Sygn. akt VI A Ca 1182/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2015 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA Irena Piotrowska Sędziowie: SA Maciej Kowalski SO (del.) Grażyna Kramarska (spr.) Protokolant: sekr. sądowy Magdalena Męczkowska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o stwierdzenie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt XVII AmA 67/13 1. oddala apelację; 2. zasądza od (...) Towarzystwa (...) S. A. w W. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt VI ACa 1182/14 UZASADNIENIE Po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów decyzją z dnia 31 grudnia 2012 r. nr (...) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: - w punkcie I. decyzji na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, póz. 331, z późn. zm.) uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, działanie (...) Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. polegające na wykorzystywaniu w umowach o prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych postanowienia o treści: „Ubezpieczycielowi przysługuje prawo wypowiedzenia umowy ubezpieczenia w razie stwierdzenia naruszenia obowiązku udzielania, przed zawarciem umowy głównej, zgodnych z prawdą, pisemnych odpowiedzi na pytania Ubezpieczyciela zawarte we wniosku o ubezpieczenie i w innych dokumentach. W takim przypadku okres wypowiedzenia wynosi 60 dni, licząc od dnia, w którym Oszczędzającemu doręczono pisemne oświadczenie Ubezpieczyciela o wypowiedzeniu umowy (...), które narusza art. 815 § 3 k.c. i art. 830 § 3 k.c. i nakazał zaniechanie jej stosowania; - w punkcie II. decyzji na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, działanie (...) Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. polegające na wykorzystywaniu w umowach o prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych następujących postanowień o treści: 1. „W przypadku gdy umowa główna trwa krócej niż 1 rok polisowy regularna składka (...) może jedynie powiększyć składkę podstawową.” 2. „(...) Wpłata zadeklarowana przez Oszczędzającego jako regularna składka (...), dokonana przed dniem wpłacenia zaległych składek całkowitych, zostanie zaliczona przez Ubezpieczyciela na poczet zaległych składek całkowitych;” 3. „Ubezpieczyciel w pierwszej kolejności zaliczy otrzymaną nieregularną składkę (...) lub jej część na poczet składek całkowitych wymagalnych w dniu rejestracji wpłaty nieregularnej składki (...), począwszy od składki całkowitej najdawniej wymagalnej”, które naruszają art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (Dz. U. Nr 116, póz. 1205, z późn. zm.) i nakazał zaniechanie jej stosowania; - w punkcie III. decyzji na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, działanie (...) Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. polegające na wykorzystywaniu w umowach o prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych następującego postanowienia: „W przypadku śmierci Oszczędzającego podstawą do wypłaty z rachunku (...) jest wniosek Uprawnionego o wypłatę złożony Ubezpieczycielowi wraz z następującymi dokumentami: (...) zaświadczeniem stwierdzającym przyczynę śmierci Oszczędzającego, wystawionym przez lekarza lub stosowne władze (...)”, które narusza art. 34 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (Dz. U. Nr 116, póz. 1205, z późn. zm.) i nakazał zaniechanie jej stosowania. - w punkcie IV. na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071, z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów umorzył postępowanie wszczęte w związku z podejrzeniem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w zakresie dotyczącym pozostałych badanych postanowień umów o prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych. - w punkcie V. decyzji na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nałożył na (...) Towarzystwo (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. karę pieniężną płatną do budżetu państwa, w wysokości: 489 436 zł z tytułu naruszenia określonego w pkt I. sentencji decyzji, 356 880 zł z tytułu naruszenia określonego w pkt II. sentencji decyzji i 203 932 zł z tytułu naruszenia określonego w pkt III. sentencji decyzji. Przedmiotową decyzję, w części - w zakresie punktów I., II., III. i V., zaskarżył powód - (...) Towarzystwo (...) S.A. z siedzibą w W.. Zaskarżonej decyzji powód zarzucił: - naruszenie art. 107 