I C 616/15

Sygn. akt IC 616/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lutego 2016r. Sąd Rejonowy w Słupsku I Wydział Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący: SSR Joanna Kończyk Protokolant: st. sekr. sądowy M. K. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2016r. w S. sprawy z powództwa I. D. przeciwko (...) S.A. w S. o zapłatę I. zasądza od pozwanego (...) S.A. w S. na rzecz powódki I. D. kwotę 32.337,41 zł (trzydzieści dwa tysiące trzysta trzydzieści siedem złotych 41/100) z odsetkami ustawowymi od dnia 04.02.2012r. do dnia 31.12.2015r. oraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 01.01.2016r. do dnia zapłaty, II. oddala powództwo w pozostałym zakresie, III. zasądza od pozwanego (...) S.A. w S. na rzecz powódki I. D. kwotę 2.191 zł (dwa tysiące sto dziewięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, IV. nakazuje ściągnąć od pozwanego (...) S.A. w S. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Słupsku kwotę 3.171 zł (trzy tysiące sto siedemdziesiąt jeden złotych) tytułem kosztów sądowych – wydatków oraz opłaty od pozwu od uiszczenia której powódka została częściowo zwolniona, V. nakazuje ściągnąć z roszczenia zasądzonego w pkt. I wyroku na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Słupsku kwotę 327,16 zł (trzysta dwadzieścia siedem złotych 16/100) tytułem kosztów sądowych – wydatków oraz opłaty od pozwu od uiszczenia której powódka została częściowo zwolniona. Sygn. akt I C 616/15 UZASADNIENIE Powódka I. D. wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) S.A. w S. kwoty 20.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 2 lutego 2012 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia, kwoty 12.189 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 2 lutego 2012 r. do dnia zapłaty tytułem utraconych zarobków, kwoty 1486,41 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 2 lutego 2012 r. tytułem zwrotu kosztów leczenia. Nadto powódka wniosła o ustalenie, że pozwana jest odpowiedzialna za dalsze, mogące się ujawnić w przyszłości skutki wypadku. Uzasadniając żądanie pozwu powódka wskazała, że w dniu 8 listopada 2010 r. uległa wypadkowi komunikacyjnemu, za który ponosi odpowiedzialność pozwana, która tytułem zadośćuczynienia wypłaciła jej kwotę 4000 zł. Powódka wskazała, że w jej odczuciu ta kwota nawet w niewielkim stopniu nie rekompensuje doznanej przez nią krzywdy. W wyniku wypadku powódka doznała obrażeń kręgosłupa, które wyłączyły ją z życia zawodowego i towarzyskiego na ponad 9 miesięcy. Z zawodu powódka jest fryzjerką. Do dnia 7 sierpnia 2011 r. powódka przebywała na zasiłkach-chorobowym, a następnie rehabilitacyjnym. W okresie pobierania świadczeń powódka utraciła stałe klientki, a była zmuszona do opłacania czynszu z tytułu dzierżawy stanowiska fryzjerskiego. Łącznie przez 9 miesięcy powódka utraciła zarobki w wysokości 12189 zł. Nadto powódka musiała korzystać z odpłatnych zabiegów rehabilitacyjnych, które spowodowały dodatkowo wydatek w wysokości 1497 zł. Fakt konieczności przebywania w domu i niemożliwości wykonywania pracy zawodowej był dla powódki szczególnie bolesny ze względu na to, że niedługo przed zdarzeniem powódka wróciła do pracy po dłuższym zwolnieniu lekarskim z powodu śmierci dziecka. Powódka po śmierci dziecka wróciła do pracy, gdyż takie było zalecenie psychologa. W chwili obecnej powódka nadal odczuwa dolegliwości bólowe oraz jest w złym stanie psychicznym. Ból kręgosłupa na skutek wypadku z dnia 8 listopada 2010 r. nie pozwala jej pracować w pełnym wymiarze. Po paru godzinach pracy powódka zaczyna odczuwać mrowienie w palcach oraz odrętwienie. Z informacji lekarza wynika, że jej powrót do zdrowia może nastąpić tylko w przypadku poddania się zabiegowi operacyjnemu. Pełnomocnik powódki wezwał ubezpieczyciela do zapłaty, ale ten nie odpowiedział na jego wezwanie. W odpowiedzi