Sygn. akt I ACa 642/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 sierpnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Krzysztof Sobierajski Sędziowie: SSA Jerzy Bess SSA Teresa Rak (spr.) Protokolant: sekr.sądowy Marta Matys po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2015 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa A. L. przeciwko (...) S.A. Oddział w K. o zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 grudnia 2014 r. sygn. akt I C 707/11 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że nadaje mu treść: „I. oddala powództwo; II. odstępuje od obciążania powódki kosztami procesu.”; 2. oddala apelację powódki; 3. odstępuje od obciążania powódki kosztami postępowania apelacyjnego. SSA Teresa Rak SSA Krzysztof Sobierajski SSA Jerzy Bess Sygn. akt I ACa 642/15 UZASADNIENIE Powódka A. L. w pozwie skierowanym przeciwko stronie pozwanej (...) S.A. z siedzibą w K. (poprzednio: (...) S.A. z siedzibą w K.) wniosła o zasądzenie od strony pozwanej na jej rzecz: kwoty 87067 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z działki nr (...) położonej M., za okres od dnia 1 maja 2001 r. do dnia 2 sierpnia 2008 r. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, kwoty 32933 zł tytułem wynagrodzenia w rozumieniu art. 305 2 k.c. za korzystanie z działki powódki od dnia 3 sierpnia 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazała, że nad nieruchomością, która jest jej własnością przebiega linia wysokiego napięcia. Podnosiła, że przedmiotowa nieruchomość jest położona na terenie zabudowy mieszkaniowej i usługowej, a przebieg linii energetycznej uniemożliwia jej zabudowę. W odpowiedzi na zarzut strony pozwanej odnośnie zasiedzenia służebności odpowiadającej kształtem służebności przesyłu wskazywała, że jest on rażąco sprzeczny zarówno z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.), jak również z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 64 Konstytucji RP), zwłaszcza że przed 1989 r. powódka nie mogła skutecznie bronić się przed zasiedzeniem z uwagi na uwarunkowania polityczne. Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Podnosiła zarzut zasiedzenia służebności zwanej obecnie służebnością przesyłu wskazując, że urządzenia energetyczne zostały posadowione na działce w 1962r., zgodnie z obowiązującymi w tym czasie przepisami. W tym stanie rzeczy w ocenie strony pozwanej bieg terminu zakończył się najpóźniej 1986 r., zaś zasiedzenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, stając się składnikiem jego majątku, który został wniesiony do Przedsiębiorstwa Państwowego Zakład (...), zaś po przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w spółkę Skarbu Państwa, jego dotychczasowy majątek, w tym również zasiedziana służebność – stała się własnością Spółki działającej pod firmą Zakład (...) S.A. , która w 2004 r. zmieniła nazwę na (...) S.A. Roszczenie powódki jest zatem bezpodstawne, gdyż strona pozwana dysponuje tytułem prawnym do utrzymywania spornych urządzeń na jej nieruchomości. Odnośnie żądania zapłaty kwoty 32.933 zł w oparciu o przepis art. 305 2 k.c. strona pozwana wskazała, że żądanie w tej części jest niezasadne, gdyż takiego wynagrodzenia powódka mogłaby się jedynie domagać przy jednoczesnym ustanowieniu służebności przesyłu, o co powódka nie wnosiła w odrębnym postępowaniu, przed wytoczeniem niniejszego powództwa. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 35.050 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 20 kwietnia 2011 r. do dnia zapłaty. W pkt. II oddalił powództwo w pozostałej części. W pkt III zniósł koszty między stronami, zaś w pkt. IV nakazał pobranie od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Krakowie kwoty 4.072,23 zł tytułem części opłaty sądowej i niepokrytych wydatków związanych z opiniami biegłych, od ponoszenia których powódka została zwolniona. Rozstrzygnięcie wydała w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny: Powódka A. L. jest właścicielką nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) o powierzchni 0,2971 ha, położoną w M., dla której Sąd Rejonowy w C. Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...). Jest to działka o regularnym kształcie, zbliżonym do prostokąta o wymiarach ok. 36 X 83 m, o płaskim ukształtowaniu terenu, zadrzewiona dwoma drzewami samosiejkami, głównie porośnięta trawa, stanowiąca niezabudowany nieużytek. Znajduje się przy ul. (...), stanowiącej przecznicę głównej ulicy (...) - ul. (...). Bezpośrednie sąsiedztwo nieruchomości stanową działki z zabudową mieszkaniową jednorodzinną oraz pas drogowy. Przedmiotowa działka jest częściowo ogrodzona od strony zachodniej i w całości od strony wschodniej. Dojazd do działki zapewniony jest drogą asfaltową, posiada również dostęp do mediów. Zgodnie z studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy T. działka nr (...) znajduje się w strefie urbanizacji (strefa I), w ramach terenów rozwoju, tereny zabudowy mieszkaniowej i usługowej oraz w strefie technicznej od sieci i urządzeń infrastruktury technicznej. Przez tę działkę, na całej jej długości, przebiega trasa dwutorowej napowietrznej linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110 kV relacji S.-W., S.-K., która powstała w latach 70–tych XX-wieku. Od chwili jej wybudowania nie była ona przebudowywana, jej przebieg pozostaje niezmieniony. Pracownicy strony pozwanej i jej poprzedników prawnych przynajmniej raz w roku wykonywali w odniesieniu do przedmiotowej linii elektroenergetycznej oględziny i czynności eksploatacyjne, takie jak przegląd stanu technicznego. Teren działki nr (...), zajęty na potrzeby lokalizacji ww. dwutorowej napowietrznej linii wysokiego napięcia zajmuje powierzchnię 2048 m 2, strefa techniczna tej sieci elektroenergetycznej ma szerokość 40 m, tj. po 20 m w obie strony od osi linii, która znajduje się na wysokości 11,88 m w północnej części działki, zmniejszając wysokości do 8,84 m w południowej części działki. Działka ma ograniczone możliwości rozwojowe ze względu na kształt, jak i przebiegającą przez nią linię średniego napięcia. W związku ze znajdującymi się na działce urządzeniami energetycznymi strony pozwanej prawo powódki do swobodnego korzystania z nieruchomości jest ograniczone. Nie może ona działki tej racjonalnie wykorzystywać, utrudnione jest też wzniesienie na niej budynku mieszkalnego. Powódka w latach 80-tych ubiegłego wieku planowała budowę na działce budynku, jednak ze względu na linię wysokiego napięcia do realizacji zamierzeń budowlanych nie doszło. Z uwagi na dogodne położenie przedmiotowej nieruchomości i sąsiedztwo Sanktuarium w P. powódka planowała w późniejszym okresie budowę obiektu o charakterze usługowym, względnie hotelu, bądź restauracji. Podjęła również próbę sprzedaży przedmiotowej działki i w tym celu zgłosiła ofertę sprzedaży nieruchomości do biura nieruchomości w C., pomimo dużego zainteresowania kupujących, do sprzedaży działki ostatecznie nie doszło, po oględzinach działki i zapoznaniem się z przebiegiem urządzeń energetycznych strony pozwanej, kupujący rezygnowali z zakupu tej nieruchomości. Do 1980 r. przedmiotowa działka była wykorzystywana rolniczo przez rodziców i dziadków powódki. Zarządzeniem nr 77/ORG/89 Ministra Przemysłu z dnia 16 stycznia 1989 r. zostało – w wyniku podziału przedsiębiorstwa (...) – utworzone przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Zakład (...) w K.. Zarządzeniem nr 190/ORG/93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 20 lipca 1993 r. dokonano podziału Zakładu (...) w K. w celu wniesienia przez Skarb Państwa zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa do spółki akcyjnej (...) S.A. w W., przekształcenia Zakładu (...) w K. w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą Zakład (...) Spółka Akcyjna w K.. (...) S.A. przekazano:stację W. 220/110 kV, stację L. 220/10/30/15 kV, linię 400 kV R. – T., linię 400 kV T. – T., linię 220 kV S. – K., linię 220 kV K. – S., linię 220 kV B. – S. t. I, linię 220 kV B. – S. t. II, linię 220 kV S. – L., linię 220 kV S. – W., linię 220 kV L. – W.. Zakład (...) S.A. zmienił nazwę na (...) S.A. Oddział w K. – Zakład (...), następnie na (...) S.A. Oddział w K. – Zakład (...), później na (...) S.A. Oddział w K. – Zakład (...), a potem na (...) S.A. Oddział w K.. W dniu 1 września 2011 r. (...) S.A. zmieniła nazwę na (...) S.A. z siedzibą w K.. W 2007 r. powódka zwróciła się do strony pozwanej o wydanie decyzji o warunkach zabudowy, wskazując na zamiar budowy domu mieszkalnego na działce nr (...) w M.. W odpowiedzi na powyższe pismo strona pozwana zaleciła powódce opracowanie koncepcji zabudowy działki, wraz z usytuowaniem planowanego budynku mieszkalnego oraz pomiarami pól elektromagnetycznych, a następnie uzgodnienie ww. koncepcji zabudowy z Oddziałem (...) S.A. w K., celem wydania opinii o możliwości zabudowy przedmiotowej działki lub określenia warunków przebudowy istniejącej linii. W piśmie z dnia 31 stycznia 2011 r. powódka wezwała stronę pozwaną o zapłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z działki nr (...) w M. w wysokości 100 000 zł oraz usunięcie linii wysokiego napięcia, która uniemożliwia zabudowę działki. Ponadto zaproponowała stronie pozwanej wykup przedmiotowej nieruchomości, wzywając jednocześnie o podjęcie negocjacji. Strona pozwana - w piśmie z dnia 29 marca 2011 r. - odmówiła wypłaty odszkodowania, wskazując na nabycie służebności przez zasiedzenie. Wysokość wynagrodzenia w związku z bezumownym korzystaniem przez stronę pozwaną z części działki nr (...) położonej M., stanowiącej własność powódki A. L. za okres od dnia 1 maja 2001 r. do dnia 30 kwietnia 2011 r. wynosi 70.100 zł. Dokonując oceny prawnej Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie w oparciu o art.224 § 2 i art. 225 k.c. w zw. z art. 352 § 2 i art. 230 k.c. Zwrócił przy tym uwagę, że poza sporem w sprawie było to, że strona pozwana korzysta z nieruchomości powódki w ten sposób, że eksploatuje na niej napowierzchniową dwutorową linię energetyczną wysokiego napięcia 110 kVb relacji S.-W., S. – K. biegnącą przez całą długość działki. Nie podzielił Sąd Okręgowy zarzutu pozwanej, że przysługuje jej skuteczne uprawnienie do korzystania z tej nieruchomości w postaci służebności o charakterze służebności przesyłu. Sąd Okręgowy wskazał przy tym, że strona pozwana do chwili obecnej korzysta z nieruchomości powódki, choć nie posiada tytułu cywilno-prawnego, ani też administracyjno prawnego, w szczególności nie dysponuje ona ostatecznie decyzją administracyjną wydaną w oparciu o art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Jednocześnie odwołując się do treści uchwały SN z dnia 8 kwietnia 2014r. wskazał, że wykonywanie uprawnień w zakresie wynikającym z decyzji wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., stanowiącej tytuł prawny do ich wykonywania, nie prowadzi do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. Sąd Okręgowy podkreślił też, że z samych okoliczności, że miejscowość M. została na podstawie przepisów powołanej ustawy objęta powszechną elektryfikacją w latach 60 ubiegłego wieku, nie można wyprowadzić wniosku, że w tym okresie zostały wzniesione na nieruchomości powódki urządzenia przesyłowe. W ocenie Sądu dołączona do akt dokumentacja nie pozwala z całą pewnością stwierdzić, że urządzenia energetyczne (przesyłowe) w postaci dwutorowej linii energetycznej wysokiego napięcia110 kV relacji S.-W., S.-K. były lokalizowane na terenie przedmiotowej działki w 1962 r., jak wskazała strona pozwana, bowiem przedłożone do akt kopie odpisów protokołów odbioru linii 110 kV, na która powołuje się strona pozwana, jest o tak dużym poziomie ogólności, że nie pozwala na szczegółowe określenie daty wzniesienia na działce powódki linii elektrycznej. Sąd Okręgowy wskazał również, że dokumenty przedłożone przez pozwaną potwierdzają jedynie, że dochodziło do odbioru, na poszczególnych odcinkach, tej linii wysokiego napięcia, a nie jej wykorzystywania. Tym samym wskazując na ciężar dowodu, jaki w zakresie zarzutu zasiedzenia spoczywał na stronie pozwanej uznał, że nie wykazała ona okoliczności nieprzerwanego posiadania służebności w terminach wskazanych w art. 172 k.c., a przede wszystkim wykazania przeniesienia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu przez Skarb Państwa na poprzednika prawnego