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. w związku z art. 83 i 28 ust. 1 ustawy poprzez nieprzyjęcie zobowiązań złożonych przez powoda, z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, zasady proporcjonalności oraz zasady równości, co skutkowało wydaniem decyzji stwierdzającej naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i nałożeniem kary; - naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy w zw. z art. 815 § 3 k.c. i 830 § 3 k.c. poprzez uznanie, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest zamieszczenie postanowienia umownego uprawniającego Ubezpieczyciela do wypowiedzenia umowy w przypadku, gdy konsument przed zawarciem umowy udzieli nieprawdziwych informacji (punkt I. decyzji); - naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego poprzez uznanie, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest zamieszczenie postanowień umownych, o których mowa w punkcie II. Decyzji, podczas, gdy nie prowadzą one do pokrycia kosztów ochrony ubezpieczeniowej z części składki ubezpieczeniowej stanowiącej wpłatę na (...) lub (...); - naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy w zw. z art. 34 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego poprzez uznanie, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest zamieszczenie postanowienia umownego wskazującego, jakie dokumenty są konieczne do wypłaty z rachunku (...) w przypadku śmierci oszczędzającego (punkt III. Decyzji), w szczególności w świetle art. 831 § 3 k.c. oraz art. 831 § 1 k.c.; - niewłaściwe zastosowanie art. 26 ust. 1 ustawy jako podstawy wydania Decyzji zamiast art. 27 ust. 1 ustawy w sytuacji, gdy Powód zaprzestał stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w punktach I. i III. zaskarżonej Decyzji, zmieniając wzorzec umowny w dniu 15 października 2012 r., o czym poinformował Prezesa Urzędu w dniu 29 października 2012r.; - naruszenie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez nałożenie kar pieniężnych, podczas, gdy art. 24 ust. 1 i 2 ustawy nie został naruszony. W przypadku nieuwzględnienia powyższych głównych zarzutów powód zgłosił zarzuty dotyczące punktu V. Decyzji, tj. nałożenia kary oraz jej wysokości: - naruszenia art. 106 ustawy w związku z art. 2, art. 7 oraz art. 42 Konstytucji RP, poprzez nałożenie kary pieniężnej na Powoda w sytuacji, w której działania Powoda w zakresie punktu II. ppkt 3 zaskarżonej decyzji oparte były o jedną z możliwych interpretacji postanowienia umownego, co doprowadziło do nałożenia kary w wygórowanej wysokości; - naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 84 ustawy oraz zasad postępowania w sprawach odpowiedzialności o charakterze represyjnym - art. 42 Konstytucji poprzez wydanie zaskarżonej Decyzji bez dokonania ustaleń w zakresie winy Powoda, dopuszczenie się przez Pozwanego uproszczeń w ocenie materiału dowodowego, powodujących sprzeczności w ustaleniach, a w rezultacie błędne przyjęcie, że Powód „co najmniej nieumyślnie” naruszył ustawę; - naruszenie art. 106 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 111 ustawy poprzez nieuwzględnienie przy nakładaniu kar w punkcie V. ppkt 1) - 3) co najwyżej nieumyślnego stopnia winy Powoda, co narusza standard rozpoznawania spraw, w których odpowiedzialność ma charakter analogiczny jak w sprawach karnych i co doprowadziło do nałożenia kary nieodpowiadającej zarzucanemu naruszeniu przepisów ustawy; - naruszenie art. 106 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 111 ustawy poprzez nieuwzględnienie przy nakładaniu kar w punkcie V ppkt 1) - 3) w należytym stopniu okoliczności marginalnych przychodów ze sprzedaży umów (...), podczas gdy organy administracji publicznej są związane zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a brak uwzględnienia marginalnych przychodów z umów (...) doprowadził do nałożenia kary w wygórowanej wysokości; - naruszenie art. 106 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 111 ustawy poprzez nieuwzględnienie przy nakładaniu kar w punkcie V. ppkt 1) - 3) faktu, że działania powoda realizowały w dużej mierze przesłanki wydania decyzji zobowiązującej oraz faktu braku uprzedniego naruszenia przepisów ustawy; - naruszenie art. 106 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 111 ustawy poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności łagodzących, a w szczególności nieuwzględnienie faktu zaprzestania