X P 279/13

Sygn. akt XP 279/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 sierpnia 2013 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia –Śródmieścia Wydział X Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: PRZEWODNICZĄCY: SSR Anna Garncarz ŁAWNICY: Bożena Sawicka – Woźniak, Anna Grabowska – Gnych PROTOKOLANT: Marzena Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2013 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa J. W. przeciwko (...) Sp. z o.o. we W. o odszkodowanie I. oddala powództwo; zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. sygn. akt X P 279/13 UZASADNIENIE Powód J. W. pozwem z dnia 4 marca 2013 r. (data prezentaty), skierowanym przeciwko stronie pozwanej (...) Sp. z o.o. z siedzibą we W. wniósł o zasądzenie kwoty 60.000,00 zł brutto tytułem odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę. W uzasadnieniu powództwa powód podniósł, iż od dnia 31 grudnia 2008 r. był zatrudniony u strony pozwanej na stanowisku Kierownika D. Sprzedaży (...), na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Umowa o pracę została mu wypowiedziana w dniu 31 sierpnia 2011 r. z zachowaniem okresu wypowiedzenia, który upłynął 31 grudnia 2012 r. Przyczyną wypowiedzenia był proces restrukturyzacji i ograniczenia zatrudnienia (k. 4). W odpowiedzi na pozew, strona pozwana (...) Sp. z o.o. z siedzibą we W., wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasadzenie od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska, strona pozwana zarzuciła, iż samo zawarcie aneksu do umowy o pracę oraz wprowadzenie do niej zapisu o odszkodowaniu należnemu pracownikowi w razie rozwiązania lub ustania stosunku pracy bez względu na przyczynę naruszało zasady współżycia społecznego i w związku z tym ta czynność prawna (zmiana umowy) jest nieważna (na podstawie art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p., zgodnie z którym nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego), ponadto czynność ta jest zarazem sprzeczna z prawem i również na tej podstawie jest nieważna (art. 58 § 1l k.c. w związku z art. 300 Kp). Ponadto, strona pozwana zarzuca, iż samo wystąpienie powoda z roszczeniem wynikającym z tej czynności prawnej nie zasługuje na ochronę jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Strona pozwana wskazała, że zastrzeżenie odszkodowania bez uwzględnienia wystąpienia szkody jest sprzeczne z ustawą (art. 300 k.p. w zw. z art. 361 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c.) i już tego powodu jest nieważne, a powództwo powinno zostać na tej podstawie oddalone. Zgodnie bowiem z art. 361 k.c. „Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. § 2. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono." Jeżeli zaś odszkodowanie już w momencie jego zastrzeżenia nie jest połączone z jakąkolwiek stratą pracownika bądź utraconą korzyścią to wówczas postanowienie je przewidujące jest nieważne z mocy art. 58 § 1 k.c. Skoro pracownik nie był zobowiązany do żadnego ekwiwalentnego świadczenia w momencie ustaniu stosunku pracy, to nie mógł ponieść szkody w związku z tym zdarzeniem, a co za tym idzie żądanie odszkodowania jest bezzasadne. Podobnie art. 471 k.c. w zw. z art. 300 k.p. przewiduje, że: „Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi." W związku z tym nawet w regulacji dotyczącej odszkodowań umownych wymagane jest wystąpienie szkody po stronie żądającego odszkodowania, a gdy a priori, taka szkoda nie zachodzi postanowienie umowne jest nieważne. Strona pozwana zaznaczyła, że inaczej należałoby rozpatrywać sprawę, gdyby odszkodowanie było zastrzeżone w wyższej wysokości za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy pracę przez pracodawcę. Wówczas byłoby to ważne postanowienie umowne (choć również podlegające ocenie przez pryzmat art. 8 k.p.), gdyż pracownik przez bezprawne zachowania pracodawcy traciłby zapewnione wcześniej prawo do zatrudnienia. Jeżeli natomiast odszkodowanie było zastrzeżone za samo ustanie stosunku pracy lub rozwiązanie bez względu na przyczynę to jest ono nieważne, gdyż po 12 miesięcznym okresie wypowiedzenia - zgodnym z prawem i