Sygn.akt I Ca 391/15 POSTANOWIENIE Dnia 4 listopada 2015r. Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Dorota Twardowska Sędziowie: SO Aleksandra Ratkowska (s
§ 6
pkt 5 i § 8 pkt 6 oraz §13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm. Sąd przyznał pełnomocnikowi z urzędu uczestniczki E. S.
(1)adwokatowi P. P. ze Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Elblągu kwotę 4428 zł tytułem pomocy prawnej udzielonej uczestniczce (tj. 2400 zł i 1200 zł powiększone o podatek VAT) – punkt IV postanowienia. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 520 § 2 i § 3 k.p.c. uznając, że interesy wnioskodawcy i uczestników były sprzeczne. Interesem wnioskodawcy było uzyskanie orzeczenia zgodnego z wnioskiem, który uległ oddaleniu. Przeciwnym interesem uczestników było stwierdzenie zasiedzenia przez nich wydzielonych części nieruchomości i tym samym uniknięcie obowiązku spłat na rzecz wnioskodawcy. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w postanowieniu z dnia 26.07.2012 roku w sprawie II CZ 86/12 (LEX nr 1228797), w postępowaniu nieprocesowym są rozpoznawane sprawy, w których interesy uczestników zazwyczaj są sprzeczne, a do tej kategorii zaliczają się sprawy o stwierdzenie nabycia własności rzeczy przez zasiedzenie, bowiem sprzeczność co do wyniku sprawy oczekiwanego przez wnioskodawcę i uczestnika postępowania jest wyraźna. Sprzeczność interesów w niniejszej sprawie spotęgowana jest również przez wystąpienie z roszczeniem o zniesienie współwłasności z obowiązkiem spłaty na rzecz wnioskodawcy. Sprzeczność interesów pomiędzy uczestnikami, w rozumieniu art. 520 § 2 i 3 kpc, występuje wtedy, gdy postanowienie kończące postępowanie w sprawie wywiera wpływ dla jednych zainteresowanych na zwiększenie, a dla innych na zmniejszenie ich praw ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 05.12.2012r. sygn.. akt I CZ 148/12, M.Prawn. 2013/15/812) W związku z powyższym wnioskodawca powinien uiścić koszty sądowe, które poniósł Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Elblągu tj. łącznie 12.608,52 zł (koszty opinii biegłych w sprawie oraz wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu) . Na podstawie przepisu art. 83 w zw. z art. 113 ust 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 520 § 2 k.p.c. Sąd nakazał pobrać od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Elblągu nieuiszczone koszty sądowe (punkt V postanowienia). Na podstawie art. 520§3 k.p.c. w zw. z §
§ 6
pkt 5 i § 8 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm. zasądzono od wnioskodawcy na rzecz uczestnika J. G. zwrot kosztów postępowania. W apelacji od tego postanowienia Skarb Państwa – Starosta (...) zaskarżył je w całości zarzucając: 1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, że E. S.
(1)nabyła przez zasiedzenie z dniem 1.10.2005r. prawo własności części nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) o powierzchni 0,3466 ha , dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadzi księgę wieczystą (...) w postaci prawa własności działki nr (...) o powierzchni 0,1386 ha według projektu S. D.;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, że J. G. nabył przez zasiedzenie z dniem 1.10.2005r. prawo własności części nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) o powierzchni 0,3466 ha , dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadzi księgę wieczystą (...) w postaci prawa własności działki nr (...) o powierzchni 0,2080 ha według projektu S. D.;
- obrazę prawa materialnego, w szczególności art.211 kc polegającą na oddaleniu wniosku o zniesienie współwłasności;
- obrazę prawa procesowego, w szczególności art.520§2 i 3 kpc poprzez uznanie, że koszty sądowe w postaci kosztów opinii biegłego geodety S. D., kosztów opinii M. P. i kosztów opinii E. K.