stosowania zarzucanych naruszeń, co skutkowało nałożeniem w punkcie V. 1) i 3) zaskarżonej Decyzji kary w nadmiernie wygórowanej wysokości, niewspółmiernej do zarzucanych praktyk, o których mowa w punktach I. i III. Decyzji; - naruszenie art. 106 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 111 ustawy poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności łagodzących, a w szczególności nienależyte uwzględnienie precedensowego charakteru i zaistniałych wątpliwości interpretacyjnych w zakresie punktów II. i III. Decyzji, co skutkowało nałożeniem w punkcie V. 2) i 3) zaskarżonej Decyzji kary w nadmiernie wygórowanej wysokości, niewspółmiernej do zarzucanej praktyk. Powołując się na powyższe zarzuty powód wniósł o uchylenie zaskarżonej Decyzji w zakresie punktów I., II., III. i V., a w razie nieuwzględnienia powyższego: o zmianę zaskarżonej Decyzji w zakresie punktu I., II. i III. poprzez uznanie, że powód nie stosował praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a zakresie punktu V. poprzez odstąpienie od nałożenia kary, ewentualnie o zmianę punktów I., II., III. i V. zaskarżonej Decyzji poprzez umorzenie postępowania, ewentualnie o zmianę zaskarżonej Decyzji w punkcie V poprzez odstąpienie od nałożenia kar pieniężnych, względnie o obniżenie kar pieniężnych i wymierzenie ich w jak najniższej wysokości. W odpowiedzi na odwołanie pozwany - Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2014r. Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oddalił w całości odwołanie i zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy ustalił, że powód - (...) Towarzystwo (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą m.in. w zakresie ubezpieczeń oraz pozostałej działalności wspomagającej ubezpieczenia i fundusze emerytalne. W związku z tą działalnością, przy zawieraniu umów z klientami, będącymi konsumentami w rozumieniu art. 22 1 k.c. powód posługuje się wzorcami umownymi, o których mowa w art. 384 k.c., m.in. stosuje wzorce umowne zatytułowane: - Załącznik do Ogólnych warunków ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym dla umów ubezpieczenia zawartych do dnia 24 lutego 2011 r. - obowiązujący od 30 czerwca 2010r.; - Załącznik do Ogólnych warunków indywidualnego ubezpieczenia emerytalnego - obowiązujący od 30 czerwca 2010 r.; - Załącznik do Ogólnych warunków ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym dla umów ubezpieczenia zawartych począwszy od dnia 25 lutego 2011 r. - obowiązujący od 25 lutego 2011 r.; - Załącznik do Ogólnych warunków ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym - obowiązujący od 30 czerwca 2010 r. Powyższe wzorce zawierały m.in. postanowienia o treści wskazanej w punktach I. – III. Decyzji pozwanego. W dniu 5 października 2012 r. Zarząd (...) Towarzystwo (...) S.A. w W. podjął uchwałę, na podstawie której postanowienia zakwestionowane w punktach I. i III. Decyzji Prezesa z dniem 5 października 2012 r. zostały usunięte z wzorców umów. Powód w 2011 roku osiągnął przychód w wysokości 2.039. 314.656,93 zł. W ocenie Sądu Okręgowego bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 107 § 1 i 2 oraz art. 11 k.p.a. w związku z art. 83 i 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sąd wskazał na to, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1991 roku sygn. akt III CRN 120/91, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1998 roku sygn. akt I CKN 265/98, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 roku sygn. akt 351/99, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2001 roku sygn. akt I CKN 1036/98, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2005 roku, sygn. akt III SZP 2/05) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie może ograniczyć rozpoznawania sprawy wynikającej z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu tylko do funkcji sprawdzającej prawidłowość postępowania administracyjnego, które poprzedza postępowania sądowe. Jego celem jest bowiem merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, której przedmiotem jest spór powstały po wydaniu decyzji przez Prezesa Urzędu, po wszechstronnym zbadaniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu zasad rozkładu ciężaru dowodu i obowiązku stron w postępowaniu dowodowym. Sąd Okręgowy powołał się też na to, że instytucja wskazana w art. 28 ustawy o ochronie konkurencji... jest zbliżona swoim