Sygn. akt III APa 14/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lipca 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Jace

§ 3kc.

w zw. z art. 300 kp poprzez jego niewłaściwie zastosowanie i przyjęcie, że chwilą miarodajną dla oceny spełnienia przesłanek waloryzacji sądowej była data 13 października 1997 r. tj. data ograniczenia wypłaty wynagrodzenia powoda w związku z postępowaniem dyscyplinarnym, podczas gdy zgodnie z treścią art.

§ 3kc.

przesłanki te muszą wystąpić po powstaniu zobowiązania, z którego wynika waloryzowane świadczenie, a zobowiązanie pozwanej do zapłaty zatrzymanego wynagrodzenia powstało w dniu 10 stycznia 2007 r., z chwilą prawomocnego orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego uniewinniającego powoda od zarzutu przewinienia dyscyplinarnego. Wskazując na powyższe zarzuty strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo tj. w zakresie pkt II poprzez oddalenie powództwa w całości. W wywiedzionej apelacji strona powodowa w apelacji zaskarżyła wyrok w części tj. w pkt III oddalającej roszczenie waloryzacji odszkodowania lub zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia, zarzuciła mu naruszenie art. 481 § 1 KC w zw. z art. 471 KP przez przyjęcie, że wymagalność odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy (zdarzenie z marca 2003) powstała ponad 5 lat później (w okolicy 11 września 2008 r.); naruszenie art.

KC przez niezastosowanie waloryzacji do kwoty odszkodowania; pominięcie okoliczności dokonania potrącenia przez pozwaną kwoty 1.672,76 zł jako świadczenia nienależnego (pozwana dnia 11 kwietnia 2005 wypłaciła pracownikowi kwotę 1.672,76 zł, ale następnie na skutek wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 28.02.2006 VII Pa 1127/05, dokonała jej potrącenia z innym (cywilnym) świadczeniem należnym J. B.). Wskazując na powyższe zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie roszczenia. W wywiedzionym zażaleniu powód zaskarżając postanowienie Sądu Okręgowego zawarte w pkt I wyroku zarzucił mu błąd w przyjęciu, że pomiędzy wnioskiem restytucyjnym a pozwem o ustalenie wygaśnięcia obowiązku zwrotu zachodzi tożsamość tego rodzaju, że jest to sprawa „o to samo roszczenie” w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 kpc; brak tożsamości podstaw faktycznych i prawnych wniosku restytucyjnego i pozwu o ustalenie wygaśnięcia obowiązku zwrotu: odmienność podstaw prawnych żądań dochodzonych w obu sprawach; błąd w przyjęciu, że sprawa wniosku restytucyjnego jest sprawą „o zasądzenie”, ponieważ jest sprawą „o zwrot”, a przez to nieadekwatne wskazywania na orzeczenie SN z 9 czerwca 1971 r., sygn. akt II CZ 59/71; brak ustalenia i dostrzeżenia odmienności podstaw prawnych i celów wniosku restytucyjnego i powództwa o ustalenie wygaśnięcia obowiązku zwrotu; naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji przez zamknięcie drogi sądowej do merytorycznego rozpoznania i oceny roszczenia powoda. Wskazując na powyższe zarzuty powód wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia zawartego pkt I wyroku i przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego celem rozpoznania. Strona pozwana wniosła odpowiedź na apelację i zażalenie powoda w której wniosła o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania przed Sądem I i II Instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja i zażalenie strony powodowej jako bezzasadne podlegają oddaleniu. W kwestii zwrotu przez J. B. Politechnice (...) kwoty 39 028, 18 złotych zapadł dnia 25 września 2008 roku prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu. Dnia 2 września 2009 roku Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powoda. Zdaniem Sądu Apelacyjnego zarzut zużycia bezpodstawnego wzbogacenia mógł być skutecznie przez J. B. podnoszony do czasu wydania wyroku (dnia 25 września 2008 roku) przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu. To w tym postępowaniu, po wystąpieniu przez Politechnikę (...) z żądaniem zwrotu spełnionego świadczenia na podstawie art. 415 kpc, J. B. winien podnosić okoliczność zużycia bezpodstawnego wzbogacenia w trybie art. 409 kc. Skoro jednak zarzutu takiego nie podniesiono i w sprawie zapadł prawomocny wyrok zobowiązujący do zwrotu określonej nim kwoty niedopuszczalne jest powoływanie się na okoliczności z przed jego wydania, chyba, że byłyby stronie nieznane i stanowić by mogła podstawę do wznowienia postępowania. Charakter podnoszonych przez J. B. zarzutów wskazuje, że powoływane przez niego okoliczności były mu znane i nie było przeszkód do podniesienia ich w toku sprawy III Pa 24/

