kp oraz § 2 ust. 1 pkt 15 i 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W ocenie odwołującej spółki ubezpieczeni wykonywali pracę za granicą w ramach podróży służbowej, a nie oddelegowania. W umowie o pracę jako miejsce wykonywania pracy wskazano bowiem siedzibę spółki lub teren powiatu (...), a strony w tym zakresie nie sporządzały aneksów do umowy. Odwołująca zakwestionowała zatem zastosowanie przez pozwany organ rentowy § 2 ust.1 pkt 16 w/w rozporządzenia przy ocenie prawidłowości ustalania składek odprowadzanych przez spółkę za ubezpieczonego, podkreślając dodatkowo, iż ma on zastosowanie do pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, a nie do pracowników zatrudnionych w Polsce u polskich pracodawców, jak ma to miejsce w sprawie. Spółka podkreśliła, iż pracownik był delegowany do pracy na podstawie pisemnego polecenia wyjazdu służbowego do wykonania określonego zadania służbowego – zmontowania rusztowania, nie zmieniając w umownie ustalonego stałego miejsca wykonywania pracy przez ubezpieczonego. Wyjaśniła, iż montaż rusztowań z reguły trwał od jednego do kilku dni i był wykonywany jako usługa subsydiarna dla budownictwa i przemysłu wykonywanego przez inne podmioty. Zdaniem odwołującej wydane zadanie służbowe polegające na montażu rusztowań było zawsze określone, krótkotrwałe i incydentalne. Spółka wypłacała pracownikowi zawsze należności z tytułu podróży służbowej, które nie były wliczane do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników, zatem składki były opłacane od przychodu osiągniętego w danym miesiącu przez pracownika z pominięciem diet i innych należności przysługujących z tytułu odbywania podróży służbowych (ryczałtów za noclegi). Odwołująca powołała się w tym zakresie na stanowisko Komisji Prawnej PIP z dnia 22 kwietnia 2010 r. oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2001 r. (I PKN 424/00). Nadto podkreśliła, iż kontrola Urzędu Kontroli Skarbowej nie wykazała nieprawidłowości w obliczaniu zaliczki na podatek dochodowy pracowników wysyłanych za granicę w podróże służbowe, wobec których spółka stosowała zwolnienia podatkowe. W odpowiedzi na odwołania pozwany organ rentowy wniósł o ich oddalenie oraz o zasądzenie od odwołującej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pozwany organ rentowy doprecyzował przy tym ustalony stan faktyczny, wskazując, iż przedmiotem działalności odwołującego są roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, w tym montaż rusztowań i sprzedaż towarów. Za okres pracy pracowników odwołującego za granicą nie były sporządzane aneksy do umów o pracę. Wysyłani do pracy w Unii Europejskiej pracownicy otrzymują wynagrodzenie w formie zaliczek na poczet przyszłych diet w formie gotówkowej a przy wypłacie wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia rozliczani są z zaliczek, w skład wynagrodzenia wchodzą diety za każdy dzień pobytu za granicą, ryczałt za nocleg oraz zwrot innych udokumentowanych kosztów podróży. W toku postępowania strony podtrzymały stanowiska w sprawie, przy tym pełnomocnik odwołującej sprecyzował, że wnosi o zmianę decyzji poprzez ustalenie, iż podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zainteresowanych stanowią kwoty wskazane przez odwołującą w dokumentach rozliczeniowych ZUS. Zarządzeniami z dnia 16 maja 2013 r. sprawy z odwołań, zarejestrowanych pod sygn. VIII U 1235/13, VIII U 1236/13 i VIII U 1237/13 połączono do wspólnego rozpoznania pod sygn. VIII U 1234/13. Sąd nie wzywał J. B., P. J., R. S., A. F.
kp pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. W sprawie rozstrzygnąć zatem należało, czy w sytuacji, w której zainteresowani wykonywali swoje obowiązki służbowe na terenach montażu rusztowań przez odwołującą poza granicami kraju (Norwegii i Francji), mając jednocześnie określone w umowie o pracę miejsce pracy jako S., powiat (...), pozostawali w spornych okresach w podróży służbowej, czy też nie. Kwestią wymagającą wyjaśnienia było to, czy ubezpieczeni zgodnie ze stanowiskiem odwołującego zostali oddelegowani do pracy na terenie Unii Europejskiej zgodnie z przepisami zawartymi w kp w ramach podróży służbowej i otrzymywali oprócz wynagrodzenia przewidziane w odrębnych przepisach diety i ryczałt za nocleg, czy też zgodnie z twierdzeniami pozwanego organu rentowego wykonywali oni stale pracę na terenie Unii Europejskiej, jako pracownik oddelegowany – zatrudniony za granicą u polskiego pracodawcy, zatem art.
