i art. 479 9 § 1 k.p.c. w ten sposób, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał sprawy według przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych i wobec tego zwrócił powodowi pismo procesowe zawierające zarzuty do opinii biegłego mimo, że pismo to zostało złożone z zachowaniem wymagań formalnych, a w konsekwencji bezpodstawnie przyjął, że strona powodowa nie kwestionowała opinii biegłego, VIII. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a polegającą na naruszeniu art.
i art.
4 § 1 k.p.c. w ten sposób, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał sprawy według przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych i wobec tego nie dokonał zwrotu pism procesowych składanych przez pozwanego, mimo że twierdzenia i wnioski w nich zawarte objęte były prekluzją, o której mowa w przywołanym przepisie, IX. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a polegająca na naruszeniu art.
i
4 § 4 k.p.c. w ten sposób, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał sprawy według przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych i wobec tego dopuścił do faktycznego potrącenia wierzytelności pozwanego wobec powoda, mimo że nie były one stwierdzone dokumentem, X. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a polegającą na naruszeniu art. 278 k.p.c. przez oddalenie wniosku o uzupełniającą opinię biegłego, mimo że opinia taka była konieczna, XI. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na nieprawidłowym ustaleniu zakresu robót, do wykonania których zobowiązany był powód. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji powoda i zasądzenie od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja powoda zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie zgłoszone w niej zarzuty należało uznać za zasadne. Nie były zasadne zarzuty naruszenia art. 201 § 1 k.p.c., art.
479 9 § 1 k.p.c., art.
4 § 1 k.p.c. i art.
4 § 4 k.p.c., gdyż sprawa nie podlegała rozpoznaniu w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych w związku z ustaleniem, że powód przed wniesieniem pozwu przestał być przedsiębiorcą. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, m.in. uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2008r. III CZP 102/08, OSNC 2009/5/65, sprawa ze stosunku cywilnego między stronami w zakresie prowadzonej przez nie działalności gospodarczej nie jest sprawą gospodarczą w rozumieniu art.
k.p.c. oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz.U. nr 33, poz. 175 ze zm.), jeżeli którakolwiek ze stron przestała być przedsiębiorcą przed wniesieniem pozwu. Nie zostały również naruszone, wbrew zarzutom apelującego, art. 65 k.c., art. 76 k.c. i art. 649 k.c. Zarzut naruszenia art. 65 k.c., sformułowany w apelacji jako „obraza” tego przepisu, a zatem wyjątkowo ciężkie jego naruszenie, pozbawiony jest wszelkich podstaw. Wykładnia oświadczeń woli stron, zawartych w pisemnej umowie, powinna być dokonywana w pierwszej kolejności na podstawie tekstu tej umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2005r. II CK 431/04). Nie ma potrzeby odwoływania się do zasad wykładni umów, uregulowanych w art. 65 § 2 k.c., jeżeli treść umowy stron sporządzonej na piśmie jest sformułowana w sposób jasny i nie budzący wątpliwości co do wzajemnych obowiązków stron. Zakres rzeczowy robót budowlanych, do których wykonania zobowiązany był powód, został określony w załącznikach (...) do umowy. Nadto należy zwrócić uwagę, iż roboty budowlane zawsze muszą być wykonywane zgodnie z projektem, zaś w razie wątpliwości, zgodnie z art. 649 k.c. poczytuje się, że wykonawca podjął się wszystkich robót objętych projektem stanowiącym część składową umowy. Zarzut powoda, sformułowany dopiero na etapie postępowania apelacyjnego, że zobowiązał się on do „wykonania robót przy budowie stacji paliw”, co miałoby świadczyć o ograniczonym