niekwestionowanym przez pracownika - nie spowodowało żadnej szkody. Podkreślić więc należy, że pracownikowi nie należy się odszkodowanie za zgodne z prawem rozwiązanie z nim umowy o pracę. Należy zwrócić również uwagę, że powód na podstawie aneksu do umowy mógłby domagać się odszkodowania również wtedy, gdyby w sposób zasadny została z nim rozwiążą umowa o pracę bez wypowiedzenia z jego winy, a ponadto także w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia, skoro w tej sytuacji odszkodowanie przysługuje pracodawcy to zastrzeżenie go na rzecz pracownika stanowi obejście prawa - art. 61 1 k.p. w zw. z art. 58 § 1 k.c. i jest nieważne z mocy prawa. Zwrócić trzeba uwagę, że zapłata równowartości rocznego wynagrodzenia za rozwiązanie bądź ustanie stosunku pracy nie została zastrzeżona jako kara umowna, a jako odszkodowanie, a tylko w tym pierwszym przypadku można by mówić od jej oderwania od konieczności wystąpienia i wykazania przez pracownik szkody. Powód domaga się odszkodowania mimo, iż nie poniósł żadnej szkody co już samo w sobie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Strona pozwana wskazała, iż powód jest spowinowacony z byłym prezesem zarządu oraz z byłym członkiem rady nadzorczej strony pozwanej i jest jednym z kliku (3-4) pracowników, którym wówczas bez uzasadnienia zmieniono drastycznie na korzyść umowy o pracę. Pracownik, który po 12 miesięcznym okresie wypowiedzenia kończącym się na koniec roku kalendarzowego, w którym był zwolniony od obowiązku świadczenia pracy, nie może w zgodzie z zasadami współżycia społecznego żądać dodatkowego odszkodowania w wysokości równej wartości wynagrodzenia za okres równy temu wypowiedzeniu. W ocenie strony pozwanej już wprowadzenie do umowy zapisu o 12 miesięcznym okresie wypowiedzenia budzi wątpliwości, a w połączeniu ze stosunkami osobistymi (powinowactwo) łączącymi prezesa zarządu podpisującego sporny aneks z pracownikiem jest motywowane w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, które dotyczyć mają wszystkich pracowników a nie tylko tych spowinowaconych z ówczesnym prezesem zarządu. Powyższe okoliczności (sprzeczność z zasadami współżycia społecznego) w zakresie dotyczącym wynagrodzenia, zastrzeżonego w wyższej wysokości w porównaniu z innymi pracownikami na podobnych, albo nawet wyższych stanowiskach, (w kontekście obliczenia odszkodowania jak równowartości rocznego wynagrodzenia), może stanowić przejaw dyskryminacji w równym traktowaniu w zatrudnianiu lub naruszanie zakazu dyskryminacji. Skoro więc przyczyna rozwiązania umowy o pracę dotyczyła pracodawcy: „restrukturyzacja oraz ograniczenie zatrudnienia w przedsiębiorstwie Spółki, likwidacja stanowiska pracy.", uznać należy iż podwyższenie wynagrodzenia wyłącznie jednemu pracownikowi spowinowaconemu z ówczesnym prezesa Zarządu mimo złej sytuacji ekonomicznej spółki należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W końcu skoro wysokość odszkodowania określana jest przez wysokość wynagrodzenia to w odniesieniu do tego odszkodowania można wyprowadzić argument, że z treści art. 13 k.p., przewidującego, że pracownik ma prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę, w szczególności argumentu, że skoro wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną i art. 80 k.p.), to przyznanie pracownikowi świadczenia (odszkodowania) bez świadczenia przez niego pracy należy ocenić jako "niegodziwe". Niezależnie od powyższego strona pozwana zarzuciła, że w dniu 31 grudnia 2012 r. powód otrzymał 3-miesiaczną odprawę w związku z rozwiązaniem umowy z przyczyn dotyczących pracodawcy. Gdyby Sąd nie podzielił powyższych zarzutów, wniosła o zaliczenie powyższej odprawy na poczet roszczenia dochodzonego pozwem (k. 21-24). Pismem z dnia 5 czerwca 2013 r. strona pozwana na podstawie art. 84 k.p.c. wniosła o zawiadomienie o niniejszej sprawie L. J. (k. 48-v. 48). L. J. nie zgłosił przystąpienia do sprawy jako interwenient uboczny (bezsporne). Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód J. W. był zatrudniony przez stronę pozwaną w okresie od 25 marca 2004 r. od 31 grudnia 2012 r. początkowo na podstawie umowy o pracę na okres próbny, następnie na podstawie umowy o pracę na czas określony, a od 1 stycznia 2009 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy. W okresie zatrudnienia powód zajmował następujące stanowiska: przedstawiciel handlowy (25 luty 2004 r. – 21 kwiecień 2004 r.); kierownik działu transportu (22 kwiecień 2004 r. – 31 grudzień 2004 r.); p.o. kierownika działu handlowego W. (1 styczeń 2005 r. – 7 lipiec 2006 r.); kierownik działu transportu (8 maj 2006 r. – 31 styczeń 2008 r.). Z dniem 1 lutego 2008 r. prezes zarządu strony pozwanej L. J. powierzył powodowi stanowisko kierownika działu sprzedaży lokalnej z wynagrodzeniem: płacą zasadniczą w wysokości 5.700,00 PLN brutto plus premia według zasad zawartych w załączniku. Zgodnie z załącznikiem do umowy o pracę powoda, powodowi przysługiwała premia regulaminowa miesięczna w razie wykonania co najmniej 96% procent planu sprzedaży. Za wykonanie planu sprzedaży w 96 procentach lub więcej, premia przysługuje wg następujących proporcji: - od 96% do 96, 99 % wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 12 % płacy zasadniczej; - od 97% do 97,99% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 14 % płacy zasadniczej; - od 98% do 98,99% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 16 % płacy zasadniczej; - od 99% do 99,99% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 18 % płacy zasadniczej; - od 100% do 100,50 % wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 20 % płacy zasadniczej; - od 100,51 % do 100,99% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 25% płacy zasadniczej; - od 101% do 101,50 % wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 30 % płacy zasadniczej; - od 101,51 % do 101,99% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 32% płacy zasadniczej; - od 102,00 % do 102,50% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 34% płacy zasadniczej; - od 102,51 % do 102,99% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 36% płacy zasadniczej; - od 103,00 % do 103,50% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 38% płacy zasadniczej; - od 103,51 % do 103,99% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 40% płacy zasadniczej; - od 104,00 % do 104,50% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 42% płacy zasadniczej; - od 104,51 % do 104,99% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 44% płacy zasadniczej; - od 105,00 % do 105,50% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 46% płacy zasadniczej; - od 105,51 % do 105,99% wykonania planu sprzedaży przysługuje premia w wysokości 48% płacy zasadniczej; - dodatkowo powyżej 106 % wykonania planu sprzedaży - za każdy zakończony 1% planu przysługuje prawo do 2% płacy zasadniczej. Przełożony powoda J. B., kiedy kończyła się powodowi umowa na czas określony, zawnioskował o zawarciu z powodem umowy na czas nieokreślony po zakończeniu umowy o pracę na czas określony. Przełożony powoda wnioskował o przedłużenie umowy o prace na tych samych warunkach. Dowody: akta osobowe powoda, w szczególności umowy o pracę z powodem, aneks do umowy o pracę, świadectwo pracy powoda zeznania świadka J. B. k. 82 (płyta CD), Formalnie bezpośrednim przełożonym powoda był J. D. Handlowy, lecz powód nieformalnie był podporządkowany prezesowi strony pozwanej L. J.. Po tym, jak prezesem zarządu przestał być L. J., powód w przypadku dłuższej nieobecności J. B. podlegał L. S.. Dowody: zeznania świadka J. B. k. 82 (płyta CD), przesłuchanie w char. strony pozwanej L. S. k. 46 (płyta CD). U strony pozwanej były dwa niezależne działy sprzedaży: D. Sprzedaży (...) i D. Sprzedaży Krajowej, który to dział był podporządkowany K. S.. Zgodnie z pisemnym zakresem obowiązków powoda na stanowisku kierownika D. Sprzedaży (...) do obowiązków powoda należało: - zorganizowanie pracy na zajmowanym stanowisku pracy i w podległym pionie na poziomie nowoczesnej organizacji pracy . - kontrola nad realizacją zadań powierzonych podległemu pionowi do wykonania - współpraca z D. Handlowym w zakresie prawidłowości realizacji zadań powierzonych do wykonania - kontrola wykonywania zadań planowych w