Sygn. akt III AUa 779/15 III AUz 80/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący:

§ 3k.p.c.

Na podstawie art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, zaś od tych decyzji przysługuje odwołanie do sądu. W myśl art. 83 ust. 3 ustawy systemowej, odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. A. C. wniósł skargę na bezczynność organu rentowego w zakresie wyników kontroli przeprowadzonej w firmie (...) w Ż., której następstwem była decyzja zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lutego 2003 r. i pismo z dnia 5 lipca 2002 r. - na podstawie których organ rentowy odmówił wnioskodawcy doliczenia do podstawy wymiaru składek za listopad 2001 r. kwoty 1.300 zł, wypłaconej na podstawie ugody z dnia 28 stycznia 2002 r. w sprawie sygn. akt IV P 998/01. Skarżący uważa, że organ rentowy nie wykonał postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie z dnia 24 września 2004 r., przekazującego skargę do rozpatrzenia temu organowi, bowiem nie wydał w tym zakresie żadnej decyzji. Sąd Okręgowy stwierdził, że nie doszło do bezczynności organu rentowego na skutek niewykonania postanowienia z dnia 24 września 2004 r. Ubezpieczony domagał się sprostowania wyników kontroli przeprowadzonej w zakładzie pracy, w którym był zatrudniony. Tymczasem zasadne jest stanowisko organu rentowego, że podstawa wymiaru składek za listopad 2001 r., której ustalenie poprzedzały kontrole z dnia 26 czerwca 2002r. i z dnia 27 oraz 29 stycznia 2003 r., nie powinna obejmować kwoty 1.300 zł umówionej ugodą sądową. W tym więc zakresie żądanie ubezpieczonego zostało już objęte decyzją 26 lutego 2003 r., którą organ rentowy wydał na podstawie art. 83 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Co więcej, roszczenie to zostało prawomocnie rozstrzygnięte wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 20 października 2003 r., a następnie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2004 r. Nieuzasadnione jest zatem żądanie ubezpieczonego ujęte w skardze na bezczynność organu rentowego - art.

§ 3k.p.c.

- gdyż nie zachodzi milczenie organu rentowego w zakresie tego żądania. Sprawa podstawy wymiaru składki za listopad 2001 r. została już prawomocnie rozstrzygnięta i skarga o stwierdzenie bezczynności jest nieskuteczna. Ponadto na podstawie art. 18 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 18a stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust.