kp nie miał zastosowania. Już sama treść powołanego przepisu, wbrew twierdzeniom odwołującej, wskazuje, iż podróż służbowa, aby za takową mogła być uznana, musi mieć charakter incydentalny, tymczasowy, krótkotrwały (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2010 r., (...) 648/09, uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08). Inne rozumienie powołanej regulacji czyniłoby zbędnym w ogóle normowanie kwestii dotyczących podróży służbowych, bowiem odmienne rozumienie tego pojęcia powodowałoby, iż podróż taka niczym nie różniłaby się od wykonywania przez pracownika pracy określonego rodzaju w ramach stosunku pracy. Podróż służbowa nie jest tym samym co wykonywanie pracy. Polecone w podróży służbowej pracownikowi zadanie służbowe różni się od pracy „określonego rodzaju” do wykonywania, której pracownik zobowiązuje się w stosunku pracy (art. 22 § 1 kp). Przepis art.
kp wskazuje na incydentalny, tymczasowy i krótkotrwały charakter podróży służbowej. Wykonywanie zadania służbowego w rozumieniu tego przepisu nie jest wykonywaniem pracy określonego rodzaju, wynikającej z zatrudnienia (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r., III UK 54/2011). Podjęcie się przez pracownika podróży w celu wykonania określonej pracy na podstawie porozumienia zawartego z pracodawcą nie jest podróżą służbową w rozumieniu art.
kp, chyba, że pracownik wykonuje na polecenie pracodawcy zadania służbowe (wyrok z 4 marca 2009 r., II PK 210/2008). Podróż służbowa charakteryzuje się tym, że jest odbywana: 1) poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy, 2) na polecenie pracodawcy, 3) w celu wykonania określonego przez pracodawcę zadania. Wszystkie te cechy muszą wystąpić łącznie (vide wyrok z 22 lutego 2008 r., I PK 208/2007). Istotną jest też uchwała Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2011 r. (II PZP 3/2011), z następującymi tezami:
kp jest to miejsce spośród określonych w umowie, w którym pracownik przez dłuższy czas, systematycznie świadczy pracę. To ostatnie stanowisko również można eksponować na uzasadnienie zasadniczej tezy w tej sprawie, że podróż służbową należy odróżnić od pracy, którą pracownik wykonuje w zatrudnieniu. Wówczas dłuższa praca, nawet za granicą, w jednym miejscu, nie może być uznana za podróż służbową. W uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2008 r. (II PZP 11/08) stwierdzono, że kierowca transportu międzynarodowego odbywający podróże w ramach wykonywania umówionej pracy i na określonym w umowie obszarze, jako miejsce świadczenia pracy, nie jest w podróży służbowej w rozumieniu art.