(1)oraz koszty pełnomocnika z urzędu uczestniczki są kosztami związanymi z udziałem w sprawie wnioskodawcy i były niezbędne do celowego przeprowadzenia postępowania;
- obrazę prawa procesowego, w szczególności §8 pkt 6 oraz §13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu poprzez zasądzenie kwoty 4.428 zł w miejsce kwoty 2.214 zł;
- obrazę prawa procesowego, w szczególności art.520§1 kpc poprzez obciążenie wnioskodawcy kosztami postępowania na rzecz J. G.. W rozwinięciu tych zarzutów skarżący podniósł, iż Sąd Rejonowy błędnie ustalił, że uczestnicy i ich następcy prawni (poprzednicy-przyp.wł) byli samoistnymi posiadaczami działki w zakresie granic wyznaczonych przez biegłego, gdyż pozostaje to w sprzeczności z ustaleniem sądu, że J. G. i E. S.
(1)dokonali faktycznego podziału nieruchomości do korzystania (…), wobec czego nie można uznać, że występowali w stosunku do siebie jako samoistni posiadacze. O ile zaś byli oni wspólnie samoistnymi posiadaczami nieruchomości , to Sąd powinien ustalić w jakim zakresie każdy z uczestników zasiedział udział Skarbu Państwa ((...)). Podkreślono bezzasadność nałożenia na wnioskodawcę kosztów postępowania, powstałych w związku z inicjatywą dowodową uczestników albo poniesionych w ich interesie. Skarżący wniósł uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę postanowienia poprzez odstąpienie od obciążania wnioskodawcy kosztami sądowymi i obciążenie tymi kosztami uczestników. Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Apelację należało uznać za nieuzasadnioną co do meritum rozstrzygnięcia i częściowo uzasadnioną w zakresie zaskarżonego rozstrzygnięcia o kosztach sądowych. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy stosownie do treści art.386§1 kpc był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 15 kwietnia 2015r. i zalecenia te wykonał. W orzeczeniu Sądu Okręgowego wskazano, iż w pierwszej kolejności rozstrzygnąć należało o zgłoszonych przez uczestników wnioskach o zasiedzenie nieruchomości, gdyż ta kwestia determinowała byt wniosku Skarbu Państwa o zniesieniu współwłasności z punktu widzenia istnienia przedmiotu współwłasności. Dostrzeżono istnienie tego rodzaju sporu o własność, który podlega rozpoznaniu w trybie art.618§1 i 2 kpc, a który nie został rozstrzygnięty. W odniesieniu do samych wniosków uczestników będących wraz z wnioskodawcą współwłaścicielami nieruchomości wskazano na konieczność zbadania przesłanek zasiedzenia wynikających z art.172 i n. kc oraz specyfikę zasiedzenia przez współwłaścicieli. Podkreślono możliwość zasiedzenia udziału we współwłasności, gdy nieruchomość jest przedmiotem prowadzącego do zasiedzenia współposiadania i powołano się na poglądy prawne wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2014r., III CSK 280/13. Nakazano przy tym odnieść się wprost do zgłoszonych przez uczestników żądań, tj. żądania zasiedzenia w odniesieniu do konkretnie wyznaczonych działek nr (...), zaznaczając, iż wykluczona jest modyfikacja istniejących udziałów we współwłasności na skutek zasiedzenia określonych fizycznych części nieruchomości powstałych w wyniku nieformalnego podziału, których powierzchnia nie odpowiada dotychczasowym udziałom ułamkowym poszczególnych współwłaścicieli. Taki stan może prowadzić tylko do zasiedzenia określonych fizycznych części nieruchomości przez współwłaścicieli (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1968r. III CZP 106/08). Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, gdyż znajdują one umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym prawidłowo ocenionym według kryteriów wskazanych w art.233§1 kpc. Wnioskodawca stawiając zaskarżonemu orzeczeniu zarzut błędu w ustaleniach faktycznych w istocie kwestii tej nie rozwinął, umiejscawiając stanowiącą jego przedmiot materię raczej w sferze naruszenia prawa materialnego, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia. Nie wskazuje się na naruszenie art. 233 kpc jako źródło tego błędu, a przecież błąd w ustaleniach faktycznych jest właśnie konsekwencją takiej wady postępowania. Jeżeli z materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 12 sierpnia 2015 r., III AUa 415/15, (...) Prawnej Lex (...) nr (...)). Zatem dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc, tak jak dla skuteczności zarzutu dokonania błędnych ustaleń faktycznych, konieczne jest wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi dnia 29 lipca 2015 r., I ACa 128/15, (...) Prawnej Lex (...) nr (...)). Skarżący tego w istocie tego nie czyni; w szczególności zaś nie podważa istnienia przesłanek zasiedzenia dotyczących samoistności i okresu posiadania uczestników dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy w sposób właściwy zastosował przepisy obowiązującego prawa. Dopuszczalne jest nabycie – przez jednego lub niektórych współwłaścicieli w częściach ułamkowych , samodzielnie lub wspólnie, przez zasiedzenie – fizycznej części nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności. Najczęściej chodzi tu o części fizyczne wydzielone nieformalną umową o zniesienie współwłasności nieważną z braku wymaganej formy albo części fizyczne wydzielone współwłaścicielom do użytkowania. Normalnym skutkiem umowy o podział do użytkowania jest to, że każdy współwłaściciel pozostaje nadal samoistnym posiadaczem całej rzeczy oraz posiadaczem zależnym prawa użytkowania określonej części fizycznej. O zasiedzeniu tak określonej części nieruchomości może być mowa dopiero wówczas, gdy nastąpi jawna dla otoczenia zmiana kwalifikacja posiadania albo w wyniku dalszej umowy zmieniającej tytuł posiadania. Dopiero od tej chwili współwłaściciele stają się samoistnymi posiadaczami wydzielonych części fizycznych o kwalifikacjach prowadzących do zasiedzenia. Dotyczy to także samowolnej zmiany dotychczasowego tytułu posiadania prze posiadacza, który objął w posiadanie (zależne) część wydzieloną na podstawie umowy o podział do użytkowania, jednakże w tym wypadku zmiana charakteru posiadania z zależnego na samoistne musi nastąpić w sposób widoczny dla pozostałych współwłaścicieli. Niedopuszczalna jest modyfikacja istniejących udziałów we współwłasności na skutek zasiedzenia ze strony poszczególnych współwłaścicieli jej fizycznych części powstałych w wyniku nieformalnego podziału, których powierzchnia nie odpowiada dotychczasowym udziałom ułamkowym poszczególnych współwłaścicieli. Dla oceny zasiedzenia przez poszczególnych współwłaścicieli fizycznie wydzielonych i posiadanych części obojętną jest rzeczą, czy części te odpowiadają dotychczasowym ich udziałom, w jakich byli oni współwłaścicielami w ułamkowych częściach. Z chwilą bowiem upływu terminów potrzebnych do zasiedzenia dotychczasowi współwłaściciele stają się z mocy samego prawa wyłącznymi właścicielami wydzielonych i posiadanych przez nich części fizycznych danej nieruchomości. Z tą chwilą ustaje też współwłasność i każdy z dotychczasowych współwłaścicieli staje się właścicielem posiadanej przez niego fizycznej części nieruchomości (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1968r. III CZP 106/68, OSNCP 6/69 poz.108). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż wbrew zarzutowi apelanta zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa materialnego, a zwłaszcza przywołanego przez niego przepisu art.211 kc , gdyż wskutek uwzględnienia wniosków uczestników o zasiedzenie nieruchomości w granicach działek (...) wyznaczonych opinią biegłego S. D., przestał istnieć przedmiot współwłasności, którego dotyczył wniosek. Apelacja nie zasługiwała również na uwzględnienie w zakresie zasądzenia od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów postępowania w kwocie 2.417 zł (pkt V postanowienia) obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem i opłatę od udzielonego pełnomocnictwa. Wynagrodzenie zostało ustalone prawidłowo na podstawie §
§ 6
pkt 5 oraz § 8 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.) , a samo rozstrzygniecie znajduje podstawę w art.520 § zd.1 kpc stanowiącym, że § 3 jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Sprzeczność interesów wnioskodawcy i uczestnika nie budziła wątpliwości, a uczestnik ostatecznie utrzymał się ze swoim żądaniem, co do którego skarżący pozostawał w opozycji. W części usprawiedliwione okazały się natomiast zarzuty dotyczące rozstrzygnięć o kosztach postępowania i nieuiszczonych kosztach sądowych. W pierwszej kolejności odnieść się należy do struktury i sumy tych kosztów, która wymagała korekty. Ze wskazanej przez Sąd Rejonowy sumy 12.608,52 zł kosztów sądowych poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa należało w zakresie jej rozliczenia pomiędzy zainteresowanymi wyeliminować kwotę 763,36 zł wynagrodzenia przyznanego biegłemu E. K.