1. Przychodem tym, w myśl art. 18 u.s.u.s., są wszystkie otrzymane środki pieniężne lub postawione do dyspozycji należności przysługujące pracownikowi, wymienione w art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynagrodzenie wypłacone przez pracodawcę z opóźnieniem wykazywane jest w raporcie za ten miesiąc, za który faktycznie zostało wypłacone. Zasadę powyższą potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 września 2009 r., I UZP 5/09, (OSNP 2010 nr 5-6, poz.71). W związku z tym, wynagrodzenie wypłacone pracownikowi na podstawie wyroku sądowego jest przychodem w tym miesiącu, w którym zostały wypłacone, a nie za okres wcześniejszy. Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy uznał skargę na bezczynność organu rentowego za niezasadną i podlegającą oddaleniu. W apelacji ubezpieczony zarzucił naruszenie prawa procesowego - art. 379 pkt 3, 4 i 5 k.p.c. przez nieważność postępowania, bowiem o te same roszczenia pomiędzy tymi samymi stronami toczyła się sprawa wcześniej wszczęta. Wskazując na powyższy zarzut apelujący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem rozpoznania przedmiotu sporu według treści wniesionych skarg, przy uwzględnieniu kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając apelację A. C. wywiódł, że zachodzi nieważność postępowania, gdyż w składzie sądu orzekającego brała udział Sędzia SO Hanna Parzybut-Dan, która w Sądzie Okręgowym w Płocku rozpoznawała jego sprawę o rentę z tytułu niezdolności do pracy (VI U 701/12) i posiadała wiedzę, że organ rentowy nie wykonał prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego w Żyrardowie, nie odnotowała tego faktu w protokole rozprawy oraz nie przekazała zaskarżonej decyzji organu rentowego w celu uzupełnienia o decyzje, będące wykonaniem w/w postanowień. W dniu 18 listopada 2014 r. w sprawie VI U 701/12 wydała wyrok oddalając odwołanie. Na skutek wniesienia apelacji Sąd Apelacyjny w Łodzi uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą decyzję organu rentowego i przekazał sprawę do III O/ZUS w W. w celu ponownego rozpoznania. Apelujący podniósł również, że w dniu 6 października 2011 r. złożył w Sądzie Rejonowym w Żyrardowie trzy skargi przeciwko organowi rentowemu, opisał szczegółowo kolejne orzeczenia dotyczące tych skarg i skonkludował, że nadal domaga się stwierdzenia, iż organ rentowy nie wykonał prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie z dnia 29 listopada 2002 r., dotyczącego ustalenia, że zdarzenie z dnia 30 listopada 2001 r. było wypadkiem przy pracy oraz z dnia 24 września 2004 r. dotyczącego sprostowania wyników kontroli ZUS, które to wyniki organ rentowy zawarł w piśmie z dnia 5 lipca 2002 r. i z dnia 26 lutego 2003 r. W dniu 19 marca 2015 r. A. C. wniósł o sprostowanie wyroku i uzupełnienie komparycji wyroku z dnia 19 lutego 2015 r. w oznaczeniu skargi w ten sposób, aby w miejsce zapisu „skargi A. C. przeciwko III O/ZUS w W. o stwierdzenie bezczynności organu rentowego dotyczącej niewykonania postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie z dnia 24 września 204 w sprawie IV P 931/04” wpisać: „sprawy A. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. o stwierdzenie niewykonania prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie z dnia 29 listopada 2002 r. sygn. akt IV P 478/02 dotyczącego ustalenia, że zdarzenie z dnia 30 listopada 2001 r. było wypadkiem przy pracy i o stwierdzenie niewykonania prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie z dnia 24 września 2004 r. sygn. akt IV P 931/04 dotyczącego sprostowania wyników kontroli przeprowadzonej w firmie (...), a zawartych w pismach ZUS z dnia 05 lipca 2002 r. oraz 26 lutego 2003 r.” Postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Płocku postanowił sprostować oczywistą omyłkę pisarską w komparycji wyroku z dnia 19 lutego 2015 r. dotyczącą oznaczenia przedmiotu sprawy - postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie w ten sposób, że zamiast błędnej daty tego postanowienia „24 września 2004 r. w sprawie IV P 931/04” wpisać „24 września 2004 r. w sprawie IV P 931/04”. W pozostałej części Sąd Okręgowy wniosek o sprostowanie i uzupełnienie komparycji wyroku oddalił. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł m.in., że nie jest uprawnione żądanie uzupełnienia komparycji wyroku przez oznaczenie, że przedmiotem sporu jest także stwierdzenie niewykonania postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie z dnia 29 listopada 2002 r. sygn. akt IV P 478/02, gdyż takiego roszczenia Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie nie rozpoznawał. W zażaleniu na to postanowienie A. C. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako oczywiście bezzasadnego. Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył, co następuje: Wyrok Sądu Okręgowego jest prawidłowy. A. C. w październiku 2011 r. wniósł do Sądu Rejonowego w Żyrardowie IV Wydziału Pracy trzy pisma procesowe, określone jako skargi przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o stwierdzenie niewykonania przez organ rentowy prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego w Żyrardowie, wydanych w sprawach sygn. akt: IV P 478/02, IV P 930/04, IV P 931/
2. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Żyrardowie z dnia 14 lutego 2014 r. (IV P 225/12), zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 30 kwietnia 2014 r. (VI Pz 13/14), tylko jedna z tych skarg przekazana została według właściwości do rozpoznania w pierwszej instancji Sądowi Okręgowemu w Płocku (dotycząca sprawy IV P 931/02), zaś dwie pozostałe (dotyczące spraw IV P 478/02 i IV P 930/04) przekazane zostały prawomocnie do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Płocku. W niniejszym procesie Sąd Okręgowy w Płocku rozpoznał właśnie przekazaną sprawę ze skargi na bezczynność organu rentowego w związku z postanowieniem wydanym w sprawie IV P 931/
3. Skargi inicjujące sprawy przekazane do Sądu Rejonowego w Płocku, jako sądu pierwszej instancji (dotyczące spraw IV P 478/02 i IV P 930/04), pozostają poza przedmiotem sporu, a tym bardziej poza przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie. Z tej przyczyny wywody apelującego, z których wynika jego niezadowolenie, iż Sąd a quo nie rozpoznał skargi na bezczynność organu rentowego w zakresie realizacji postanowienia wydanego w sprawie IV P 478/02, są zupełnie pozbawione racji, gdyż do rozpoznania tej skargi (w pierwszej instancji) prawomocnym postanowieniem określono właściwość innego sądu. Przypomnieć należy, że w sprawie sygn. akt IV P 931/04 Sąd Rejonowy w Żyrardowie postanowieniem z dnia 24 września 2004 r. uznał się niewłaściwym i sprawę ze skargi A. C. o sprostowanie wyników kontroli przeprowadzonej w firmie (...) w Ż. przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Kontrola owa przeprowadzona była w dniu 26 czerwca 2002 r., a jej zakresem objęto ustalenie prawidłowej podstawy wymiaru składek A. C. za okres od 5 listopada do 15 grudnia 2001 r. Organ rentowy ustalił wówczas, że A. C. był zatrudniony za wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 800 zł brutto plus diety, a kwota 1.300 zł uzgodniona w ugodzie sądowej z dnia 28 stycznia 2002 r. nie była wyrównaniem wynagrodzenia, lecz odszkodowaniem, zatem nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia za okres poddany kontroli. O treści swych ustaleń ZUS poinformował ubezpieczonego pismem z dnia 5 lipca 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał ponownej kontroli u płatnika S. P. w dniach 27 i 29 stycznia 2003 r. celem ustalenia właściwej podstawy wymiaru składek A. C.. W wyniku tej kontroli decyzją z dnia 26 lutego 2003 r. organ rentowy stwierdził, że A. C. z tytułu zatrudnienia w PA-MA Usługi (...) w Ż. podlegał ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od podstawy wymiaru składek za miesiąc listopad 2001 r. w kwocie 761,90 zł. Organ rentowy wypowiedział się również w uzasadnieniu decyzji, że kwota 1.300 zł, wynikająca z ugody sądowej pomiędzy pracodawcą i pracownikiem, nie stanowi podstawy do korekty deklaracji i raportu za miesiąc listopad 2001 r. Jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy, A. C. w sprawie IV P 931/04 Sądu Rejonowego w Żyrardowie domagał się sprostowania wyników kontroli ZUS, wyrażonych w właśnie w piśmie z dnia 5 lipca 2002 r. oraz w decyzji z dnia 26 lutego 2003 r. Sąd Rejonowy w Żyrardowie postanowieniem z dnia 24 września 2004 r. uznał się niewłaściwym i przekazał sprawę o sprostowanie wyników kontroli Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Na postanowienie to powołał się ubezpieczony zarzucając w przedmiotowej skardze z dnia 6 października 2011 r., że organ rentowy postanowienia wykonał, co - zdaniem skarżącego - uzasadnia stwierdzenie bezczynności organu w rozumieniu art.