Z uzasadnienia powołanej uchwały wynika, że pracownicy mobilni, których praca polega na stałym przemieszczaniu się nie są w podroży służbowej a to z uwagi na jej incydentalny charakter. Podróż służbowa jest bowiem zjawiskiem wyjątkowym a więc nie może się mieścić w zakresie normalnych obowiązków pracowniczych. Czym innym jest, zatem delegowanie pracownika do pracy w określonym miejscu, które nie jest podróżą służbową. W szczególności takim, niebędącym podróżą służbową, delegowaniem jest podjęcie się przez pracownika odbycia podróży połączonej z wykonaniem określonej pracy na podstawie porozumienia zawartego z pracodawcą. Już powyższe rozważania prowadzą, w ocenie Sądu do wniosku, iż ubezpieczeni wykonując czynności montażysty rusztowań w okresie od grudnia 2007 r. do czerwca 2008 r. (z przerwami na urlop wypoczynkowy i bezpłatny, w czasie których przebywali w kraju) nie odbywali podróży służbowych, ale wykonywali pracę na rzecz odwołującej jako pracownicy oddelegowani – byli zatrudnieni za granicą przez polskiego pracodawcę. Stale wykonywali pracę przy montowaniu rusztowań na terenie F. i N., natomiast w tym okresie nie wykonywali żadnych czynności w ramach stosunku pracy w miejscach określonych w umowie o pracę jako miejsce pracy u odwołującego (S. lub teren powiatu (...)). Wykonywali przy tym za granicą te czynności, które składały się na istotę umówionego z odwołującą w umowach o pracę zatrudnienia – jako monterzy rusztowań. Nie sposób zatem przyjąć, iż montując rusztowania za granicą wykonywali jedynie zadania służbowe otrzymane od odwołującej, skoro montaż stanowił ich podstawowy obowiązek, zainteresowani nie wykonywali przy tym innych prac poza montażem rusztowań. Polecone w podróży służbowej pracownikowi zadanie służbowe różni się od pracy „określonego rodzaju” do wykonywania której pracownik zobowiązuje się w stosunku pracy (art. 22 § 1 kp). Przepis art. 77
Podkreślić również należy, iż podróży służbowej nie można utożsamiać z wykonywaniem pracy, a nawet zawsze z czasem pracy. Traci tym samym na znaczeniu badanie, czy miejsce pracy zapisane w umowie o pracę jest adekwatne do rzeczywistego miejsca pracy pracownika. Czym innym jest wykonywanie pracy za wynagrodzeniem i czym innym podróż służbowa, gdyż diety i inne świadczenia przysługujące z tytułu tej podróży nie stanowią wynagrodzenia za pracę, lecz inne świadczenia związane z pracą. Instytucja podróży służbowej nie może być więc dowolnie aplikowana, a tym bardziej instrumentalnie, dla ukrywania wynagrodzenia za pracę, czasu pracy, czy dla zmniejszenia obciążeń podatkowych i składkowych. Wykładnia pojęcia podróży służbowej, jako zdarzenia wyjątkowego (okazjonalnego) w zatrudnieniu pracowniczym powinna też przyczynić się do jednolitości orzecznictwa i zarazem nie pozwalać na stosowanie tej instytucji koniunkturalnie ze względu na interes ubezpieczeniowy lub podatkowy pracownika albo pracodawcy. Nie chodzi, więc o wykładnię na niekorzyść pracowników, gdyż świadczenia z tytułu podróży służbowej im się nie należą, gdy nie są w podróży służbowej. Inną kwestią jest ochrona prawa pracownika do określenia miejsca pracy i wydatków z tym związanych. Jednakże naruszenie tego prawa nie oznacza, że pracownik pracuje w podróży służbowej. Z braku uzgodnienia czy odpowiedniego dostosowania miejsca pracy określonego w umowie o pracę do rzeczywistego miejsca pracy, nie wynika, że pracownik jest w podróży służbowej, tylko dlatego, iż wykonuje pracę w miejscu innym niż określone w umowie o pracę. Punktem ciężkości jest więc to, czy pracownik ma do wykonania polecone zadanie w podróży służbowej art.
kp, która w kompleksie jego obowiązków stanowi zjawisko nietypowe, okazjonalne, czy też wykonuje pracę przez dłuższy czas (niekrótko) w innym miejscu (nawet za granicą), niż zapisane w umowie o pracę lub innym dokumencie. Trzeba też uwzględnić, że konieczność zamieszczenia w treści umowy o pracę informacji o miejscu świadczenia pracy wynika z obowiązku dostosowania prawa polskiego do dyrektywy Rady 91/533/EWG z 14 października 1991 r. (Dz.UE polskie wydanie specjalne, rozdział 5, tom 2, s. 3), zgodnie z którą pracodawca ma obowiązek poinformować pracownika o miejscu pracy, a w przypadku braku stałego lub głównego miejsca pracy o okoliczności, że pracownik jest zatrudniony w różnych miejscach oraz o miejscu siedziby przedsiębiorstwa lub o miejscu zamieszkania pracodawcy (art. 2 ust. 2 pkt b). Pracownik może być zatrudniony w