zakresie robót, do których wykonania się zobowiązał, bez własnego sprecyzowania zakresu tych robót, nie mógł zostać uwzględniony. Brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 76 k.c., w odniesieniu do braku pisemnej zmiany umowy w zakresie obniżenia wynagrodzenia ryczałtowego, w związku z wyłączeniem określonych robót na podstawie aneksów do umowy. Wynagrodzenie ryczałtowe, o którym stanowi art. 632 k.c. i które znajduje również zastosowanie jako wynagrodzenie za wykonanie robót budowlanych w drodze analogii poprzez art. 656 § 1 k.c., może zostać obniżone, jeżeli wykonawca robót nie wykonał wszystkich robót wynikających z umowy. Wynagrodzenie ryczałtowe, jeżeli roboty nie zostały wykonane w całości lecz w części, winno być określone proporcjonalnie do wykonania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1985r. II CR 494/84, Lex nr 8674). Wbrew zarzutowi apelacji, iż brak było podstaw do obniżenia wynagrodzenia ryczałtowego, należnego powodowi, stwierdzić należy że podstawę do obniżenia tego wynagrodzenia stanowiło wyłączenie z zakresu umownego robót szeregu robót, określonych w czterech aneksach do umowy. Zarzut naruszenia art. 632 k.c. uznać należy jednak za zasadny z tego względu, że obniżenie wynagrodzenia ryczałtowego przez Sąd Okręgowy w rozpoznawanej sprawie nastąpiło bez uwzględnienia wskazanych wyżej reguł, odnoszących się do sposobu obniżenia tego wynagrodzenia, jak również bez uwzględnienia faktu, że per facta concludentia doszło między stronami do rozwiązania stosunku umownego w lutym 2011r., przez zaniechanie wykonywania dalszych robót przez powoda i zaakceptowanie tego faktu przez pozwanego. Pozwany zaakceptował zakończenie przez powoda wykonywania robót, nie wzywał go do ich dalszego wykonywania lecz kontynuował proces inwestycyjny z udziałem innych wykonawców robót. Nie można jednak twierdzić, że wykonywanie przez inne osoby pozostałych do wykonania robót wyłączonych z zakresu umowy stron na podstawie aneksów, było wykonaniem zastępczym w rozumieniu art. 480 § 1 k.c. i art. 636 § 1 k.c. Wykonanie zastępcze na koszt wykonawcy może mieć miejsce w czasie realizacji umowy o dzieło lub umowy o roboty budowlane, gdy wykonawca wykonuje roboty wadliwe lub w sposób sprzeczny z umową (art. 636 § 1 k.c.), albo gdy dopuszcza się zwłoki w wykonaniu robót (art. 480 § 1 k.c.), po wezwaniu wykonawcy do zmiany sposobu wykonania, wyznaczeniu mu w tym celu odpowiedniego terminu oraz po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu (art. 636 § 1 k.c.), zaś w przypadku zwłoki w wykonaniu po upoważnieniu przez sąd do wykonania czynności na koszt dłużnika (art. 480 § 1 k.c.). Jeżeli natomiast stosunek obligacyjny, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie, uległ rozwiązaniu za zgodą obu stron, zastosowanie winien znaleźć art. 494 k.c., tak samo jak przy odstąpieniu przez jedną ze stron od umowy. Strony winny zwrócić sobie wszystko co sobie nawzajem świadczyły, zaś w przypadku umowy o roboty budowlane, winny dokonać rozliczenia robót na dzień rozwiązania stosunku umownego, tj. na dzień zakończenia wykonywania robót przez powoda w lutym 2011r. Sąd Okręgowy nie dokonał rozliczenia robót wykonanych przez powoda na dzień zakończenia ich wykonywania przez powoda, lecz dokonał globalnego rozliczenia wszystkich robót, w tym również robót wykonywanych przez innych wykonawców po opuszczeniu przez powoda placu budowy. W tej sytuacji należało stwierdzić, że Sąd Okręgowy nie wniknął w całokształt okoliczności sprawy i nie rozpoznał jej istoty, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. i przekazaniem sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji uwzględni rozwiązanie stosunku umownego między stronami w lutym 2011r., skutkujące rozliczeniem robót według ich stanu na luty 2011r. Ustalenia wymaga zakres robót wykonanych przez powoda, z