§ 3k.p.c.

i zobowiązanie ZUS do wydania decyzji oraz ukaranie organu rentowego grzywną, stosownie do wyrządzonej szkody. Trafnie Sąd Okręgowy uznał, że żądanie skarżącego jest bezzasadne. Przede wszystkim uszło uwadze ubezpieczonego, że już Sąd Rejonowy w Żyrardowie w uzasadnieniu swego postanowienia z dnia 24 września 2004 r. wyjaśnił, że pismo A. C., w którym wnosi o sprostowanie wyników kontroli ZUS, w rzeczywistości stanowi odwołanie od decyzji z dnia 26 lutego 2003 r. a, zgodnie z procedurą, bieg odwołaniu nadaje organ rentowy. Z ustalonego w sprawie niniejszej stanu faktycznego wynika bezspornie, że ubezpieczony od decyzji z dnia 26 lutego 2004 r. odwołał się jednak odrębnie i odwołanie to zostało oddalone prawomocnie, przez oddalenie jego apelacji wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2004 r. (III AUa 241/04), zatem w dacie postanowienia z dnia 24 września 2004 r. postępowanie odwoławcze od decyzji z dnia 26 lutego 2003 r. było jeszcze w toku. Należy więc stanowczo stwierdzić, że ubezpieczony miał możliwość kwestionowania na drodze sądowej prawidłowości decyzji ZUS z dnia 26 lutego 2003 r. i podnoszenia wszelkich zarzutów przeciwko rozstrzygnięciu zawartemu w tej decyzji, a tym samym również w piśmie ZUS z dnia 5 lipca 2002 r., zawierającym treści tożsame. W obu tych przekazach: piśmie z dnia 5 lipca 2002 r. oraz decyzji z dnia 26 lutego 2003 r., organ rentowy wyraził identyczne stanowisko, że kwota 1.300 zł, wynikająca z ugody sądowej z dnia 28 stycznia 2002 r., nie podlega uwzględnieniu do podstawy wymiaru składek ubezpieczonego za listopad 2001 r. Merytorycznie stanowisko to korzysta z przymiotu rzeczy osądzonej, wobec braku wskazania nowych dowodów i okoliczności w rozumieniu art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.). Bezpodstawne jest twierdzenie skarżącego, jakoby organ rentowy, któremu przekazano żądanie ubezpieczonego dotyczące sprostowania wyników kontroli wyrażonych w piśmie z dnia 5 lipca 2002 r. i w decyzji z dnia 26 lutego 2003 r., obowiązany był wydać kolejną decyzję w tym samym przedmiocie. Zakład decyzję wydał 26 lutego 2003 r. i żądanie jej „sprostowania” w istocie stanowiło odwołanie od tej decyzji. Gdyby w dacie wpływu do organu rentowego postanowienia z dnia 24 września 2004 r., przekazującego żądanie według właściwości, sprawa z odwołania od decyzji z dnia 26 lutego 2003 r. była jeszcze w toku, to należy przypuszczać, że organ rentowy kolejne odwołanie od tej samej decyzji przekazałby sądowi ubezpieczeń społecznych, w ślad za pierwotnym odwołaniem od decyzji - jeśli nie dostrzegł możliwości zmiany lub uchylenia decyzji w trybie art. 477 9 § 2 k.p.c. Jednakże, jak wynika z pisma ZUS III Oddziału w W. z dnia 1 lutego 2012 r., w dacie przekazania postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie z dnia 24 września 2004 r. do wykonania organowi rentowemu, sprawa z odwołania od wskazanej decyzji została już prawomocnie zakończona - wyrokiem z dnia 30 listopada 2004 r. Z tej właśnie przyczyny organ rentowy pozostawił wniosek o sprostowanie bez rozpoznania, jako bezprzedmiotowy. Uwzględniając powyższe następstwo zdarzeń w czasie nie sposób przyznać rację ubezpieczonemu, że doszło do bezczynności organu rentowego, o której stanowi art.