różnych miejscach pracy, zwłaszcza ten, który wykonuje prace remontowe lub budowlane, wszak jego zatrudnienie zależy od miejsca tych prac. Miejsce pracy określone w umowie powinno odpowiadać wówczas rzeczywistemu stanowi rzeczy. Dokument umowy nie musi mieć przesądzającego znaczenia, bo inne ustalenia w tym zakresie (umowa) mogą wynikać z faktów (porozumienia), które można ustalić choćby dorozumianie. Niewłaściwie określone miejsce wykonywania pracy w umowie o pracę nie decyduje bezwzględnie o kwalifikacji podróży służbowej pracownika, a w tej sprawie o negatywnej kwalifikacji takiej podróży. W zatrudnieniu pracowniczym zmiana miejsca pracy nie zawsze jest sytuacją szczególną, choćby dlatego, że firma pracodawcy wykonuje prace remontowe w różnych miejscach. Wówczas przy odmowie pracy w innym miejscu pracodawca musiałby rozwiązać stosunek pracy lub zawierać tylko umowy krótkoterminowe lub dla wykonania określonej pracy. W takiej sytuacji nie jest wykluczone porozumienie, że pracownik będzie wykonywał pracę w innym miejscu niż określone w umowie o pracę (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r., III UK 54/11, wyrok Sądu Najwyższego w sprawie II UK 258/12). Jak trafnie wskazał również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 grudnia 2011 r. (II PZP 3/11) pracownik przedsiębiorstwa budowlanego realizującego inwestycje w różnych miejscowościach może mieć w umowie o pracę określone miejsce wykonywania pracy jako miejsce, gdzie pracodawca prowadzi budowy lub innego rodzaju stałe prace, ewentualnie ze wskazaniem na jakim obszarze, a każdorazowo miejscem pracy takiego pracownika w rozumieniu art.
kp jest to miejsce spośród określonych w umowie o pracę, w których pracownik przez dłuższy czas systematycznie świadczy pracę. W świetle powyższych wywodów za nietrafne należy uznać powoływanie się przez odwołującego na stanowisko Komisji Prawnej PIP z dnia 22 kwietnia 2010 r. (które nie jest wiążące w sprawie, o czym była mowa wyżej) oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2001 r. (I PKN 424/00). Jako bezpodstawne należało również uznać zarzuty odwołującej odnośnie naruszenia przez organ art. 8 kpa poprzez nie uwzględnienie stanowisku Urzędu Skarbowego i Państwowej Inspekcji Pracy, skoro stanowiska tych organów nie są wiążące dla sądów powszechnych. Wobec powyższego należy przyjąć, iż podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zainteresowanego – w myśl przepisów § 1 i § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy z wyłączeniem części wynagrodzenia w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy (tj. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy, określony w ustawie budżetowej). W podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne nie uwzględnia się części wynagrodzenia za pracę pracowników zatrudnionych za granicą w polskich zakładach pracy odpowiadającej równowartości diety z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2009 r., I UK 122/09) Odwołująca spółka wskazywała również na nieprawidłowości w ustaleniu podstawy wymiaru składek. Na uwagę zasługiwały dwa spośród licznych zarzutów, a mianowicie, czy organ rentowy zasadnie dokonał tzw. "przesunięcia" oraz podwyższył podstawę wymiaru składek do wysokości przeciętnego wynagrodzenia. Wskazać tutaj należy, iż zgodnie z art. 18 ustawy o sus, przychodem, od którego wymierzana jest składka są wszystkie otrzymane lub postawione do dyspozycji należności przysługujące pracownikowi wymienione w katalogu art. 12 ustawy o podatku dochodowym, chyba, że zostały wyłączone z podstawy ustalania składek, a także należności z innych tytułów, jeżeli zostały włączone do podstawy wymiaru składki. Innymi słowy, podstawą wymiaru składki są (fizycznie) otrzymane - wypłacone środki pieniężne, albo też takie środki postawione do dyspozycji pracownika (a więc środki pieniężne wypłacone, ale z przyczyn leżących po stronie pracownika nie pobrane przez niego, a więc należność przekazana do dyspozycji pracownika jako prawnie mu przysługująca). Przychód powstaje dopiero w momencie rzeczywistego otrzymania lub postawienia go do dyspozycji pracownika, stąd przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne istotne jest czy powstał przychód z tytułu stosunku pracy, a więc czy nastąpiła wypłata należności lub jej postawienie do dyspozycji ubezpieczonego. Stąd też wynagrodzenie będzie dla pracownika przychodem tego roku podatkowego, w którym zostało otrzymane, choćby