Sygn. akt III AUa 52/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2015 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Ewelina Kocurek - Grabowska Sędziowie SSA Marek Żurecki SSO del. Mariola Łącka (spr.) Protokolant Beata Kłosek po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015r. w Katowicach sprawy z odwołania Z. W. (Z. W. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o prawo do emerytury na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 14 listopada 2014r. sygn. akt XI U 1708/14 oddala apelację. /-/SSA Marek Żurecki /-/SSA Ewelina Kocurek-Grabowska /-/SSO del. Mariola Łącka Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 52/15 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 9 czerwca 2014r. ZUS Oddział w S. odmówił ubezpieczonemu Z. W. przyznania prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych, z uwagi na brak udokumentowania do dnia 1 stycznia 1999r. wymaganego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony wniósł o jej zmianę i przyznanie prawa do emerytury, z uwagi na to, że nie ma podstaw do niezaliczenia do okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych całego okresu służby wojskowej. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania wskazując, jak w zaskarżonej decyzji, iż odwołujący nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2013r., w sprawie II UZP 6/13, według której czas zasadniczej służby wojskowej odbytej w okresie obowiązywania art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, zalicza się do okresu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 14 listopada 2014r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od 16 czerwca 2014r. Sąd I instancji ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 5 czerwca 2014r. ubezpieczony Z. W., urodzony w dniu (...), złożył wniosek o emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych. W zaskarżonej decyzji organ rentowy uznał za udowodnione 13 lat, 7 miesięcy i 18 dni pracy odwołującego w warunkach szczególnych. Kolejną decyzją z dnia 18 lipca 2014r. organ rentowy zaliczył do okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych okres zasadniczej służby wojskowej ubezpieczonego od 24 października 1973r. do 31 grudnia 1974r. i w konsekwencji uznał, że ubezpieczony udowodnił 14 lat, 9 miesięcy i 26 dni okresów pracy w warunkach szczególnych . Z. W. wiek 60 lat ukończył w dniu (...), jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, ale złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na jego indywidualnym rachunku na dochody budżetu państwa. Na dzień 1 stycznia 1999r. wykazał 27 lat, 5 miesięcy i 11 dni ogólnego stażu pracy. W okresie od 1 września 1970r. do 31 marca 1989r. odwołujący w pełnym wymiarze czasu pracował w Przedsiębiorstwie (...) S.A. w K. i od dnia 1 sierpnia 1973r. do dnia 31 marca 1989r. wykonywał pracę na stanowisku kierowcy samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. W okresie od dnia 24 października 1973r. do dnia 15 października 1975r. odbywał zasadniczą służbę wojskową. Powrócił do pracy dnia 4 listopada 1975r. na poprzednio zajmowane stanowisko i wykonywał te same czynności. Powyższy stan faktyczny między stronami był bezsporny. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie Z. W. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie odpowiada przepisom prawa i stanowi faktycznemu sprawy. W ocenie Sądu, ubezpieczony spełnił warunki z art. 184 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) Sąd Okręgowy podniósł, że ubezpieczonemu do przyznania prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych brakowało spełnienia jednej tylko przesłanki, w postaci wykazania co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych, bo organ rentowy nie uwzględnił całego okresu zasadniczej służby wojskowej, powołując się na przepis art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, który obowiązywał do 31 grudnia 1974r. Sąd I instancji wskazał, że uchwała Sądu Najwyższego, podjęta w składzie 7 sędziów, z dnia 16 października 2013r., sygn. II UZP 6/13 (LEX nr 1385939 ), stanowi, że czas zasadniczej służby wojskowej odbytej w okresie obowiązywania art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 44, poz. 220 w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1974r.) zalicza się - na warunkach wynikających z tego przepisu - do okresu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 184 w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, j.t. Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.). W ocenie Sądu Okręgowego, z uzasadnienia uchwały nie wynika jednak, że okres zasadniczej służby wojskowej podlega wliczeniu do 31 grudnia 1974r. W związku z tym, że stan faktyczny sprawy rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy obejmował okres służby wojskowej ubezpieczonego od 23 kwietnia 1971r. do 1 maja 1973r., Sąd ten przyjął, że znajduje w tym przypadku zastosowanie przepis art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku Obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 1974r. Przepis ust. 1, obowiązujący do tego dnia stanowi, że okres odbytej zasadniczej lub okresowej służby wojskowej zalicza się do okresu zatrudnienia, w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem, pracownikom, którzy po odbyciu tej służby podjęli zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym byli zatrudnieni przed powołaniem do służby, albo w tej