§ 3k.p.c.

W okolicznościach rozpatrywanego przypadku nie jest uzasadnione żądanie zobowiązania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji w określonym terminie albo orzeczenie przez sąd co do istoty sprawy - w myśl przywołanej regulacji, gdyż decyzja w przedmiocie objętym żądaniem ubezpieczonego została już wydana i poddana pełnej kontroli sądowej w innym postępowaniu. Nie jest także właściwe zobowiązywanie ZUS do wydania nowej decyzji w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją, gdyż A. C. nie żądał w swym wniosku ponownego rozpoznania sprawy w trybie art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc wskutek przedłożenia po uprawomocnieniu decyzji nowych okoliczności lub dowodów istniejących przed wydaniem decyzji, lecz żądał „sprostowania” decyzji z dnia 26 lutego 2003 r. na podstawie twierdzeń własnych o niewłaściwych wynikach kontroli ZUS. Taki wniosek, będący w istocie kolejnym odwołaniem od tej decyzji, mógł zostać oceniony przez ZUS jako bezprzedmiotowy w dacie przekazania organowi rentowemu postanowienia z dnia 24 września 2004 r. do wykonania, skoro decyzja była już prawomocna. Brak jego rozpoznania przez Zakład w okolicznościach rozpatrywanej skargi nie uzasadnia skargi na bezczynność organu rentowego w rozumieniu art.

§ 3

k.p.c., gdyż normą tą objęte są przypadki niewydania decyzji, którą ZUS wydać powinien, a nie przypadki wszelkich zaniechań organu rentowego. Chybiony jest apelacyjny zarzut nieważności postępowania przez to, że o te same roszczenia pomiędzy tymi samymi stronami toczyła się sprawa wcześniej wszczęta - art. 379 pkt 3 k.p.c. Postępowanie w sprawie niniejszej dotyczyło stwierdzenia bezczynności organu rentowego przez niewykonanie postanowienia z dnia 24 września 2004 r. wydanego przez Sąd Rejonowy w Żyrardowie w sprawie IV P 931/04, a takie roszczenie nie było wcześniej przedmiotem żadnego rozstrzygnięcia sądowego ad meritum pomiędzy tymi samymi stronami. Zupełnie nieuprawniony jest również apelacyjny zarzut nieważności postępowania przez to, że w składzie sądu brała udział Sędzia SO Hanna Parzybut-Dan, która wcześniej rozpoznawała sprawę o rentę A. C. i, zdaniem apelującego, nie dokonywała w tamtej sprawie właściwych czynności. Zgodnie z treścią art. 379 pkt 4 k.p.c., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Uzasadnienie zarzutu nie wskazuje, aby skład sądu w rozpatrywanej sprawie był sprzeczny z przepisami prawa albo żeby Sędzia SO Hanna Parzybut-Dan była wyłączona od rozpoznania sprawy z mocy ustawy. Z akt sprawy nie wynika nadto, aby skarżący w toku procesu wnosił o wyłączenie sędziego z jakichkolwiek powodów. Z powyższych względów Sąd drugiej instancji bezzasadną apelację oddalił na podstawie art. 385 k.p.c. Oddaleniu podlegało również zażalenie ubezpieczonego na postanowienie o sprostowaniu i uzupełnieniu komparycji zaskarżonego wyroku. Rację ma Sąd Okręgowy, iż przedmiotem sporu nie było rozpoznanie skargi na bezczynność organu rentowego przez niewykonanie postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie z dnia 29 listopada 2002 r. wydanego w sprawie IV P 478/02. Skarga ta została prawomocnie przekazana do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Płocku. Procesowa odstawa oddalenia zażalenia lokuje się w treści art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. Przewodnicząca: Sędziowie: