej nabywcy” zatem nie chodzi tylko o powoda, ale też o zbywcę, który występuje po stronie pozwanej. Z kolei w uchwale z 7 października 2004 roku, II PZP 9/04 Sąd Najwyższy stwierdził, że zgoda taka ma być wyraźna i nie można jej wywodzić z zachowania strony postępowania. W niniejszej sprawie zgoda taka nie została wyraźnie udzielona przez (...) S.A. w K., ani przez powoda. Co więcej, (...) S.A. w K., kiedy Sąd zaniechał już zawiadamiania jej o kolejnej rozprawie, złożyła pismo procesowe z 3 listopada 2014 roku, w którym określiła się jako strona pozwana i złożyła pełnomocnictwo dla kolejnego radcy prawnego. Zatem nawet nie można uznać dorozumianej jej zgody na zwolnienie z udziału w postępowaniu. Sąd Rejonowy, jak wynika z akt sprawy uznał, iż sprawa powinna się toczyć z udziałem (...) S.A. w J. - co w okolicznościach sprawy jest prawidłowe. Jednakże wprowadzenie do procesu w charakterze strony pozwanej kolejnego podmiotu wymaga wydania postanowienia w trybie art. 194 § 3 k.p.c. Postanowienie takie może być wydane na wniosek powoda lub z urzędu na podstawie art. 477 k.p.c.. Powyżej opisane postanowienie jednak nie zostało wydane - co jest naruszeniem procedury cywilnej. W apelacji (...) S.A. w J. wskazywała, że Sąd błędnie oddalił jej wniosek o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanej (...) SA w K.. Wydawanie takiego postanowienia nie było konieczne albowiem (...) SA w K. była stroną pozwaną, nie została w żaden sposób zwolniona od udziału w sprawie i w dalszym ciągu występuje w sprawie w charakterze strony pozwanej. Sąd Rejonowy pomijając ją w dalszym postępowaniu począwszy od 5 listopada 2014 roku doprowadził do nieważności tej części postępowania - w zakresie rozprawy z 5 listopada 2014 roku oraz wydania wyroku. Zważywszy na powyższe niecelowe jest odnoszenie się do kolejnych zarzutów apelacji dotyczących naruszenia prawa materialnego skoro skutkiem nieważności postępowania jest uchylenie wyroku w zaskarżonej części zgodnie z artykułem 386 § 2 k.p.c. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd wyda postanowienie o wezwaniu do udziału w sprawie w charakterze pozwanej (...) S.A. w J. na podstawie art. 194 § 3 k.p.c. w zw. z art. 477 k.p.c. Wydanie takiego postanowienia w postępowaniu apelacyjnym nie jest możliwe w uwagi na treść art. 391 § 1 k.p.c. Następnie Sąd Rejonowy rozpozna sprawę w udziałem (...) S.A. w (...) S.A. w J.. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem II instancji pozostawiono do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. ( -) SSO Jolanta Łanowy (-) SSO Patrycja Bogacińska-Piątek (spr.) (-) SSO Grażyna Łazowska Sędzia Przewodniczący Sędzia
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.