charakterem do ugody administracyjnej, gdyż ma zastosowanie w sytuacji, gdy przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie przepisów, przedstawia zobowiązanie do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom ustawy, zaś Prezes UOKiK uznaje zobowiązanie to za wystarczające. Podkreślił też, że Prezes w tym wypadku nie ma uprawnienia do ingerowania w zakres zobowiązania, a w szczególności do wskazywania przedsiębiorcy działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom ustawy. Sąd Okręgowy nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 815 § 3 k.c. i art. 830 § 3 k.c. wskazując na to, że przepis art. 830 § 3 k.c. przewiduje możliwość wypowiedzenia umowy ubezpieczenia przez ubezpieczyciela wyłącznie w wypadkach wyraźnie przewidzianych w ustawie, co oznacza, że jeśli ustawa w sposób wyraźny nie przewiduje skutku w postaci możliwości wypowiedzenia umowy, to wypowiedzenie jej jest niedopuszczalne. Takiego skutku nie przewiduje w szczególności przepis art. 815 § 3 k.c., zgodnie z którym skutkiem zaniechania ubezpieczonego w zakresie obowiązku podania okoliczności, o które ubezpieczyciel zapytywał w formularzu oferty albo przed zawarciem umowy w innych pismach, jest wyłącznie wyłączenie odpowiedzialności za skutki tych okoliczności, a nie możliwość wypowiedzenia umowy. W ocenie Sądu zamieszczanie we wzorcach umów obowiązujących od 30 czerwca 2010 r. klauzuli przyznającej ubezpieczycielowi prawo do wypowiedzenia umowy w przypadku stwierdzenia naruszenia obowiązku, o którym mowa w art. 815 § 1 k.c. było zatem działaniem bezprawnym, godzącym w zbiorowe interesy konsumentów, gdyż wywoływało u nich błędne przekonanie co do zakresu przysługujących im praw. Stanowiło zatem naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zdaniem Sądu Okręgowego nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy wdrożenie przez powoda „Procedury- ujawnienie zatajenia a kontynuacja umowy ubezpieczenia...” z dnia 31 marca 2009 r., gdyż był to dokument wewnętrzny, a zatem nie kształtował stanu świadomości konsumenta w sposób porównywalny do owu. Za bezzasadny Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach emerytalnych i indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego. W ocenie Sądu Okręgowego zakaz pokrywania kosztów ochrony ubezpieczeniowej z części składki ubezpieczeniowej, stanowiącej wpłatę na (...) lub (...), dotyczy pokrywania ochrony ubezpieczeniowej zarówno bezpośrednio jak i pośrednio. Nie jest zatem dopuszczalne ani przeznaczanie wpłaty na (...) na powiększanie składki podstawowej, ani jej zaliczanie na poczet składek zaległych. Zamieszczanie klauzul, o których mowa w pkt II. Decyzji, było zatem działaniem bezprawnym, godzącym w zbiorowe interesy konsumentów i stanowiło naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sąd Okręgowy wskazał na to, że informacje o przyczynach śmierci jako dane osobowe odnoszące się do sfery zdrowia, podlegają szczególnej ochronie. Przepis art. 34 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach emerytalnych i indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego nie zawiera wymogu podawania przyczyny śmierci ubezpieczonego. Tym samym nałożenie przez powoda na osobę uprawnioną - konsumenta obowiązku złożenia zaświadczenia stwierdzającego przyczynę śmierci oszczędzającego, wystawionego przez lekarza lub stosowne władze, wykraczało poza zakres przewidziany powyższym przepisem. Żądanie takiego dokumentu nie wynikało także z istoty stosunku cywilnoprawnego. Wystawione przez lekarza zaświadczenie o przyczynach śmierci nie może zawierać ustaleń, czy uprawniony przyczynił się do śmierci ubezpieczonego, ani stanowić podstawy do oceny, czy uprawniony jest osobą godną otrzymania świadczenia ubezpieczeniowego. W żaden sposób nie służyło zatem realizacji powinności ubezpieczyciela w zakresie ustalenia kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia. Zdaniem Sądu Okręgowego żądanie dostarczenia dokumentu stwierdzającego przyczynę śmierci było działaniem bezprawnym, godzącym w zbiorowe interesy konsumentów i stanowiło naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Za niezasadny Sąd Okręgowy uznał zarzut naruszenia art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sąd podzielił przy tym stanowisko pozwanego, że samo zaniechanie stosowania wzorców umów, zawierających wskazane w pkt I. i III. zaskarżonej