samej gałęzi pracy (Dz. U. z 1967r. nr 44, poz. 220). Przepis art. 106 ust. 1 tej ustawy wskazywał na obowiązek pracodawcy, który zatrudniał pracownika w dniu powołania do zasadniczej służby wojskowej do zatrudnienia go na poprzednio zajmowanym stanowisku lub na stanowisku równorzędnym pod względem rodzaju pracy oraz zaszeregowania osobistego, jeżeli w ciągu 30 dni od dnia zwolnienia z tej służby, pracownik zgłosił swój powrót do zakładu pracy w celu podjęcia zatrudnienia. Szczegółowe zasady zaliczenia zasadniczej służby wojskowej do okresu zatrudnienia zostały uregulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin, które w § 5 ust. 1 wskazało, że pracownikowi, który podjął zatrudnienie po odbyciu służby, zaliczało się okres odbytej służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakresie uprawnień uzależnionych od ilości lat pracy w danym zakładzie lub gałęzi pracy oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Rozporządzenie to zostało uchylone z dniem 1 września 1979r. przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 września 1979r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i osób spełniających zastępczo obowiązek służby wojskowej oraz członków ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 125). Sąd Okręgowy, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2009r. (I UK 126/09, OSNP 2011, nr 7-8, poz. 112), zauważył, że „przepis art. 108 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony został nieznacznie zmieniony z dniem 1 stycznia 1975r., przez art. X pkt 2 lit. c ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Przepisy wprowadzające Kodeks pracy, (Dz. U. Nr 24, poz. 142 ze zm.) i zgodnie z jego nowym brzemieniem, czas odbywania zasadniczej lub okresowej służby wojskowej wlicza się pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z tym zatrudnieniem, jeżeli po odbyciu tej służby podjął on zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed powołaniem do służby . Sąd Okręgowy wskazał nadto, że w 1975r. szczególne uprawnienia żołnierzy odbywających zasadniczą służbę wojskową regulował art. 108 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (w brzemieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1975r.) i § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968r. Z przepisów tych wynikała zasada, że pracownikowi, który we wskazanym terminie po zakończeniu służby wojskowej, podjął pracę u pracodawcy, u którego był zatrudniony w chwili powołania do tej służby, okres służby podlegał wliczeniu do okresu zatrudnienia w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Ustanawiały wiec one tzw. fikcję prawną, z której wynika, że pracownik zatrudniony w szczególnych warunkach, który po zakończeniu czynnej służby wojskowej powraca do tego zatrudnienia w przepisanym terminie, zachowuje status pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w okresie pełnienia tej służby. Nie ulega zaś wątpliwości, że ubezpieczony po zakończeniu w dniu 15 października 1975r. zasadniczej służby wojskowej, od dnia 4 listopada 1975r. podjął zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym pracował przed rozpoczęciem służby i na tym samym stanowisku, na którym praca bezspornie należy do wykonywanej w warunkach szczególnych. Sporny okres od 1 stycznia 1975r. do 15 października 1975r. (10 miesięcy i 14 dni) i jest to okres wystarczający do wylegitymowania się przez ubezpieczonego wymaganym okresem pracy w szczególnych warunkach, a niezbędnym do przyznania prawa do emerytury. Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. oraz art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 32 ust. 1, 2 i 4, art. 27, art. 100 ust. 1 i art. 129 ust. 1 tej ustawy oraz § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, uwzględniając odwołanie ubezpieczonego, zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał prawo do emerytury z obniżonego wieku emerytalnego z tytułu pracy w warunkach szczególnych, począwszy od spełnienia ostatniej przesłanki, warunkującej przyznanie wcześniejszej emerytury, tj. ukończenia 60 roku życia. Apelację od wyroku wniósł organ rentowy. Zaskarżając powyższy wyrok w całości, zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 184 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013, Nr 1440 z późn. zm.) w zw. z treścią rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) w zw. z art. 108 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony (Dz. U. t.j. z 2004r., nr 241, poz. 2416 z późn., zm.), poprzez uznanie, że ubezpieczony legitymuje się wymaganym ustawowo okresem pracy w warunkach szczególnych, tym samym, spełnia warunki do przyznania prawa do emerytury wcześniejszej z uwagi na zaliczenie mu okresu służby wojskowej od 1 stycznia 1975r. do 15 października 1975r. do pracy w warunkach szczególnych. Wskazując na powyższy zarzut apelacji, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ubezpieczonego. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczony nie legitymuje się 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, albowiem, jak wynika z treści art. 108 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczpospolitej Polskiej, okres zasadniczej służby wojskowej winien być zaliczony jedynie do dnia 31 grudnia 1974r., tj. do daty, kiedy nastąpiła zmiana art. 108 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 kwietnia 2014r., II UK 424/
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.