1. Zużycie bezpodstawnego wzbogacenia nastąpiło (wedle pracownika) głównie przed wydaniem dnia 25 września 2008 roku wyroku przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu stąd też brak jest przesłanek do uwzględnienia roszczenia przeciwegzekucyjnego opisanego w art. 840 1 pkt 2 kpc. Reasumując kwestia zwrotu przez pracownika nienależnego świadczenia została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem i po jego wydaniu zobowiązany do zwrotu nie może powoływać się na okoliczności, na które mógł powołać się w „tamtym postępowaniu”. Jeśli okoliczności owe miały miejsce przed wydaniem wyroku nie mogą być podstawą do skutecznego wniesienia powództwa przeciwegzekucyjnego. Jeżeli, jak twierdzi w zażaleniu strona powodowa cześć okoliczności, na które się powołuje zaistniały po wydaniu wyroku przez Sąd Apelacyjny, mogą stać się podstawą wniesienia powództwa przeciwegzekucyjnego, ale żądanie w tym zakresie zostało przez stronę powodową skutecznie cofnięte. Zresztą powództwo przeciwegzekucyjne, nie kwestionując obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ma na celu pozbawić go w całości lub części wykonalności wobec zaistnienia po jego wydaniu okoliczności faktycznych istotnych dla egzekucji obowiązku nim objętego. Tymczasem strona powodowa domaga się aby na podstawie art. 189 kpc w związku z art. 409 kc sąd ustalił, że obowiązek zwrotu określonej w wyroku kwoty wygasł i to wygasł w związku z wydarzeniami z przed wydania wyroku. Myli się składający zażalenie, że nie istnieje tożsamość roszczeń. Bez względu na jakiej podstawie prawnej powództwa czy żądania stron są oparte, dotyczą tej samej sytuacji faktycznej. Na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, uchylonego do ponownego rozpoznania przez Sąd Najwyższy, Politechnika (...) wypłaciła J. B. określoną wyrokiem kwotę, a przy ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek zgłoszonego w trybie art. 415 kpc żądania zwrotu owej kwoty Sąd Apelacyjny nakazał jej zwrot. Słusznie zatem Sąd Okręgowy uznając, że w sprawie zachodzi res iudicata pozew w tym zakresie odrzucił na podstawie art. 199 1 pkt. 2 kpc. Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną okoliczność, taką mianowicie, że zgodnie z art. 409 kpc nie można powoływać się na zużycie korzyści jeśli ten, kto korzyść uzyskał nie jest już co prawda wzbogacony, ale powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Kwestię tę przesądził Sąd Najwyższy pisząc w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 września 2009 roku ( II PK 44/09) na stronie
2. „Wynika z tego, że strona która otrzymała świadczenie powinna liczyć się z możliwością wniesienia skargi kasacyjnej od prawomocnie wydanego wyroku”. Nie zasadna jest apelacja strony powodowej skarżąca wyrok w części oddalającej powództwo w zakresie waloryzacji czy też zasądzenia odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia. Przy niespornym stanie faktycznym powstał spór prawny czy wypłacone po kilku latach (na skutek długotrwałego procesu) odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy podlega waloryzacji. Prawomocnie spór dotyczący niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy zakończył się wyrokiem z dnia 4 września 2008 roku zasądzającym na rzecz J. B. kwotę 5018, 29 złotych, która została zapłacona przez Politechnikę (...): dnia 11 września 2008 roku przelewem oraz 18 lutego 2010 roku na skutek oświadczenia o potrąceniu. Słusznie podkreśla pracodawca, że skoro w pozwie nie sformułowano żądania zasądzenia takiego odszkodowania, obowiązek jego zapłaty powstał z chwila uprawomocnienia się wyroku – we wrześniu 2008 roku. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uznał, żądanie waloryzacji za nieuzasadnione z następujących powodów:
3. możliwość waloryzacji nie dotyczy, co słusznie wywodzi pozwana, odszkodowań zasądzanych wyrokami sądów,