(1)(k.311). Wynagrodzenie to dotyczyło opinii w zakresie poczynionych przez uczestniczkę E. S.
(1)nakładów na sporną nieruchomość, sporządzonej na wniosek i w interesie uczestniczki zwolnionej od kosztów sądowych, zatem brak było podstaw do rozliczenia tej pozycji. Ponadto trafnie zarzucił skarżący, iż wynagrodzenie reprezentującego uczestniczkę pełnomocnika adwokata P. P. nie odpowiadało obowiązującym stawkom wynagrodzeń, gdyż zgodnie z podstawie § 8 pkt 6 w zw. § pkt 4 z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.) powinno wynieść netto 1.200 zł , zatem w sumie za dwie instancje z uwzględnieniem VAT-u jest to kwota 2.214 zł. Łączna suma wydatków do pokrycia wyniosłą zatem 9.631,16 zł. Nie ma racji skarżący, iż wydatki na opinie biegłych ( z wyjątkiem wspomnianej wcześniej opinii E. K. co do nakładów E. S.) nie pozostawały w związku ze złożonym w sprawie wnioskiem i nie dotyczyły interesu prawnego skarżącego. Opinie biegłych sporządzane były w przedmiocie możliwości zniesienia współwłasności według sposobów prezentowanych przez zainteresowanych w sprawie wywołanej wnioskiem skarżącego, dlatego do rozliczenia wygenerowanych kosztów zastosować należało regułę wyrażoną w art.520 §2 kpc i koszty te stosunkowo rozdzielić, przy czym nie stało temu na przeszkodzie to, iż ostatecznie sporządzone w sprawie opinie zostały wykorzystane przy pozytywnym dla uczestników rozstrzyganiu o żądaniach zasiedzenia. Skoro wnioskodawcy przysługiwał w nieruchomości wspólnej udział (...) , to obciążono go nieuiszczonymi wydatkami w takiej właśnie proporcji: 62% x 9.631,16 zł = 5.971,54 zł. Uczestnika J. G. stosownie do przysługującego mu udziału w nieruchomości wspólnej należało obciążyć nieuiszczonymi wydatkami w kwocie 2.793,03 zł (29% x 9.631,16 zł). Od uczestnika J. G. należało ponadto ściągnąć opłatę od wniosku o zasiedzenie w kwocie 2.000 zł na podstawie art.40 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz.U. 2014.1025 ze zm.). Zaznaczenia bowiem wymaga, iż w istocie przedmiotowe postępowanie toczyło się z wniosku Skarbu Państwa – Starosty (...) o zniesienie współwłasności oraz z wniosków J. G. i E. S.
(1)o stwierdzenie zasiedzenia, mimo, iż Sąd Rejonowy nie ujął tego w ramy proceduralne. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji na podstawie art.386 § 1 kpc i art.385 kpc w zw. z art.13 §2 kpc.