k.c. przesłanki ustanowienia służebności przesyłu. Na gruntach wnioskodawców poprzednik prawny uczestnika posadowił i w konsekwencji korzystał z urządzeń przesyłowych linii energetycznej. Zarówno wnioskodawcy jako wykazani właściciele nieruchomości, jak i uczestnik jako przedsiębiorca, właściciel urządzeń przesyłowych, są legitymowani do występowania w postępowaniu. Po opinii biegłego geodety zakres służebności przesyłu, zgodnie z aktualnym posadowieniem i przebiegiem sieci przesyłowej, nie był przez strony kwestionowany, tj. treść samego prawa oraz związane z nim uprawnienia do dostępu, wejścia, dojazdu przez osoby uprawnione w celu skontrolowania, konserwowania, napraw, modernizacji, usuwania awarii, wymiany urządzeń i przewodów tj. wykonywania tych wszystkich czynności, które są konieczne dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania linii energetycznych. Wobec braku zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu konieczne było wystąpienie z wnioskiem. Uczestnik w toku postępowania nie przedłożył pisemnej zgody wnioskodawców na posadowienie urządzeń energetycznych ani żadnej decyzji administracyjnej, a zatem nie wykazał dostępu do nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wnioskodawcy domagali się zasądzenia na swą rzecz jednorazowego wynagrodzenia. Wynagrodzenie to biegły określił na kwotę łączną 104.931,-zł, natomiast pomimo otrzymanej opinii wnioskodawcy nie zmodyfikowali wniosku w zakresie wysokości żądanego wynagrodzenia. Sąd uznał, iż brak jest podstaw do ingerowania z urzędu, w zakresie należnego wnioskodawcom jednorazowego wynagrodzenia i przyznał na ich rzecz kwotę żądaną we wniosku wszczynającym postępowanie czyli 20.000,-zł. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 3 k.p.c., uznając, że interesy wnioskodawcy i uczestnika były sprzeczne, postawa uczestnika spowodowała, iż wnioskodawcy zmuszeni byli dochodzić swych praw na drodze sądowej, a ich roszczenie zostało uwzględnione. Apelację od powyższego postanowienia złożyli wnioskodawcy, zaskarżając je w punkcie XIII.2., tj. w zakresie wysokości jednorazowego wynagrodzenia oraz zarzucając naruszenie art. 321 k.p.c., a konsekwencji także art.
przez zasądzenie wynagrodzenia zaniżonego, niespełniającego kryterium „odpowiedniości”. Z uwagi na to wnioskodawcy domagali się zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez zasądzenie na ich rzecz od uczestnika jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w kwocie 109.623,-zł, a także zasądzenia na ich rzecz od uczestnika zwrotu kosztów postępowania za instancję odwoławczą według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. Skarżący zasadnie zarzucili naruszenie przez Sąd I instancji art. 321 § 1 k.p.c. Wprawdzie przepis ten nie został powołany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, natomiast niewątpliwie to jego treścią kierował się Sąd I instancji, zasądzając na rzecz wnioskodawców wynagrodzenie w wysokości żądanej przez nich we wniosku o wszczęcie postępowania, nie zaś ustalone w opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Art. 321 § 1 k.p.c. stanowi bowiem, że sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Przyjmując założenie o związaniu wysokością żądanego wynagrodzenia Sąd I instancji nie był jednak konsekwentny, gdyż skoro uznał, iż orzekł w tym zakresie o całości żądania wnioskodawców, to na podstawie art. 370 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. powinien był odrzucić ich apelację jako niedopuszczalną ( z uwagi na brak substratu zaskarżenia ). Art. 321 § 1 k.p.c. jest regulacją obowiązującą w procesie, a w postępowaniu nieprocesowym ( w jakim rozpoznawane są m.in. sprawy o ustanowienie służebności przesyłu – art. 626 § 3 k.p.c. ) przepisy o procesie stosuje się jedynie odpowiednio, i to pod warunkiem, że przepisy szczególne nie stanowią inaczej ( art. 13 § 2 k.p.c. ). Stosownie „odpowiednie” może polegać na ścisłym zastosowaniu danego przepisu, wyłączeniu jego stosowania względnie modyfikacji, jeżeli przemawia za tym charakter i specyfika danej sprawy. Postępowanie w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu wszczynane jest na wniosek właściciela nieruchomości lub przedsiębiorcy przesyłowego ( art.
k.c. ). W ocenie Sądu Okręgowego zawartym w tym wniosku żądaniem sąd jest związany co do nieruchomości, na której ma zostać ustanowiona służebność oraz co do zasądzenia – bądź nie – wynagrodzenia. Z art.
k.c. wynika, że ustanowienie służebności następuje „za odpowiednim wynagrodzeniem”. Odpłatność należy więc do istoty sądowego ustanowienia służebności, zaś sąd ustanawiając służebność przesyłu orzeka o tym wynagrodzeniu z urzędu, niezależnie od wniosku właściciela nieruchomości służebnej, chyba że uprawniony zrzekł się wynagrodzenia ( por. G.Bieniek, „Służebność przesyłu w praktyce notarialnej”, NPN 2010/1/5, teza 5, K.Dadańska [w:] A.Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inne prawa rzeczowe, LEX 2012, kom. do art.