ujęciu rocznym , kwartalnym , miesięcznym i dziennym wyznaczonych do wykonania podległym pracownikom - kontrola nad prawidłowym obiegiem dokumentacji wewnętrznej i jej terminowym przekazaniem - realizacja planów sprzedaży - współpraca z D. Handlowym w celu prowadzenia segmentacji rynku lokalnego w zakresie produkowanych wyrobów oraz porównywalnych wyrobów konkurencji - kontrola wykonania budżetu D. - szczególna dbałość o dobre imię Spółki (...) i ich godna reprezentacja - szczególna troska o mienie Spółki oraz nadzór i kontrola nad właściwym gospodarowaniem składnikami majątkowymi - prowadzenie ewidencji osobowej pracowników D. - przestrzeganie właściwego , pełnego i efektywnego wykorzystania czasu pracy , wyrywkowe kontrolowanie pod względem merytorycznym i technicznym pracowników - nadzór i kontrola nad właściwym zabezpieczeniem podległych pomieszczeń przed zniszczeniem, kradzieżą i pożarem - natychmiastowe składanie meldunków bezpośredniemu przełożonemu - Dyrektorowi Handlowemu o ujawnieniu działania na szkodę S. lub jakichkolwiek nieprawidłowościach lub trudnościach w realizowaniu zadań D. - kontrola nad terminowym rozliczeniem się podległych pracowników z powierzonego im mienia Spółki - przedkładanie spraw do kontroli i umożliwienie przeprowadzenia kontroli przez bezpośredniego przełożonego , przełożonego wyższego stopnia i organa upoważnione do przeprowadzenia kontroli. Dział, którym kierował powód, realizował plany sprzedaży na wysokości 90-95%. Na tym samym poziomie, lub na poziomie kilku procent większym realizował sprzedaż D. Sprzedaży Krajowej. Dowody: akta osobowe powoda, w szczególności zakres obowiązków powoda zeznania świadka J. B. k. 82 (płyta CD), Przełożony powoda nie miał żadnych zastrzeżeń do jego pracy. Powód był dobrym, lecz niczym nie wyróżniającym się pracownikiem. Nie był osobą szczególnie istotną w firmie. Nie miał szczególnych obowiązków, poza obowiązkami służbowymi. Powód w niektóre sprawy się angażował bardzo, lecz było to kosztem innych spraw. Powód i K. S. byli tak samo zaangażowani w pracy i mieli tak samo ważne stanowiska w firmie w zakresie sprzedaży, z tym, że powód dodatkowo miał podporządkowany transport. Stanowisko powoda i stanowisko K. S. były równorzędne. Warunki umowy o prace powoda były w gestii jego przełożonego J. B., z tym, że warunki pracy powoda, w szczególności aneks z dnia 2 marca 2009 r., nie był znany przełożonemu powoda. Dowody: akta osobowe powoda, w szczególności zakres obowiązków powoda zeznania świadka J. B. k. 82 (płyta CD), Aneksem z dnia 2 marca 2009 r. zawartym do umowy o pracę z 31 grudnia 2008 r. strony ustaliły, iż termin wypowiedzenia umowy o pracę powoda będzie wynosił 12 miesięcy, liczonych na koniec roku kalendarzowego. Jednocześnie w § 3 aneksu, pracodawca oświadczył, iż w razie rozwiązania lub ustania łączącego strony stosunku pracy, bez względu na przyczynę takiego zdarzenia zobowiązany będzie do uiszczenia na rzecz powoda odszkodowania w wysokości równej wartości wynagrodzenia za okres równy okresowi wypowiedzenia. Decyzję o zawarciu aneksu z powodem podjął ówczesny prezes zarządu strony pozwanej L. J. i była to jego indywidualna decyzja, której z nikim nie konsultował. Natomiast powód w żaden sposób nie negocjował warunków aneksu tylko go podpisał. Wiedzę o zawarciu aneksu posiadał tylko prezes zarządu L. J. oraz powód. Podobne aneksy prezes zarządu L. J. zawarł jeszcze trzema innymi pracowniami, tj.: - kierownikiem administracyjnym, będącym równocześnie szefem związku zawodowego, - szefem biura zarządu, - kierownikiem technicznym, będącym równocześnie przewodniczącym Rady Nadzorczej. O istniejących aneksach zawartych z powodem jak również z pozostałymi osobami, strona pozowana dowiedziała się dopiero w momencie rozwiązywania z powodem umowy o pracę. Wówczas to weryfikując umowę o pracę powoda zweryfikowano również umowy o pracę innych pracowników. W tym czasie wyszło również, iż prezes zarządu L. J. ma podpisany aneks do umowy o pracę, w którym miał określony dziesięcioletni okres wypowiedzenia. Dowody: częściowo zeznania świadka L. J. k. 46 (płyta CD), zeznania świadka T. G.