nawet dotyczyło ono roku poprzedniego (vide wyrok NSA z dnia 12 grudnia 1997 r., I SA/Wr 1757/96 oraz A. B., R. K., PIT. Komentarz, Lex 2009, z uwagą odnośnie do składek, które zgodnie z art. 41 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozliczane są za każdy miesiąc kalendarzowy). Zatem definicja zawarta w art. 11 ustawy o podatku dochodowym ma zastosowanie do przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia pracowników w takim zakresie, w jakim określa on jako przychód wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy wypłacone pracownikowi. Przychód powstaje dopiero w momencie jego rzeczywistego otrzymania lub postawienia do dyspozycji. Powyższe oznacza, iż jeżeli w danym miesiącu brak było przychodu z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, to brak było również podstawy wymiaru składek. Nie jest przy tym wątpliwe, iż pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym z mocy prawa i zgłoszenie do ubezpieczenia ma charakter deklaratoryjny, przy czym nie osiągnięcie przez pracownika przychodu ze stosunku pracy nie ma znaczenia dla ustalenia okresu ubezpieczenia pracownika. Pracownik przez cały ten okres posiada status ubezpieczonego. Wynagrodzenie wypłacone przez pracodawcę z opóźnieniem wykazywane jest w raporcie za ten miesiąc, w którym zostało wypłacone i wówczas staje się podstawą wymiaru składek (vide uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 10 września 2009 r., I UZP 5/09, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2007 r., I UZP 5/06). Powyższe oznacza, iż organ rentowy dokonując ustalenia podstawy wymiaru nieprawidłowo zastosował tzw. "przesunięcie", tj. nie przyjmując do podstawy wymiaru składek za dany miesiąc wysokości faktycznie wypłaconego pracownikowi wynagrodzenia, a tzw. wynagrodzenie należne. Swoje działanie organ rentowy uzasadniał tym, iż odwołująca spółka dokonywała wypłaty wygrodzenia do 10 dnia następnego miesiąca za poprzedni miesiąc np. wynagrodzenie za styczeń 2008 r. zostało wypłacone w lutym 2008 r. Jednakże takie działanie należało ocenić jako nieprawidłowe, nieznajdujące oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Niemożliwe było bowiem przyjęcie do podstawy wymiaru wynagrodzenia przysługującego pracownikowi za dany miesiąc, skoro jeszcze nie zostało ono mu wypłacone. Należało zatem przyjąć do ustalenia podstawy wymiaru faktycznie wypłacone pracownikowi w danym miesiącu wynagrodzenie. Za zasadny należało także uznać zarzut odwołującej spółki, iż organ rentowy bezpodstawnie podwyższył podstawy wymiaru składek do wysokości przeciętego wynagrodzenia w miesiącach, w których nie występowały wypłaty zainteresowanym kwot nazywanych dietami z tytułu przebywania w podróży służbowej i ryczałtu za nocleg. Jak wskazano powyżej, podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników jest, więc faktycznie wypłacone im w danym miesiącu kalendarzowym wynagrodzenie, pomniejszone o te należności (kwoty), które nie stanowią podstawy wymiaru składek w myśl przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Z § 2 ust. 1 pkt 16 tego aktu prawnego wynika zaś, że podstawy wymiaru składek nie stanowi przychód stanowiący część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, odpowiadający równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu. Oznacza to, że od wynagrodzenia faktycznie wypłaconego pracownikowi w danym miesiącu kalendarzowym podlega odliczeniu ta jego część, która stanowi równowartość diety z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju za każdy dzień pobytu w tym właśnie miesiącu, choćby według twierdzeń pracodawcy wynagrodzenie to obejmowało również część należności za pracę niewypłaconych w poprzednich miesiącach Skoro z treści § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia wynika, że podstawy wymiaru składek nie stanowi przychód stanowiący część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, odpowiadający równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, to znaczy, że o taką kwotę podlega obniżeniu podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Zastrzeżenie zawarte w § 2 ust. 1 pkt 16 w/w rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oznacza, iż jeżeli faktycznie wypłacone pracownikowi w danym miesiącu kalendarzowym wynagrodzenie jest wyższe niż przeciętne, to zastosowanie wyłączenia przewidzianego w części wstępnej cyt. przepisu nie może doprowadzić do obniżenia podstawy wymiaru