4. możliwość waloryzacji nie dotyczy zobowiązań spełnionych – wygasłych ( tu kwota 3.345,33 złote zapłacona została przed wytoczeniem powództwa o waloryzację, a kwota pozostała – wraz z odsetkami potrącona ze skutkiem, na dzień w którym powstała możliwość potrącenia czyli powstania zobowiązania do zwrotu nienależnie spełnionego świadczenia tj. 25 września 2008 roku),
5. powód nie wykazał, że od września 2008 roku nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza. Przyjęcie przez Sąd, że wymagalność wypłaty odszkodowania powstała w dniu 4 września 2008 roku i natychmiastowe wypłacenie kwoty odszkodowania w pierwszej części oraz potrącenie pozostałej kwoty wraz z odsetkami ( pismo o potrąceniu karta 111 akt sprawy) czyni żądanie w zakresie odsetek za nieuzasadnione. Sąd Apelacyjny uznał apelację strony pozwanej za zasadną. Do dnia złożenia pozwu Politechnika (...) nie wypłaciła J. B. kwoty 2415 złotych tj. połowy wynagrodzenia za okres od listopada 1997 roku do kwietnia 1998 roku w związku z toczącym się przeciwko J. B. postępowaniem dyscyplinarnym, które zakończyło się dnia 10 stycznia 2007 roku ostateczną decyzją Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, z naruszeniem art. 505 pkt 4 kpc Politechnika (...) dokonała potrącenia kwoty zaległego wynagrodzenia należnego pracownikowi J. B.. Niewątpliwie Politechnika (...) nie wypłaciła pracownikowi J. B. połowy wynagrodzenia za okres pół roku. Wynagrodzenie podlega ochronie zgodnie z regułami opisanymi w Rozdziale II Kodeksu pracy. Przepisy art. 84 – 91 kp są przepisami szczególnymi o jakich mowa w art. 505 pkt 4 kpc i nie jest zasadny argument pozwanego, że wynagrodzenie po ustaniu stosunku pracy traci swój uprzywilejowany charakter. Zdaniem Sądu Apelacyjnego należności z tytułu niewypłaconego pracownikowi wynagrodzenia za pracę nie tracą swego uprzywilejowanego charakteru oraz ochrony nawet po rozwiązaniu stosunku pracy. Wyrazem owej ochrony jest np. treść art. 1025 § 1 pkt 3 kpc czy art. 342 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze ( Dz. U. z 2009, nr 175, poz. 1361 ze zm.) Skoro więc pracownikowi wypłacono połowę wynagrodzenia to zgodnie z art. 87 § 4 kp jest ono wolne od dalszych potrąceń z wyjątkiem należności wymienionych w art. 87 § 1 pkt. 1 kp. Oświadczenie o potrąceniu z dnia 18 lutego 2010 roku Sąd Apelacyjny uznał za nieskuteczne w przyczyn wskazanych wyżej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego obowiązek wypłaty świadczenia o którym mowa powstał dopiero z chwilą wydania ostatecznej decyzji dnia 10 stycznia 2007 roku i od dnia następnego pracodawca jest w opóźnieniu. Obowiązująca w spornym okresie ustawa z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 65, poz. 385 ze zm.) przewidywała w art. 134 ust. 6 możliwość ograniczenia wynagrodzenia nauczyciela akademickiego do połowy wysokości w okresie zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych przy czym wedle ust. 7 jeżeli postępowanie dyscyplinarne zakończy się umorzeniem z braku dowodów winy lub orzeczeniem uniewinniającym nauczycielowi należy wypłacić pozostałą część wynagrodzenia. Przyjąć należy, zdaniem Sądu Apelacyjnego, że zakończenie postępowania dyscyplinarnego stworzyło po stronie pracodawcy obowiązek wypłaty wynagrodzenia za pracę w części ograniczonej i dlatego ocenie podlegać winno czy od stycznia 2007 roku do dnia wniesienia pozwu – 30 listopada 2009 roku nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza zgodnie z wymogami art.

§ 3kpc.

Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że strona powodowa nie udowodniła powyższego i dlatego roszczenie o waloryzację należało oddalić zasądzając jedynie kwotę ograniczonego wynagrodzenia w ustawowymi odsetkami od daty wymagalności. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 kpc w zw. z § 6 pkt 5 i § 11 ust. 1 pkt 2 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.) R.S.