uwzględnieniem wyłączenia z niego robót na podstawie czterech aneksów do umowy z dnia 19 maja 2010r. a także zakres ewentualnych robót dodatkowych, za wykonanie których powód wystawił fakturę nr (...) z dnia 18 lipca 2011r. (k. 78), a których wykonanie zostało obwarowane w umowie pisemnym protokołem konieczności, potwierdzonym przez pozwanego (...) Należy zwrócić uwagę, w odniesieniu do robót dodatkowych, że stwierdzenie, iż wykonanie danej roboty jest konieczne dla realizacji inwestycji, to oświadczenie wiedzy a nie woli. Gdyby okazało się, że strony roboty dodatkowe określiły np. na protokołowanych spotkaniach dotyczących prowadzonej budowy, czy też konieczność wykonania określonych robót dodatkowych wynikałaby z treści wpisu przedstawiciela inwestora w dzienniku budowy, to takie dokumenty, zgodnie z występującym w budownictwie zwyczajem, można uznać za wykonywanie umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2008r. IV CSK 460/07). Nie ulega wątpliwości, że robotami dodatkowymi są roboty, których wykonania strony w umowie nie przewidziały, a których wykonanie jest konieczne dla prawidłowego wykonania robót określonych w umowie. Nie mają natomiast charakteru robót dodatkowych roboty przewidziane w umowie, co do których dokonano niewłaściwych obmiarów. Ustalone przez strony w umowie wynagrodzenie ryczałtowe, wobec niewykonania przez powoda całości zakresu robót, wynikającego z umowy, winno podlegać obniżeniu proporcjonalnemu do wykonania. Nie można zaaprobować poglądu, że wynagrodzenie to winno zostać obniżone o kwoty wynagrodzeń ustalonych przez pozwanego z innymi przedsiębiorcami, którzy wykonali poszczególne rodzaje robót wyłączonych aneksami z zakresu robót, które miał wykonać powód i dalsze roboty, do momentu zakończenia budowy. Obniżenie ryczałtowego wynagrodzenia musi także uwzględniać dokonaną przez powoda kalkulację poszczególnych robót, stanowiącą podstawę do ustalenia ryczałtu. Kalkulacja tych robót, z uwagi na to, że wszystkie roboty miał wykonać jeden wykonawca, przedstawia się inaczej aniżeli suma wynagrodzeń za wykonanie określonych robót przez innych wykonawców. Inną kwestią, co do której brak było należytych ustaleń Sądu Okręgowego, jest zarzucona przez stronę pozwaną, zła jakość wykonanych przez powoda robót. W powyższym zakresie nie ustalono jakie roboty były dotknięte wadami i jakiego rodzaju wady wystąpiły przy poszczególnych robotach. Obniżenie wynagrodzenia ryczałtowego powoda o poniesione przez pozwanego koszty usunięcia wad wykonanych przez powoda robót budowlanych, dokonane w trybie art. 498 k.p.c., winno być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania dowodowego w celu ustalenia powyższych okoliczności oraz ustalenia koniecznych kosztów usunięcia ewentualnych wad. Nie wystarczy w powyższym zakresie przyjęcie, jak uczynił to Sąd Okręgowy, że koszty robót naprawczych wyniosły kwotę 221.012,20 zł, bez wyjaśnienia racjonalnych podstaw wydatkowania przez pozwanego takiej kwoty. Zważyć należy, że zarzut potrącenia jest formą dochodzenia roszczenia zrównaną w skutkach z powództwem, a zatem podlega wymaganiom stawianym wobec pozwu co do określenia żądania i przytoczenia okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie oraz wskazania dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2000r. III CKN 720/98, Lex nr 51368). Ciężar dowodu co do konieczności poniesienia kosztów robót naprawczych obciąża pozwanego (art. 6 k.c.), natomiast nie można również pominąć faktu, iż powód odmawiając podpisania protokołu stwierdzającego stan robót i ich jakoś z dnia 21 marca 2011r. pozbawił się możliwości dokonania w tym protokole własnych zastrzeżeń i uwag zarówno co do zakresu, jak i jakości wykonanych przez siebie robót. Uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania skutkowało pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.