w postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone przedmiotem oceny Sądu jest to, czy zawarte we wzorach, kwestionowane postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz czy skutkiem tego dochodzi do rażącego naruszenia interesów konsumentów. Nie dotyczy to jednak postanowień regulujących główne świadczenia stron, jak cena lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Uznanie postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z praktyki stosowania w obrocie w kontaktach z konsumentami wymaga zatem spełnienia łącznie następujących przesłanek: postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie z konsumentem - zostało mu narzucone, nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami naruszając jednocześnie w sposób rażący jego interesy. Ponieważ przedmiotowe klauzule pochodzą z wzorca umownego stosowanego przez pozwanego w obrocie z konsumentami należy stwierdzić , iż konsument nie miał wpływu na ich treść , jak również pozwany nie wykazał a nawet nie twierdził , iż klauzule te były indywidualnie uzgadniane z konsumentami . Przedmiotowe postanowienia nie dotyczą również głównych świadczeń stron, którymi w niniejszym przypadku są - świadczenie usługi przyłączenia do sieci oraz - zapłata wynagrodzenia za świadczoną usługę. Do rozstrzygnięcia pozostała zatem kwestia, czy przedmiotowe postanowienia, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interesy konsumenta. Przesłankami abuzywności postanowień wzorca umownego jest ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta. Istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka. „Dobre obyczaje” to reguły postępowania zgodne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące choćby niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. ,,Interesy” konsumenta należy natomiast rozumieć szeroko , nie tylko jako interes ekonomiczny , ale też każdy inny wymierny interes jak np. zdrowie , czas zbędnie stracony , dezorganizacja czy też inne uciążliwości powstałe w związku z tak ukształtowanym postanowieniem. Klauzula generalna wyrażona w art.
uzupełniona została listą niedozwolonych postanowień umownych zamieszczoną w art. 385 3 k.c. Obejmuje ona najczęściej spotykane w praktyce klauzule uznane za sprzeczne z dobrymi obyczajami zarazem rażąco naruszające interesy konsumenta. Ich wspólną cechą jest nierównomierne rozłożenie praw, obowiązków lub ryzyka między stronami prowadzące do zachwiania równowagi kontraktowej. Są to takie klauzule, które jedną ze stron (konsumenta) z góry, w oderwaniu od konkretnych okoliczności, stawiają w gorszym położeniu. Wyliczenie to ma charakter niepełny, przykładowy i pomocniczy. Funkcja jego polega na tym, iż zastosowanie we wzorcu umowy postanowień odpowiadających wskazanym w katalogu znacząco ułatwić ma wykazanie, że spełniają one przesłanki niedozwolonych postanowień umownych objętych klauzulą generalną art.
W razie wątpliwości ciężar dowodu, że dane postanowienia nie spełniają przesłanek klauzuli generalnej spoczywa na przedsiębiorcy – art.
Aby uchylić domniemanie, że klauzula umowna zgodna z którąś z przykładowych klauzul wymienionych w art. 385 3 k.c. jest niedozwolonym postanowieniem umownym należy wykazać, że została ona uzgodniona indywidualnie lub, że nie kształtuje praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając ich interesy mimo swego „niedozwolonego” brzmienia tzn. nie spełnia przesłanek z art.
Dopiero po wykazaniu tej drugiej okoliczności może dojść do uchylenia domniemania abuzywności. Mając na względzie powyższe, Sąd zważył, iż pierwsza zakwestionowana klauzula o treści: „ Realizacja przedmiotu Umowy nastąpi do dnia …. pod warunkiem spełnienia, co najmniej 120 dni przed planowanym terminem realizacji, poniższych warunków: 2.1. otrzymaniu przez (...) kompleksowej dokumentacji projektowo-prawnej wraz z prawomocnymi decyzjami pozwolenia na budowę lub zgłoszenia budowy właściwemu organowi zgodnie z Prawem budowlanym inwestycji energetycznej związanej z przyłączeniem obiektu Przyłączanego Podmiotu”, stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art.