Decyzji klauzule, nie stanowiło całkowitego zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Konsumenci, którzy zawarli umowy przed dniem 15 października 2012 r., nadal bowiem wprowadzani są w błąd co do przysługujących im praw i ciążących na nich obowiązków, gdyż w zawartych przez nich umowach znajdują się inkorporowane ze wzorców zapisy. Sąd Okręgowy wskazał na to, że praktyką jest wykorzystywanie w umowach wskazanych postanowień, nie zaś samo stosowanie postanowień wzorca. Istota praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów nie sprowadza się zatem do stosowania wzorca umownego zawierającego określone postanowienia, ale do wykorzystywania takich postanowień wzorca np. do egzekwowania określonych świadczeń lub zachowań lub też wywoływania u konsumentów określonego przeświadczenia. W ocenie Sądu oznaczało to, że skoro naruszony został przepis art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, istniała podstawa do nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Odnosząc się do zarzutów dotyczących wysokości wymierzonych kar, Sąd Okręgowy zważył, że zostały one wymierzone w wysokości odpowiednio 0,24%, 0,18% i 0,1% jej wymiaru maksymalnego, a tym samym w istocie miały one wymiar symboliczny i uwzględniały w należytym stopniu fakt braku uprzedniego naruszenia przepisów ustawy oraz proporcję przychodów osiąganych z działalności, której dotyczyła praktyka, do całości przychodu. Sąd Okręgowy podkreślił przy tym, że zasada proporcjonalności nie sprowadza się do matematycznego wyliczenia relacji tych przychodów, wskazując dodatkowo na to, że stosunek przychodów osiąganych z działalności, której dotyczyła praktyka, do całości przychodu nie odzwierciedla skali naruszenia prawa, a nadto na to, że kara administracyjna, aby spełniła swoją funkcję odstraszającą, musi być odczuwalna dla podmiotu ukaranego. Jako niemający znaczenia Sąd ocenił fakt zgłoszenia przez powoda wniosku o wydanie decyzji w trybie 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zauważając, że sam skarżący przyznał, iż jego działania „realizowały w dużej mierze przesłanki do wydania decyzji zobowiązującej”, a zatem we własnej ocenie nie uważał on, by zrealizował wszystkie przesłanki. Sam zaś fakt podjętych działań w celu zaniechania praktyki został już uwzględniony przy wymiarze kary. Sąd Okręgowy nie podzielił też zarzutów powoda, że jego działania były jedną z możliwych interpretacji prawa, że istniały wątpliwości interpretacyjne dotyczące kwestii o charakterze precedensowym. Zapisy art. 815 § 3 k.c. i art. 830 § 3 k.c., jak również art. 29 ust. 1 i art. 34 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach emerytalnych i indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego są jasno i jednoznacznie sformułowane, a zatem nie wymagają interpretacji (clara non sunt interpretanda). Nie miało w związku z tym znaczenia, czy stosowanie tych przepisów miało charakter precedensowy czy nie. Sąd Okręgowy wskazał także na to, że powód jest przedsiębiorcą działającym od wielu lat na rynku ubezpieczeniowym i dysponującym w związku z tym dużym doświadczeniem oraz posiadającym znaczny potencjał ekonomiczny, w związku z czym nie jest możliwym uznanie, że wprowadzenie do wzorców umów, a następnie inkorporowanie do umów z konsumentami, klauzul pozostających w oczywistej sprzeczności z podstawowymi regulacjami prawnymi odnoszącymi się do dziedziny, w której powód prowadzi działalność, może być działaniem przypadkowym i niezamierzonym. Ustalenie, że działanie powoda było „co najmniej nieumyślne” należy uznać za najwzględniejsze dla powoda. Sąd Okręgowy podkreślił, że art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wymienia wprost winy i stopnia zagrożenia dla konsumentów jako przesłanek uwzględnianych przy wymiarze kary, traktując je jako jedne z wielu okoliczności, które powinny być wzięte pod uwagę. Nie mają one w związku z tym charakteru ani szczególnego, ani decydującego o wymiarze kary i jej wysokości. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, w którym odniesiono się do kwestii dopuszczalności funkcjonowania kar pieniężnych na gruncie prawa administracyjnego i stwierdzono, że nie można każdej kary pieniężnej utożsamiać z grzywną, a więc instytucją prawa karnego, gdyż także prawo administracyjne przewiduje kary pieniężne, niemające charakteru grzywny (wyrok z dnia 29 kwietnia 1998r. sygn. K. 17/97). Wskazał też na to, że dopuszczalność stosowania kar pieniężnych, jako reakcji na naruszenie ustawowych obowiązków, nie budzi wątpliwości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, który nadto prezentował pogląd, że o środkach represyjnych orzekać mogą nie tylko sądy karne, a to, jaki sąd orzeka w konkretnych sprawach, jest kwestią wyboru o charakterze ustrojowo-organizacyjnym, a nie materialnoprawnym, przy czym kary pieniężne mogą być także konsekwencją wydanej decyzji administracyjnej. W apelacji od tego wyroku powód zaskarżył wyrok w całości, wnosząc w pierwszej kolejności o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z powodu nierozpoznania istoty sprawy w zakresie punktu II. Decyzji oraz z uwagi na sporządzenie uzasadnienia, które ze względu na swoją skrótowość i lakoniczność nie poddaje się kontroli instancyjnej. Na wypadek niepodzielenia przez Sąd powyższego wniosku, powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie 1. poprzez zmianę Decyzji Prezesa UOKiK nr (...) z dnia 31 grudnia 2012 r. w punktach I., II. oraz III. i umorzenie postępowania administracyjnego oraz uchylenie punktu V. Decyzji, a także o zmianę wyroku w punkcie 2. poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powód zgłosił także ewentualny wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie 1. poprzez uchylenie Decyzji Prezesa UOKiK nr (...) z dnia 31 grudnia 2012 r. oraz w punkcie 2. poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na wypadek nieuwzględnienia powyższych wniosków powód wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie 1. poprzez odstąpienie od nałożenia kar pieniężnych, ewentualnie o obniżenie kar pieniężnych i wymierzenie ich w jak najniższej wysokości oraz o zmianę wyroku w punkcie 2. poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powód sformułował zarzuty naruszenia przepisów: - art. 24 ust 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 815 § 3 k.c. i art. 830 § 3 k.c. poprzez uznanie, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest zamieszczenie w ogólnych warunkach ubezpieczenia (OWU) postanowienia umownego wskazanego w punkcie I. decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 31 grudnia 2012 r., - art. 24 ust. 1 i 2 ustawy w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (ustawa o (...)) poprzez uznanie, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest zamieszczenie w OWU postanowień wskazanych w punkcie II. Decyzji, choć nie prowadzą one do pokrycia kosztów ochrony ubezpieczeniowej z części składki ubezpieczeniowej stanowiącej wpłatę na (...) lub (...), - art. 24 ust. 1 i 2 ustawy w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy o (...) w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że interwencja Pozwanego, której skutkiem było wydanie Decyzji, została oparta na przesłance interesu publicznego, - art. 24 ust. 1 i 2 ustawy w zw. z art. 34 ust. 2 pkt 2 ustawy o (...) poprzez uznanie, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest zamieszczenie w OWU postanowienia wskazującego, jakie dokumenty są konieczne do wypłaty z rachunku (...) w przypadku śmierci oszczędzającego (punkt III. Decyzji), - art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez nałożenie kar pieniężnych w sytuacji, gdy art. 24 ust. 1 i 2 ustawy nie został naruszony, - art. 479 31a § 3 k.p.c. poprzez nieuchylenie decyzji Prezesa UOKiK w sytuacji, gdy została wydana z naruszeniem podstawowych zasad porządku prawnego, w szczególności zasady proporcjonalności wskutek niewydania decyzji zobowiązującej na podstawie art. 28 ustawy, pomimo, że przesłanki do jej wydania były spełnione, - art. 217 § 2 i 3 w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z przesłuchania świadka J. T. oraz dowodu z dokumentu "Procedura - ujawnienie zatajenia a kontynuacja umowy ubezpieczenia nr (...) z dnia 31 marca 2009 r.” oraz dokumentów: Uchwała nr (...) z dnia 5 października 2012 r. i Uchwała nr (...) z dnia 16 maja 2012 r. na okoliczności wskazane w odwołaniu, istotne dla stwierdzenia, czy Powód stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, jak również dla oceny zasadności decyzji o nałożeniu kary, ewentualnie jej wymiaru, - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez wydanie zaskarżonego wyroku z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów poprzez:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.