). Elementem żądania – w rozumieniu art. 321 § 1 k.p.c. – nie jest natomiast kwota wynagrodzenia, która ma być przyznana za ustanowienie służebności. Wnioskodawca nie jest w ogóle zobowiązany do oznaczenia we wniosku wysokości wynagrodzenia, którą uznaje za adekwatną. Wniosek zawierający żądanie ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem ( bez podania konkretnej kwoty ) jest wnioskiem kompletnym, a ustalenie wysokości wynagrodzenia następuje na podstawie wyników przeprowadzonego postępowania dowodowego. Jeżeli we wniosku znalazła się ewentualna informacja o wysokości oczekiwanego wynagrodzenia, to wnioskodawca nie musi jej następnie modyfikować stosownie do przeprowadzonych dowodów. Ustanawiając służebność i przyznając odpowiednią kwotę tytułem wynagrodzenia sąd orzeka zaś o całości żądania ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15.05.2014r., II CZ 15/14, LEX nr 1476958 ). W niniejszej sprawie wnioskodawcy żądali ustanowienia na rzecz uczestnika służebności przesyłu za wynagrodzeniem, określając we wniosku jego wysokość na 20.000,-zł. Sąd Rejonowy przyznając im takie właśnie wynagrodzenie błędnie zastosował art. 321 § 1 k.p.c., a w konsekwencji naruszył także art. art.
k.c., gdyż w świetle zebranego materiału dowodowego powyższa kwota nie stanowi wynagrodzenia „odpowiedniego”. Brak w art.
kryteriów określenia rozmiaru wynagrodzenia oznacza, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę polegającą na indywidualizacji ocen w tym zakresie, formułowanych na podstawie określonego stanu faktycznego, które mogą także wynikać z ogólnych reguł porządku prawnego. Jak się przyjmuje w doktrynie i orzecznictwie, „odpowiednie wynagrodzenie” stanowi korelat służebności przesyłu i powinno być dla właściciela nieruchomości ekwiwalentem za znoszenie korzystania z jego nieruchomości przez przedsiębiorcę przesyłowego. Z tej też przyczyny ustalając wysokość wynagrodzenia należy mieć na względzie w szczególności zakres ograniczenia własności nieruchomości obciążonej i stopień uciążliwości powodowanych dla jej właściciela przy jej prawidłowej eksploatacji. Wynagrodzenie zrekompensować ma uszczerbek, jaki następuje w majątku właściciela nieruchomości obciążonej wskutek ustanowienia służebności przesyłu, powinno być proporcjonalne do stopnia ingerencji w prawo własności oraz uwzględniać wartość nieruchomości ( i w tym kontekście także straty właściciela z uszczuplenia prawa własności ), przewidywany czas trwałości urządzeń, rozwój gospodarczy terenów położonych w sąsiedztwie czy też plany inwestycyjne właściciela nieruchomości i ewentualne ich ograniczenia z powodu usytuowania urządzeń przesyłowych ( por. m.in. K.Zaradkiewicz [w:] K.Pietrzykowski (red.) KC Komentarz, Tom I, Warszawa 2011, kom. do art.
, t. 2; E.Gniewek, KC Komentarz, Warszawa 2010, kom. do art.
, t. 11; M.Balwicka-Szczyrba, Służebność przesyłu, GSP z 2009/2/s.53; Sąd Najwyższy w postanowieniu z 5.04.2012r., II CSK 401/11, LEX nr 1211144 ). W rozpoznawanym przypadku wysokość wynagrodzenia należnego wnioskodawcom za ustanowienie służebności przesyłu na należących do nich nieruchomościach została ustalona w opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego na łączną kwotę 109.623,-zł. Opinia biegłego nie była ostatecznie kwestionowana przez wnioskodawców i uczestnika, również Sąd Rejonowy uznał ją za w pełni wiarygodną, uwzględniającą wartość służebności jako sumę dwóch składników: obniżenia wartości nieruchomości na skutek lokalizacji urządzenia przesyłowego i wynagrodzenia za współkorzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe z nieruchomości w przyszłości w pasie służebności przesyłu. Wyliczona przez biegłego kwota powinna być zatem uznana za wynagrodzenie odpowiednie w rozumieniu art.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie poprzez podwyższenie należnego wnioskodawcom wynagrodzenia do właściwej wysokości. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 98 § 3 k.p.c., obciążając nimi uczestnika, gdyż w niniejszej sprawie interesy wnioskodawców i uczestnika były sprzeczne ( uczestnik domagał się oddalenia wniosku ). W instancji odwoławczej wnioskodawcy wyłożyli: opłatę od apelacji w kwocie 40,-zł oraz koszty zastępstwa prawnego – wynagrodzenie reprezentującego ich radcy prawnego, którego wysokość ustalono na 120,-zł ( zgodnie z § 2 ust. 1-2 w zw. z § 7 pkt 3 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa koszów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Dz.U. z 2013r., poz. 490 ). Uczestnik powinien zatem zwrócić wnioskodawcom 160,-zł. /-/ Joanna Andrzejak-Kruk /-/ Agata Szlingiert /-/ Piotr Błaszak
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.