k.c., ponieważ jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów. Wbrew stanowisku prezentowanemu w odpowiedzi na pozew z brzmienia zakwestionowanej klauzuli nie wynika , iż zwolnienie się przez pozwaną spółkę z odpowiedzialności za niedochowanie terminu realizacji umowy będzie możliwe tylko w sytuacji , kiedy niedochowanie terminu nastąpiło na skutek okoliczności za które E. nie ponosi odpowiedzialności i których zaistnienie musiałby wykazać. Spełnienie się warunków , od których zgodnie treścią §3 pkt 2 wzorca zależy dochowanie terminu realizacji umowy , zależy bowiem w świetle §2 pkt 11 wzorca od E. , od jego działania bądź zaniechania a także od działania bądź zaniechania podmiotów ,którymi przy realizacji umowy się posługuje. Ciężar wykazania zaistnienia okoliczności powodujących niedochowanie terminu , za które pozwana nie ponosi odpowiedzialności spoczywa na pozwanej , tymczasem z treści spornego postanowienia wynika , iż E. określa termin realizacji umowy w sposób dla siebie korzystny , abstrahujący od przyczyn niezrealizowania się warunków , o których mowa w §3 pkt 2.1 tj. czy nastąpiło to na skutek zaniedbań ze strony pozwanej , czy też z przyczyn od niej niezależnych . Z uwagi na sformułowanie treści omawianego postanowienia konsument otrzymuje przekaz , że E. ma prawo niedochować terminu realizacji umowy w każdym przypadku kiedy nie dochodzi do spełnienia warunków określonych w §3 pkt 2.3 , bez względu na przyczyny. W ocenie sądu , takie ukształtowanie treści spornego postanowienia umownego, narusza normy dobrych obyczajów jakie powinny występować w relacjach przedsiębiorca - konsument. Powoduje bowiem po stronie konsumenta dezinformację co do przysługujących mu uprawnień i odpowiedzialności pozwanej w związku z zawartą umową, a także zmierza do wykorzystania niewiedzy konsumenta co do istniejących regulacji prawnych w tym zakresie. Tymczasem do obowiązków przedsiębiorcy jako profesjonalisty należy formułowanie postanowień umownych w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla konsumenta. W związku z powyższym , w ocenie sądu przedmiotowe postanowienie wypełnia przesłanki art. 385 3pkt 21 kc jak również art. 385 3pkt 2 kpc. Jako abuzywne Sąd ocenił również postanowienie o treści: „W przypadku odstąpienia od Umowy przez (...) z przyczyn niezależnych od Przyłączanego Podmiotu (z wyłączeniem jednakże siły wyższej), lub w razie odstąpienia od Umowy przez Przyłączany Podmiot z przyczyn zależnych od (...), Przyłączanemu Podmiotowi przysługuje odszkodowanie w wysokości rzeczywiście poniesionych przez ten Podmiot nakładów związanych z realizacją niniejszej Umowy.”. Sąd zważył bowiem, iż klauzula ta spełnia przesłanki art. 385 3 pkt 2 k.c., zgodnie z którym w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Takie ograniczenie odpowiedzialności przedsiębiorcy polega na wyłączeniu, poprzez sformułowanie spornej klauzuli ,możliwości dochodzenia od pozwanej , w przypadku odstąpienia od umowy z przyczyn obciążających pozwaną , odszkodowania w pełnej wysokości tj. z uwzględnieniem pełnej szkody także w postaci utraconych korzyści ,ograniczając je do straty w postaci poniesionych nakładów związanych z realizacją umowy o przyłączenie. Tymczasem jak słusznie wskazał powód, w przypadku odstąpienia od umowy z winy pozwanego mogą powstać, po stronie konsumenta, inne nakłady konieczne, nie tylko nakłady związane z realizacja spornej umowy, składające się na szkodę, jaka wyniknie ze zwłoki. Koszty te, poniesione przez konsumenta w związku z odstąpieniem „od Umowy przez (...) z przyczyn niezależnych od Przyłączanego Podmiotu (z wyłączeniem jednakże siły wyższej), lub w razie odstąpienia od Umowy przez Przyłączany Podmiot z przyczyn zależnych od (...) , nie będące jednocześnie kosztami związanymi z realizacja spornej umowy, zgodnie z treścią zakwestionowanego postanowienia, nie będą mogły być skutecznie dochodzone. Sąd zważył zatem, iż przedmiotowe postanowienie nie uwzględnia i nie zabezpiecza interesu konsumenta, jako słabszej strony umowy, co prowadzi do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego w sposób nie równorzędny i rażąco niekorzystny dla konsumenta. Mając powyższe na uwadze Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzając, że zakwestionowane w pozwie , wymienione powyżej postanowienia wzorca umownego stosowanego przez pozwaną , stanowią klauzule niedozwolone w rozumieniu art.
479 42 k.p.c. Odnosząc się do klauzuli umownej, o treści: „ W przypadku zwłoki w realizacji obowiązków (...), wynikających z niniejszej Umowy, Przyłączany Podmiot jest uprawniony do potrącenia z opłaty za przyłączenie kary umownej w wysokości (...) przedmiotowej opłaty za każdy dzień zwłoki” Sąd stwierdził, iż nie jest ona niezgodna z art.
k.c. Zapis ten, zdaniem Sądu nie narusza interesów konsumentów ani nie stoi w sprzeczności z dobrymi obyczajami. Z treści art. 484 §1 k.c. wynika bowiem, iż kara umowna należy się w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Ponadto, na uwagę zasługuje fakt, iż kara w tej samej wysokości została zastrzeżona na rzecz podmiotu przyłączanego. Zachowana została więc w tym zakresie równowaga stron spornej umowy. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił powództwo w części dotyczącej tego postanowienia umownego. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do wyniku sporu na podstawie art. 100 k.p.c. uznając, iż strona powodowa uległa tylko co do nieznacznej części swego żądania. O publikacji prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym zarządzono zgodnie z art. 479 44 k.p.c. SSO Hanna Kulesza
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.