kpk, który nie został wymieniony jako wyjątek ani w art. 40 u.n. ani w art. 41 u.n. A contrario przesłanki niezasadnego tymczasowego aresztowania należy badać w przedmiotowej sprawie na podstawie ustawy nowej. Tymczasem zgodnie z art.
kpk w razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia wobec niego postępowania w wypadkach innych niż określone w art. 552 § 1-3 kpk oskarżonemu przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonywania wobec niego w tym postępowaniu środków przymusu, o których mowa w dziale VI. Zgodnie natomiast z § 2 cytowanego przepisu roszczenie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie, o którym mowa w § 1, przysługuje także oskarżonemu w razie skazania z tytułu niezasadnego wykonywania środków zapobiegawczych lub zabezpieczenia majątkowego w zakresie, w jakim z uwagi na rodzaj i rozmiar orzeczonych kar lub środków karnych nie można było zaliczyć na ich poczet okresów wykonywania odpowiednich środków zapobiegawczych podlegających takiemu zaliczeniu lub w pełni wykorzystać zastosowanego zabezpieczenia majątkowego. W związku z powyższym, wypada więc podkreślić, iż wystąpienie z roszczeniem o odszkodowanie lub zadośćuczynienie z tytułu niezasadnego wykonania środków przymusu jest możliwe także w sytuacji, gdy w danej sprawie zapada wyrok skazujący albo warunkowo umarzający postępowanie. Ustawodawca zastrzega jednak, że może to nastąpić wyłącznie po spełnieniu dwóch warunków. Pierwszym jest orzeczenie w stosunku do oskarżonego środka zapobiegawczego lub zabezpieczenia majątkowego. Oznacza to, że w omawianym wypadku roszczenie nie przysługuje, gdy stosowane były inne środki przymusu uregulowane w dziale VI kpk. Drugim warunkiem możliwości dochodzenia roszczeń o odszkodowanie lub zadośćuczynienie jest niezaliczenie w całości okresu stosowania środków zapobiegawczych na poczet orzeczonych kar lub środków karnych albo niewykorzystanie w pełni zastosowanego zabezpieczenia majątkowego. Taką interpretację oprócz wykładni językowej i systemowej wspierają bowiem reguły wykładni historycznej. W uzasadnieniu do projektu noweli z 27.9.2013 r. ustawodawca wskazuje bowiem wyraźnie, że "w (…) art.
przyjęto także (§ 2), że roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługiwać ma również skazanemu z tytułu niezasadnego wykonywania wobec niego środków zapobiegawczych, ale jedynie w zakresie, w jakim z uwagi na rodzaj i rozmiar orzeczonych kar i środków karnych, nie można ich było zaliczyć na poczet tychże kar (środków), z tym że chodzi tu jedynie o środki zapobiegawcze podlegające w ogóle takiemu zaliczeniu”. A zatem w niniejszej sprawie niewątpliwie nie została spełniona druga z przesłanek zasadności roszczenia D. K. o odszkodowanie i zadośćuczynienie. Wobec wnioskodawcy zapadł bowiem prawomocny wyrok skazujący, w którym jak trafnie podkreślił Sąd Okręgowy, cały okres tymczasowego aresztowania został na podstawie art. 63 § 1 kk zaliczony na poczet orzeczonej kary grzywny, a zatem kary która została efektywnie wykonywana. Błędnie przy tym apelujący powołuje się na brzmienie art. 553 § 4 kpk w nowym brzmieniu, który to przepis dotyczy wszakże zaliczenia tymczasowego aresztowania na poczet kary w innej sprawie. D. K. został natomiast tymczasowo aresztowany dla celów postępowania zakończonego przedmiotowym wyrokiem skazującym z dnia 17 września 2013 roku, w którym zaliczono okres stosowania tego środka na efektywnie wykonywaną karę grzywny orzeczoną obok kary pozbawienia wolności. Zaliczenie zatem środków zapobiegawczych na poczet kary w tej samej sprawie sprawia, że wykluczone jest zarówno dochodzenie roszczenia o odszkodowanie, jak i zadośćuczynienia za krzywdę wynikłą z zastosowania tych środków. Jedynie bowiem zaliczenie środków zapobiegawczych na poczet kary w innej sprawie na podstawie art. 63 § 1 kk i art. 417 kpk sprawia, że wykluczone jest dochodzenie odszkodowania, ale dopuszczalne jest wystąpienie o zadośćuczynienie (art. 553 § 4). Mimo krytycznych uwag do tego zróżnicowania podnoszonych w najnowszym piśmiennictwie, należy podkreślić, iż de lege lata wykładnia językowa art.
553 § 4 kpk jest w tym zakresie jednoznaczna. Na marginesie godzi się zaznaczyć, że na gruncie stanu prawnego sprzed 1.7.2015 r. znaczenie zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania na poczet orzekanych kar nie było wprost uregulowane. Jednakże, także przed wejściem w życie art.
kpk w orzecznictwie konsekwentnie przyjmowano, że zaliczenie okresu aresztowania na podstawie art. 63 kk wyłącza możliwość zasądzenia odszkodowania w trybie przepisów rozdz. 58 kpk (por. m.in. postanowienie SN z 15 listopada 2007 r., IV KK 82/07, OSNwSK 2007, Nr 1, poz. 2610; a także powoływana notabene przez apelującego uchw. SN z 15 września 1999 r., I KZP 27/99, OSNKW 1999, Nr 11-12, poz. 72). Nawet gdyby zatem przyjąć, iż w sprawie niniejszej zastosowanie znajdują przepisy sprzed nowelizacji, rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego należałoby uznać za trafne. Brzmienie art.
552 kpk) wskazuje, że ustawodawca odchodzi od terminologii ustawowej, która obowiązywała do 30.6.2015 r. i pozwalała oskarżonemu, a także skazanemu dochodzić roszczeń w przypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania, a nie tak jak obecnie – w przypadku niezasadnego wykonania tego środka. Jednakże, rozważanie znaczenia odejścia przez ustawodawcę od posługiwania się (przynajmniej w odniesieniu do oskarżonego lub skazanego występującego następnie z wnioskiem o odszkodowanie lub zadośćuczynienie) terminem niewątpliwa niesłuszność i zastąpienie go terminem niezasadność jest w niniejszej sprawie bezprzedmiotowe, skoro nie został spełniony wstępny warunek zasadności roszczenia. W obowiązującym od 1.7.2015 r. stanie prawnym kluczową kwestią w toku oceny zasadności stosowania środków przymusu jest fakt ich zaliczenia albo niezaliczenia na poczet środków reakcji prawnokarnej orzekanych w wydawanym w sprawie orzeczeniu. Od tego bowiem ustawodawca uzależnia możliwość wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie lub zadośćuczynienie.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.