na pozew, pełnomocnik pozwanego (...) S.A. w S. wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik oświadczył, że pozwany nie kwestionuje swojej odpowiedzialności co do zasady. Pozwany w toku postępowania likwidacyjnego wypłacił powódce zadośćuczynienie w wysokości 4000 zł. Dalsze żądania strony powodowej wydają się nadmierne i bezpodstawne. Strona powodowa nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji, która mogłaby świadczyć o zasadności dochodzonej sumy zadośćuczynienia. W ocenie pozwanego żądanie dopłaty zadośćuczynienia jest wygórowane. Obrażenia poniesione przez powódkę nie wywołały poważniejszych komplikacji w jej dotychczasowym życiu. Pozwany nie aprobuje roszczeń powódki tytułem utraconego zarobku. Świadczenie o jakim mowa w art. 444 § 2 k.c. służyć ma wyrównaniu zmniejszonych dochodów czy możliwości zarobkowych. Ponadto szkoda ta musi mieć wymiar realny. W związku z powyższym trudno za zasadną uznać przedłożoną dokumentację (rzekome zestawienie przychodów) w tym zakresie. Co do żądania zwrotu kosztów leczenia nie zasługuje ono na uwzględnienie. Określone wydatki powinny wynikać np. z zaleceń lekarskich. Ponadto muszą pozostawać w związku przyczynowo-skutkowym. Zatem żądania strony powodowej pomimo ciążącego na niej onus probandi nie zostały udowodnione. W ocenie pełnomocnika powoda powódka nie udowodniła w należyty sposób swego interesu prawnego w związku z art. 189 kpc. Na rozprawie w dniu 4 grudnia 2013 r. pełnomocnik powódki cofnął pozew w zakresie żądania ustalenia odpowiedzialności na przyszłość za skutki zdarzenia z dnia 8 listopada 2010 r. (k. 211), na co pozwany wyraził zgodę. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2015 r. Sąd zawiesił postępowanie na podstawie art. 174 § 1 kpc, ponieważ pozwany (...) S.A. w S. utraciło zdolność sądową. (k. 270-271) Postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r. Sąd podjął postępowanie z udziałem (...) S.A. w S., jako następcy prawnego (...) S.A. w S..(k. 300) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 8 listopada 2010 r. w S. kierujący pojazdem F. (...) wyjeżdżając z ul. (...) nie ustąpił pierwszeństwa prawidłowo jadącemu ul. (...) pojazdowi, którym kierowała I. D., wskutek czego doszło do zderzenia pojazdów. Sprawca zdarzenia był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w (...) S.A. w S.. bezsporne, a nadto zgłoszenie szkody w aktach szkody Zaraz po wypadku I. D. udała się do domu. Była roztrzęsiona, płakała. Następnego dnia obudziła się w wymiocinach, bolała ją głowa. Udała się do Wojewódzkiego Szpitala (...) w S., gdzie rozpoznano u niej stan po urazie kręgosłupa szyjnego. U I. D. utrzymywał się ból głowy, szyi, nie mogła poruszać głową. Kontynuowała ona leczenie w poradni (...) Urazowo-Ortopedycznej (...) w S., Poradni Neurologicznej i Poradni Neurochirurgicznej. W czynnościach życia codziennego-ubieraniu się, higienie osobistej pomagała jej matka D. D., z którą wówczas mieszkała. I. D. była w złym w stanie psychicznym, w 2010 r., przed wypadkiem zmarło jej ośmiomiesięczne dziecko. W okresie żałoby I. D. korzystała z pomocy terapeutycznej psycholog E. Z., która zaleciła jej powrót do pracy i kontakt z ludźmi. Po wypadku I. D. nie mogła pracować, przebywała w domu. Dowód: dokumentacja medyczna k. 102-113, 117-126, 208-210, k.k. 233, 236 zeznania świadka D. D. k. 144-146, zeznania powódki k. 76, protokół rozprawy z dnia 24.02.2016 r. I. D. jest fryzjerką i wykonuje ten zawód w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej pod firmą Salon (...) I. D.. Po wypadku z dnia 8 listopada 2010 r. I. D. nie była zdolna do pracy i przebywała na zasiłku chorobowym przez 182 dni, a następnie przez 3 miesiące, od dnia 10 maja 2011 r. do dnia 7 sierpnia 2011 r. otrzymywała świadczenie rehabilitacyjne. W okresie od dnia 1 stycznia 2010 r. do 8 listopada 2010 r. I. D. uzyskała przychód w