składek do kwoty niższej niż przeciętne wynagrodzenie. Kwota przeciętnego wynagrodzenia nie jest więc progiem, od jakiego podstawa wymiaru składek nie może być niższa, jeżeli rzeczywisty przychód pracownika jest od tej kwoty niższy. Jest progiem mającym zastosowanie, gdy faktycznie wypłacone wynagrodzenie jest wyższe niż przeciętne, a zastosowanie odliczeń przewidzianych przepisem spowodowałoby obniżenie podstawy wymiaru składek poniżej tego progu. Innymi słowy, odliczenie równowartości diety za każdy dzień pobytu za granicą jest możliwe, co do miesiąca, w którym po takiej operacji rachunkowej miesięczny przychód, stanowiący podstawę wymiaru składek, będzie wynosiło co najmniej równowartość kwoty przeciętnego wynagrodzenia. Natomiast w przypadku, gdy osiągnięty przychód będzie niższy od przeciętnego wynagrodzenia, to podstawa wymiaru składek nie może być już podwyższona do kwoty przeciętnego wynagrodzenia i będzie wówczas odpowiadać wysokości faktycznego przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (vide worki Sądu Najwyższego z 2 października 2013 r., II UK 78/13, z 10 października 2013 r., II UK 104/13, z 14 stycznia 2015 r., II UK 150/13). Jeżeli zatem organ ubezpieczeń społecznych określał przeciętne wynagrodzenie, jako kwotę podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zainteresowanych także w miesiącach, w których faktycznie osiągnięte przez nich wynagrodzenie było niższe niż przeciętne, to zaakceptowanie decyzji w tym zakresie należałoby uznać za oczywiście nietrafne, bo prowadząc do podwyższenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w stosunku do przewidzianej ustawą systemową, wychodziłoby nie tylko poza upoważnienie ustawowe, ale i poza treść § 2 ust. 1 rozporządzenia, który zawiera wyliczenie składników niestanowiących podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, czyli obniżających tę podstawę, nie zaś prowadzących do ustalenia tej podstawy w wymiarze wyższym niż przychód rzeczywiście uzyskany przez pracownika. Powyższe znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 października 2015 r. (SK 9/14), w którym stwierdzono, iż § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia (...) wprowadza taką modyfikację podstawy wymiaru składek, że będzie ona wyższa niż określona w art. 18 ust. 1 ustawy o sus – prowadzi do obciążenia pracowników i pracodawców kosztami podwyższonej składki na ubezpieczenie społeczne i z tego względu stanowi ingerencję w prawo własności. Taka ingerencja nie spełnia formalnych wymogów ograniczenia prawa własności, nie została bowiem dokonana w ustawie, ale wynika z przepisów rozporządzenia wydanych z przekroczeniem granic upoważnienia ustawowego. Z powyższych względów Trybunał uznał, że § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia (...) oznacza niedopuszczalne ograniczenie prawa własności chronionego w art. 64 Konstytucji. Wobec powyższego Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia (...) w zakresie, w jakim dotyczy pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, uzyskujących przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych niższe niż przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o sus, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd uznał za zasadne ponowne ustalenie podstawy wymiaru składek ubezpieczonych z uwzględnieniem kwot wynagrodzeń rzeczywiście im wypłaconych bez uwzględnienia zastrzeżenia zawartego w treści § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Sąd posiłkował się hipotetycznymi wyliczeniami ZUS (k. 172-177, wersja II). Tak ustalone podstawy wymiaru składek w odniesieniu do poszczególnych zainteresowanych wyniosły: 1. J. B. okres (mm-rrrr) ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ubezpieczenie zdrowotne 01/2008 3.231,25 zł 2.788,25 zł 02/2008 1.018,18 zł 878,59 zł 03/2008 1.600,00 zł 1.380,64 zł 04/2008 0,00 zł 0,00 zł 05/2008 2.274,78 zł 1.962,91 zł 06/2008 7.002,75 zł 6.042,67 zł 2. P. J. okres (mm-rrrr) ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ubezpieczenie zdrowotne 01/2008 495,26 zł 402,60 zł 02/2008 3.599,50 zł 3.106,01 zł 03/2008 4.833,37 zł 4.170,71 zł 04/2008 2.000,70 zł 1.786,40 zł 05/2008 0,00 zł 0,00 zł 06/2008 11.469,26 zł 9.323,36 zł 3. R. S. okres (mm-rrrr) ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ubezpieczenie zdrowotne 05/2008 1.892,27 zł 1.632,84 zł 06/2008 910,00 zł 785,23 zł 4. A. F.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.