Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny, zgodnie z którym do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego, stosuje się od tej chwili (czyli 01.01.1965 r.) przepisy tego kodeksu. W myśl zaś § 2 art.
jeżeli termin zasiedzenia według Kodeksu cywilnego jest krótszy niż według przepisów obowiązujących przed 1.1.1965 r., bieg zasiedzenia rozpoczął się z dniem wejścia kodeksu w życie; jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie Kodeksu cywilnego nastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie nastąpiło z upływem tego wcześniejszego terminu (por. art.
i
I ustawy z 23.4.1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny, Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.). Sąd meriti przyjął terminy zasiedzenia przewidziane w kodeksie cywilnym, tj. początek biegu zasiedzenia na 1 stycznia 1965 r., a koniec na 1 stycznia 1985 r., przy uwzględnieniu 20-letniego terminu posiadania w złej wierze. Zgodnie bowiem z przepisami wprowadzającymi Kodeks cywilny zasiedzenie nastąpiło wcześniej, bo z dniem 1 stycznia 1985 r., zaś przy zastosowaniu terminów obowiązujących w chwili rozpoczęcia zasiedzenia, a więc 30-letnich według obowiązującego wówczas prawa rzeczowego, termin upłynąłby w 1990 r.- przyjmując rok 1960 jako termin posadowienia spornych urządzeń. Z tego powodu należało zastosować przepisy Kodeksu cywilnego według normy zawartej w art.
W ocenie Sądu Rejonowego uczestnik i jego poprzednicy prawni od początku powstania linii elektroenergetycznej byli posiadaczami w złej wierze. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił na obalenie domniemania dobrej woli, gdyż brak jest dowodów, świadczących o tym, że uczestnik bądź jej poprzednicy prawni zawarli z właścicielami nieruchomości jakąkolwiek umowę o posadowienie urządzeń przesyłowych. Nie było też w tym przedmiocie stosownych decyzji administracyjnych. Z żadnym też właścicielem działki nr (...), na której posadowione są sporne urządzenia, nie doszło do zawarcia umowy w kwestii wynagrodzenia. Zdaniem Sądu wszystkie przesłanki przewidziane w art. 292 k.c. w zw. z art. 352 § 1 k.c. i art. 172 § 2 k.c. niezbędne do nabycia służebności w drodze zasiedzenia zostały spełnione w odniesieniu do działek oznaczonych numerami(...), a zatem zarzut podniesiony przez uczestnika okazał się w tej części uzasadniony, stąd Sąd Rejonowym w postanowieniu częściowym wniosek W. i A. małż. P. w tym zakresie oddalił, za wyjątkiem wniosku dotyczącego słupa metalowego służącego do przesyłu energii elektrycznej znajdującego się na działce nr (...), który został postawiony dużo później. Przepis art. 317 k.p.c. dotyczący możliwości wydania postanowienia wstępnego, ma również odpowiednie zastosowanie na mocy art. 13 § 2 k.p.c. do postępowania nieprocesowego. Zdaniem tego Sądu w przedmiotowej sprawie celowym będzie wydanie postanowienia częściowego, bowiem umożliwi to ograniczenie dalszego postępowania do ściśle określonej części działki (...). Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wnieśli wnioskodawcy, zaskarżając w całości postanowienie częściowe Sądu Rejonowego w Lesznie VII Zamiejscowy Wydział Cywilny w Gostyniu z dnia 12 grudnia 2013 r. Zaskarżonemu postanowieniu wnioskodawcy zarzucili: - naruszenie przepisów postępowania mające oczywisty wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 k.p.c. poprzez dokonanie przez Sąd dowolnej oceny materiału dowodowego i przyjęcie, iż początkiem biegu okresu zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu jest data 1 stycznia 1965 r. w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, iż w tej dacie uczestniczka przystąpiła do posiadania służebności, - naruszenie przepisów postępowania mające oczywisty wpływ na wynik sprawy, tj. art. 328 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia będącego sprzecznym wewnętrznie oraz nie zawierającego wskazania: z jakiej, w ocenie Sądu udowodnionej okoliczności należy przyjąć, iż początek biegu terminu zasiedzenia służebności należy wiązać z dniem 1 stycznia 1965 r., oraz na kogo rzecz należałoby uznać, iż nastąpiło