łącznej wysokości 18.940 zł. Z tytułu zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił I. D. łącznie kwotę 8.645,37 zł. Przez cały okres niezdolności do pracy I. D. opłacała czynsz za dzierżawę stanowiska fryzjerskiego w wysokości 615 zł miesięcznie. dowód: zaświadczenie ZUS kk. 93, decyzja ZUS z dnia 27.04.2011 r., ewidencja sprzedaży kk. 93, faktury VAT k. 83-92 Po wypadku z dnia 8 listopada 2010 r. I. D. korzystała z rehabilitacji, w tym terapii McKenzee w okresie od dnia 19.01.2011 r. do dnia 17.02.2011 r. I. D. poniosła koszty prywatnej rehabilitacji i zakupu leków w łącznej wysokości 1496,85 zł. dowód: zaświadczenia terapeuty K. Ł. z dnia 17.02.2011 r., 25.06.2012 r. kk. 93, faktury VAT kk. 93 Orzeczeniem z dnia 7 listopada 2011 r. (...) ds Orzekania o Niepełnosprawności w S. zaliczył I. D. do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności do dnia 31 października 2014 r., ustalając, że niepełnosprawność istnienie od grudnia 2010 r. Kolejne orzeczenie o niepełnosprawności I. D. uzyskała do 2018 r. dowód: kopia orzeczenia o niepełnosprawności k. 15, zeznania powódki protokół rozprawy z dnia 24 lutego 2016 r. W wyniku wypadku w dniu 8 listopada 2010 r. I. D. doznała urazu odcinka szyjnego kręgosłupa z uszkodzeniem więzadła podłużnego tylnego szyjnego i pourazową dyskopatią (...). Trwałym następstwem zdarzenia jest przewlekły zespół bólowy z objawami podrażnieniowo-ubytkowymi ze strony prawej kończyny górnej. Zmiany te znacząco ograniczają zdolność I. D. do wykonywania pracy wymagającej wymuszonej pozycji z uniesieniem rąk. Wykonywanie pracy w charakterze fryzjerki jest trwale ograniczone. Zasadne jest leczenie zachowawcze, a w szczególności terapia McKenzee. Nie można wykluczyć potrzeby leczenia operacyjnego dyskopatii szyjnej. Rokowanie związane z całkowitym powrotem do zdrowia jest wątpliwe. dowód: opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu (...) k. 154-156, pisemna uzupełniająca biegłego M. K. k. 174, opinia uzupełniająca ustna biegłego sądowego M. K. k. 212-213 U I. D. przed wypadkiem z dnia 8 listopada 2010 r. zachodziły zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa (dyskopatia), nie dające objawów. Wypadek z dnia 8 listopada 2010 r. pogłębił zmiany i spowodował wystąpienie przewlekłego zespołu bólowego. dowód: opinia bieglej sądowej z zakresu neurologii E. M. k. 260-262 I. D. zgłosiła (...) S.A. w S., że wskutek zdarzenia z dnia 8 listopada 2010 r. doznała obrażeń kręgosłupa polegających na centralnym prawostronnym wypadaniu krążka między kręgowego na poziomie C5-C6 z uciskiem worka oponowego. Krążek wypukla się do kanału rdzenia na 3 mm z przerwaniem ciągłości więzadła przedłużonego tylnego. (...) S.A. wypłaciło I. D. z tego tytułu zadośćuczynienie w wysokości 4.000 zł bezsporne, a nadto zgłoszenie szkody, decyzja ubezpieczyciela z dnia 07.03.2011 r. w aktach szkody Pismem z dnia 23 stycznia 2012 r. pełnomocnik I. D. wezwał (...) Towarzystwo (...) do zapłaty w terminie 7 dni: kwoty 1486,41 zł z tytułu kosztów leczenia, kwoty 2000 zł tytułem zaliczki na dalsze koszty leczenia, kwoty 12.189 zł tytułem utraconych zarobków 20.000 zł tytułem niezapłaconej części zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Wezwanie to ubezpieczyciel odebrał w dniu 27 stycznia 2012 r. bezsporne, a nadto kopia pisma k. 25, kopia zpo k. 26 I. D. ma obecnie 33 lata, pracuje nadal jako fryzjerka. Dolegliwości bólowe głowy, kręgosłupa szyjnego oraz drętwienie ręki utrzymują się u niej do chwili obecnej. I. D. pozostaje pod opieką lekarza neurochirurga w poradni neurochirurgicznej, w ocenie którego u I. D. należałoby przeprowadzić zabieg operacyjny. I. D. przyjmuje leki przeciwbólowe N., D.. Zdarza się, że z uwagi na dolegliwości bólowe i drętwienie ręki I. D. odwołuje wcześniej umówione klientki. dowód: zeznania powódki k. 76, protokół rozprawy z dnia 24 lutego 2016 r. Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części. Pozwany nie kwestionował swojej odpowiedzialności co do zasady, w toku postępowania likwidacyjnego przyjął na siebie odpowiedzialność za skutki wypadku z dnia 8 listopada 2010 r., co znalazło swój wyraz w wypłacie powódce zadośćuczynienia w wysokości 4000 zł. Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się na dowodach z dokumentów zawnioskowanych przez powódkę, w tym dokumentacji medycznej powódki, faktur i paragonów dokumentujących koszty poniesione przez powódkę na leczenie i rehabilitację, gdyż wiarygodność tych dokumentów nie była kwestionowana przez stronę pozwaną. Sąd uznał za wiarygodną również ewidencję sprzedaży prowadzoną przez powódkę dla celów podatkowych. Strona pozwana w odpowiedzi na pozew kwestionowała kserokopię z tego dokumentu, podnosząc, że stanowi ona rzekome zestawienie przychodów. Wobec tego zarzutu, powódka przedstawiła oryginał ewidencji sprzedaży (kk.93). Jest to dokumentacja prowadzona dla rozliczenia zryczałtowanego podatku dochodowego. W ocenie Sądu jest to jedyna wiarygodna dokumentacja za pomocą której powódka może wykazać wysokość swoich dochodów, nie jest ona bowiem zobowiązana do prowadzenia innej dokumentacji księgowej. Dokonując ustaleń faktycznych Sąd uwzględnił również zeznania świadka D. D. i powódki, które były logiczne, uporządkowane i konsekwentne, a także wzajemnie się uzupełniały. Odpowiedzialność odszkodowawcza pozwanego znajduje podstawę w przepisach ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) oraz normach art. 415 kc, 436 § 2 kc i art. 822 kc. Zgodnie z art. 444 § 1 kc w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Odszkodowanie przewidziane w art. 444 § 1 k.c. obejmuje wszelkie wydatki (koszty) pozostające w związku z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia, jeżeli są konieczne i celowe. W grupie tych wydatków tradycyjnie wymienia się między innymi koszty leczenia (pobytu w szpitalu, pomocy pielęgniarskiej, koszty lekarstw), specjalnego odżywiania się. Zalicza się do niej również wydatki związane z transportem chorego na zabiegi i do szpitala, koszty związane z odwiedzinami pacjenta w szpitalu czy wynikające z konieczności specjalnej opieki i pielęgnacji nad chorym, koszty zabiegów rehabilitacyjnych. Powódka udokumentowała za pomocą faktur VAT i paragonów wydatki w łącznej kwocie 1496,85 zł. Pełnomocnik pozwanego nie kwestionował samej wysokości kwoty żądanej przez powódkę z tytułów kosztów leczenia, lecz jedynie zasadność podjętej przez powódkę rehabilitacji metodą McKenzee oraz zasadność zakupu takich leków jak B.. Zasadność podjętej rehabilitacji oraz zakupu leku B. potwierdził biegły sądowy z zakresu (...) w ustnej opinii uzupełniającej, który wskazał, że lek B. jest stosowany jako osłona u osób, które zmuszone są do długotrwałego leczenia przeciwbólowego. Biegły potwierdził również, że ćwiczenia na basenie, poprawiają sprawność organizmu, jego wydolność, umożliwiają wykonywanie ćwiczeń w tak zwanym odciążeniu i mogą być stosowane jako uzupełnienie terapii rehabilitacyjnej (k.212-213). Pełnomocnik pozwanego nie kwestionował wniosków opinii biegłego. Sąd dokonał ustaleń faktycznych opierając się na opinii wydanej przez biegłego lekarza ortopedę traumatologa M. K., gdyż jest ona logiczna, rzeczowa, i nie budzi wątpliwości w świetle zasad doświadczenia życiowego. Sąd nie dopatrzył się w treści opinii luk i sprzeczności. Biegły dysponuje stosowną wiedzą i wieloletnim doświadczeniem zawodowym ze swej dziedziny, sporządził opinię zgodnie z zakreśloną tezą dowodową w postanowieniu Sądu. Biegły wyczerpująco odniósł się również do zarzutów zgłoszonych przez stronę pozwaną. Mając na uwadze powyższą ocenę Sąd w oparciu o normę art. art. 444 § 1 kc uwzględnił roszczenie powódki co do zwrotu kosztów leczenia w całości co do żądanej kwoty 1486,41 zł W zakresie utraconych przez powódkę dochodów zdaniem Sądu co do zasady powódka w należyty sposób udokumentowała swój przychód i wyliczenie utraconych zarobków, pomniejszone o wypłacone przez ZUS zasiłek chorobowy i świadczenia rehabilitacyjne. Sąd zważył jednak, że wysokość utraconych zarobków powódka przyjęła licząc swój średni przychód w okresie od stycznia do listopada 2010 r., podczas gdy powódka była zobowiązana do zapłaty zryczałtowanego podatku dochodowego. Uwzględniając zatem stawkę podatku zryczałtowanego-8,5%, obowiązującą w 2010 r., (Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne /Dz. U. nr 144, poz. 930 ze zm./, -przychody z działalności usługowej, w tym przychodów z działalności gastronomicznej w zakresie sprzedaży napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5%, z zastrzeżeniem poz. 1, 2, 4 i 5 tabeli oraz załącznika nr 2 do ustawy) Sąd obliczył, że dochód powódki w tym okresie po opodatkowaniu wyniósł 17330,10 zł, średnio miesięcznie dając kwotę 2166,26 zł, co przez okres niezdolności do pracy powódki (9 miesięcy) daje kwotę 19496,34 zł. Po odjęciu należności wypłaconych z tytułu ubezpieczenia społecznego powództwo w zakresie utraconych przez powódkę dochodów podlegało uwzględnieniu na podstawie art. art. 444 § 1 kc co do kwoty 10851 zł. W pozostałej części Sąd oddalił powództwo. W myśl art. 445 § 1 w zw. z art. 444 § 1 kc w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. (...) w rozumieniu powołanego przepisu jest osoba, która doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na skutek niedozwolonego działania lub zaniechania sprawy szkody (por. wyrok SN z 28 grudnia 1972r. I CR 615/72). Z kolei pod pojęciem krzywdy należy rozumieć cierpienia fizyczne (ból i inne dolegliwości) oraz cierpienia psychiczne (ujemne uczucia przeżywane w związku z cierpieniami fizycznymi lub następstwami uszkodzenia ciała albo rozstroju zdrowia w postaci np. zeszpecenia, niemożności uprawiania działalności artystycznej, naukowej, wyłączenia z normalnego życia). Ustawodawca nie określił wprost przesłanek, które winny stanowić podstawę dla ustalenia zakresu krzywdy. Z tego też względu przedmiotem licznych orzeczeń sądowych oraz rozważań przedstawicieli doktryny były właśnie kryteria, które winny być uwzględnione przy ustaleniu odpowiedniej kwoty tytułem zadośćuczynienia. Zaprezentowane poglądy pozwoliły na wypracowanie i przyjęcie powszechnie aprobowanych i uwzględnianych kryteriów przy określaniu wysokości przyznawanego zadośćuczynienia, wśród których wymienia się rodzaj naruszonego dobra, zakres i rodzaj rozstroju zdrowia, czas trwania cierpień, ból i inne dolegliwości oraz cierpienia psychiczne, czyli negatywne uczucia przeżywane w związku z cierpieniami fizycznymi lub następstwami uszkodzenia ciała, wiek poszkodowanego, intensywność ujemnych doznań fizycznych i psychicznych, rokowania na przyszłość, stopień winy sprawcy, ujemne skutki zdrowotne jakie osoba poszkodowana będzie zmuszona znosić w przyszłości. Podkreślenia wymaga również to, że przyznane zadośćuczynienie winno mieć charakter całościowy i obejmować wszystkie cierpienia fizyczne i psychiczne, zarówno już doznane jak i te, które w związku ze schorzeniem wystąpić mogą w przyszłości. Jest to bowiem świadczenie jednorazowe, którego wysokość uwzględnia wszystkie okoliczności związane z cierpieniami tak już doznanymi jak również tymi, które w przyszłości w związku niezakończonym leczeniem, jego następstwami, czy też planowanymi w przyszłości zabiegami, mogą się pojawić (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 maja 1972r., I CR 106/72, niepubl.). Ustalając rozmiar doznanej krzywdy Sąd oparł się na dokumentacji lekarskiej, opinii biegłych sądowych ort9opedy traumatologa M. K. i neurologa E. M., zeznaniach świadka D. D. oraz na zeznaniach powódki. Sąd natomiast nie uwzględnił wniosków opinii biegłego neurochirurga P. Z.