pozwanej lub pozwaną. Sąd Okręgowy podniósł również, że dla wykazania wskazanych przesłanek nie było wystarczające powoływanie się na rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w (...)jakie zapadło w sprawie o sygn. I Ns 278/12. Konkludując tą część rozważań Sąd Okręgowy wskazał, że przesłankami zasiedzenia służebności gruntowej czynnej jest posiadanie służebności, polegające na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia w zakresie odpowiadającym treści określonej służebność oraz upływ oznaczonego w ustawie czasu, czyli 20 lub 30 lat, w zależności od tego, czy posiadacz służebności był w dobrej, czy w złej wierze W analizowanej sprawie strona pozwana nie wykazała powyższych okoliczności, dlatego podniesiony przez nią zarzut zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu nie mógł zostać uwzględniony. Brak uwzględnienia zarzutu zasiedzenia dawał podstawę do uwzględnienia powództwa w zakresie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. Wysokość tego wynagrodzenia ustalił Sąd opierając się o opinię biegłego sądowego J. B., przy czym wysokość ustalonego przez biegłego wynagrodzenia obniżył o połowę. W tym zakresie wskazał, że posiadanie służebności gruntowej obecnie zdefiniowanej w art. 305 1 k.c., jako służebność przesyłu, nie pozbawia w zupełności faktycznego władztwa nad nieruchomością obciążoną. W tym zakresie wskazał, że przebieg linii wysokiego napięcia uniemożliwia powódce zabudowę w najkorzystniejszym miejscu, ale nie wyłącza całkowicie możliwości korzystania z nieruchomości . Zatem w realiach niniejszej sprawy usytuowanie linii elektroenergetycznej i istnienie strefy ochronnej ogranicza prawa powódki do nieruchomości o charakterze budowlanym. Jednoczenie w całości oddalił Sąd roszczenie sformułowane przez powódkę w pkt 2 pozwu wskazując, że wynagrodzenie to jest związane z ustanowieniem służebności przesyłu. Tylko w postanowieniu o ustanowieniu służebności przesyłu uregulowanym w art. 305 2 § 1 k.c. możliwe jest dochodzenie z tego tytułu odpowiedniego wynagrodzenia. Zasądzając odsetki Sąd odwołał się do art. 455 i art. 481 § 1 i 2 k.c uznając, że faktycznie należały się powódce od dnia wniesienia pozwu 20 kwietnia 2011r. skoro powódka już wcześniej występowała do strony pozwanej z żądaniem zapłaty. O kosztach orzekł Sąd w oparciu o przepis art. 100 k.p.c. znosząc wzajemnie koszty wskazując, że powódka wygrała, co do zasady, uległa zaś co do wysokości. Ponadto odwołując się do art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. 2014, poz. 1025) w zw. z art. 100 k.p.c. Sąd nakazał ściągnąć od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 4072,23 zł tytułem części opłaty sadowej i niepokrytych wydatków związanych z opiniami biegłego, od których powódka została zwolniona. Apelacje od wyroku złożyły obydwie strony: Powódka zaskarżyła wyrok w zakresie pkt. I i III wnosząc o jego zmianę w pkt. I poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 70.100 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 20 kwietnia 2011r. do dnia zapłaty oraz zmianę w pkt. III poprzez zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za I instancję. Zarzuciła mu: 1. naruszenie art. 224 § 2 k.c. i art. 225 k.c. poprzez niewłaściwą interpretację tego przepisu i nie zasądzenie odpowiedniego wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania przez stronę pozwaną z działki stanowiącej własność powódki; 2. naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego; 3. naruszenie art. 99 i art. 100 k.p.c. poprzez niezasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kosztów zastępstwa procesowego w minimalnej wysokości do zasądzonego roszczenia. Jak Sąd uzasadnił swoje stanowisko, prawidłowe określenie wysokości roszczenia zależy od wiadomości specjalnych /opinia biegłego/, tym bardziej należało zasądzić koszty zastępstwa procesowego w odpowiedniej wysokości. Strona pozwana zaskarżyła wyrok w pkt I, III i IV wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje. Zarzuciła mu: 1. naruszenie prawa procesowego, a w szczególności:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.