zasiedzenie służebności gruntowej uniemożliwiając przeprowadzenie kontroli instancyjnej w tym zakresie, - rażące naruszenie prawa materialnego polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, iż początek biegu okresu zasiedzenia należy liczyć najpóźniej od dnia 1 stycznia 1965 r., a nie z chwilą, gdy początek ich eksploatacji stał się wiadomy właścicielowi nieruchomości, przez którą urządzenie to przebiega (tj. naruszenie art. 285 § 1 w zw. z art. 292 w zw. z art. 172 k.c. przez orzeczenie zasiedzenia w zakresie, w jakim nie zostało udowodnione posiadanie w tym jego początku), - naruszeniu zasady numerus clausus ograniczonych praw rzeczowych, przez uznanie, że nastąpiło zasiedzenie służebności gruntowej - bez wskazania nieruchomości władnącej oraz zakresu w jakim posadowienie urządzeń przesyłowych na nieruchomości Wnioskodawcy prowadziło do zwiększenia jej użyteczności ewentualnie funkcjonalności przedsiębiorstwa przesyłowego, - pominięciu okoliczności, że w okresie od 1 lutego 1989 r. (zniesienie funduszu jednolitej własności państwowej) do 5 grudnia 1990 r. (uwłaszczenie przedsiębiorstw państwowych na gruntach oddanych im w zarząd) służebność gruntowa nie mogła być przez uczestniczkę, ani jakikolwiek inny podmiot, posiadana, gdyż inny podmiot był posiadaczem samoistnym urządzeń przesyłowych a inny - potencjalnej nieruchomości władnącej. Mając powyższe na uwadze wnioskodawcy wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od uczestniczki na rzecz wnioskodawców solidarnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą według przynajmniej podwójnych stawek norm przepisanych ze względu na konieczny nakład pracy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja wnioskodawców okazała się częściowo zasadna. Zgodnie z art. 305 2 § 1 k.c. legitymację do zgłoszenia żądania odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu ma właściciel nieruchomości. W chwili wniesienia wniosku wnioskodawcy A. P.
powyżej cytowanej ustawy do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego, stosuje się od tej chwili przepisy tego kodeksu; dotyczy to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie. Zgodnie z § 2 jeżeli termin zasiedzenia według kodeksu cywilnego jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z dniem wejścia kodeksu w życie; jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego nastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Kodeks cywilny, który wszedł w życie 1 stycznia 1965 roku stanowił w art. 172 § 1 k.c. , iż posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dziesięciu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie), W myśl zaś art. 172 § 2 k.c. po upływie lat dwudziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż termin zasiedzenia upłynął z dniem 1 stycznia 1985 roku przy przyjęciu złej wiary. Tym samym choć Sąd Rejonowy błędnie wskazał, iż początek biegu przedawnienia zaczął biec 1 stycznia 1965 roku, zamiast 1962 roku, to prawidłowo wskazał, iż zasiedzenie nastąpiło z dniem 1 stycznia 1985 roku na skutek zastosowania regulacji intertemporalnych. Przed 1990 r. obowiązywała zasada jednolitości własności państwowej. Państwo występowało wówczas jako podmiot władzy i podmiot prawa własności, mogło też modyfikować zakres swoich uprawnień. Mienie ogólnonarodowe było przekazywane przez państwo tworzonym przez nie państwowym jednostkom organizacyjnym oraz przedsiębiorstwom państwowym. Te ostatnie były wyposażone w osobowość prawną, nie służyło im jednak do przekazanego im mienia prawo własności. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 128 k.c. (zmienionym ustawą z dnia 31.01.1989 r. o zmianie ustawy-kodeks cywilny- DZ.U. Nr 3, poz. 11) socjalistyczna własność ogólnonarodowa przysługiwała niepodzielnie państwu, zaś w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonywały w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Przepis ten obowiązywał do 1 lutego 1989 r. i zgodnie z nim przedsiębiorstwa państwowe sprawowały zarząd mieniem państwowym w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 28.10.2009 r. I Aca 540/09,opubl: Legalis). W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 czerwca 1991 r. (III, CZP 38/91, OSNCP 1991, nr 10-12, poz.118) Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż zmiana art. 128 k.c. nie spowodowała przekształcenia, przysługującym państwowym osobom prawnym uprawnień do części mienia ogólnonarodowego, pozostających w ich zarządzie w dniu wejścia w życie wymienionej ustawy. Zatem państwowe osoby prawne, w tym przedsiębiorstwa państwowe, mimo iż nie były właścicielami powierzonego im mienia, to jednak obowiązujące prawo tworzone przez państwo nadawało im szereg uprawnień w zakresie rządzenia tym mieniem. Pod rządem jednolitego funduszu własności państwowej dopuszczalne było zasiedzenie nieruchomości państwowej (w tym zasiedzenie nieruchomości gruntowej) wskutek korzystania z niej przez przedsiębiorstwo państwowe, ale zasiedzenie następowało na rzecz Skarbu Państwa, a nie państwowej osoby prawnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2011 roku). W przedmiotowej sprawie zasiedzenie nastąpiło z dniem 1 stycznia 1985 roku, a zatem na rzecz Skarbu Państwa. Tym samym kluczowa pozostaje kwestia czy uczestnik (...) spółka z o.o. w P. może powoływać się na zarzut zasiedzenia w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2012 roku ICSK 641/11 niepublikowanym w sprawie o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości rozważał dwie sytuacje w przypadku obrony w postaci zarzutu zasiedzenia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, fakt nabycia własności (ograniczonego prawa rzeczowego) w drodze zasiedzenia może być udowodniony jako przesłanka innego rozstrzygnięcia, bez potrzeby uprzedniego ustalania tego faktu w trybie przewidzianym w art. 609 i art. 610 k.p.c. Odwołując się do uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 10 lutego 1951 r., mającej moc zasady prawnej, Ł.C.Prez. 741/50 (OSN 1951, Nr 1, poz. 2) Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że ustalenie faktu nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie w innej sprawie niż w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia jest dopuszczalne wtedy, gdy ustalenie to nie należy do samego rozstrzygnięcia w danej sprawie, lecz stanowi jedynie jego przesłankę. Inaczej jednak przedstawia się sytuacja, gdy uczestnik (pozwany w procesie) twierdzi, iż służebność przez zasiedzenie nabył jego poprzednik prawny. W tym przypadku był to Skarb Państwa albo ewentualnie przedsiębiorstwo państwowe. Ograniczone prawo rzeczowe nabyła zatem osoba trzecia w stosunku do stron procesu. W takiej przeto sytuacji tytuł prawny Skarbu Państwa, lub innego przedsiębiorstwa państwowego, jako osoby trzeciej w stosunku do stron procesu, powinien być dowiedziony w postępowaniu toczącym się w trybie przewidzianym w art. 609 i 610 k.p.c., z wniosku tej osoby lub z jej udziałem. Zdaniem Sądu Okręgowego choć powyższy wyrok dotyczył sprawy procesowej o zapłatę analogiczna sytuacja występuje w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu. Skoro uczestnik twierdzi, iż doszło do zasiedzenia nieruchomości, ale nie na jego rzecz tylko innego podmiotu, to nie mógł podnosić zarzutu zasiedzenia w tej sprawie, a winien złożyć wniosek o zasiedzenie służebności gruntowej na rzecz Skarbu Państwa. Mając na uwadze, iż w okolicznościach tej sprawy uczestnik nie mógł skutecznie podnieść zarzutu zasiedzenia służebności. Sąd Odwoławczy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13§2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej działki nr (...) i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy, tj. wniosku o ustanowienie służebności przesyłu wobec niezasadnego przyjęcia zarzutu zasiedzenia. W pozostałej części na podstawie art. 370 k.p.c. w zw. z art. 13§2 k.p.c. apelację wnioskodawców odrzucił. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania stanowi art. 108 § 2 k.p.c., zgodnie z którym sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. /-/ J. Borkowicz-Grygier /-/ B. Łagodzińska /-/ A. Drzewiecka
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.