← Polska

I ACa 258/15

Sygn. akt I ACa 258/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 października 2015 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Iwona Wiszniews

§ 1k.c.

w zw. z art. 139 Ustawy Prawo zamówień publicznych poprzez nie uznanie, że oferta powódki z 24.06.2011 r. nie zawierała już w sobie wykonania spornych prac budowlanych dotyczące wykonania odcinka ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300, pomimo tego, że po pierwsze wyraźnie wynikało to z oferty, po drugie sama pozwana na etapie postępowania przetargowego zmieniła własną specyfikację istotnych warunków zamówienia, a powódka składając ofertę złożyła ją w oparciu o tę właśnie zmienioną specyfikację, jak i zamieściła w ofercie dokument pozwanego zmieniający specyfikację (strona 169-170 oferty powódki), tym samym w zawartej umowie - kontrakcie nr (...) z 04.08.2011 r. sporne prace budowlane „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300", nie zostały w ogóle ujęte jako prace budowlane wchodzące w skład przedmiotu spornej umowy, 7. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez naruszenie przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów polegającej na błędnej oraz dowolnej ocenie zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów, dokonaniu ustaleń faktycznych stanowiących podstawę do orzekania w niniejszej sprawie w sposób sprzeczny z dopuszczonymi w sprawie dowodami, w tym w szczególności dowodami z dokumentów, jak również dokonanie ustaleń co do wykonanych robót nie stanowiących przedmiotu spornej umowy - kontraktu nr (...) z 04.08.2011 r. bez udziału biegłego sądowego, pomimo tego, że udział taki z uwagi na konieczność oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w tym przede wszystkim dokumentacji projektowej było konieczne ze względu na konieczność posiadania wiadomości specjalnych, w tym między innymi konieczność przykładowo przeliczenia prac ziemnych wykonanych dodatkowo pod wykonane chodniki i ścieżki rowerowe, które powinny być wykonane w ramach II etapu przez zupełnie innego wykonawcę wybranego w zupełnie innym postępowaniu, 8. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 225 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku powódki o otwarcie na nowo rozprawy, złożonego w Sądzie Okręgowym w Szczecinie 31.12.2014 r., zawierającego m.in. ponowny wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego ds. budownictwa lądowego i kosztorysowania, jak i dodatkowe stanowisko powódki w przedmiocie konieczności dopuszczenia dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczność ustalenia zakresu rzeczowych wykonanych prac budowlanych ponad zakres umowny, określony kontraktem stron z 04.08.2011 r., 9. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 227 k.p.c. oraz art. 278 k.p.c. i art. 279 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego ds. budownictwa lądowego i kosztorysowania, pomimo złożenia przez powódkę zastrzeżeń do protokołu, a następnie rażące naruszenie art. 240 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku o ponowne rozpatrzenie wniosku dowodowego, zawartego w załączniku do protokołu z 31.12.2014 r. - wniosku dowodowego z opinii biegłego sądowego ds. budownictwa lądowego i kosztorysowania, bez którego powódka nie miała możliwości wykazania, jakie prace budowlane wykonane zostało ponad zakres umowny określony kontraktem nr (...) z 04.08.2011 r., w tym jakie, - prace budowlane, które wykonane zostały przez powódkę pomimo tego, że zostały wyłączone jeszcze na etapie postępowania przetargowego ze specyfikacji istotnych warunków zamówienia, a więc i przedmiotu umowy, tj. kontraktu nr (...) z 04.08.2011 r., modyfikacją nr 11 z 31.05.2011 r., zmieniającą Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia poprzez zamieszczenie w niej nowego załącznika nr 16 (stanowiącego załącznik nr 1a do porozumienia z 06.08.2010r. zawartego przez Gminą Miasto S. z Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad), - prace budowlane, które wykonane zostały przez powódkę pomimo tego, że zakres tych prac budowlanych, w ogóle nie był objęty przedmiotem, tj. kontraktu nr (...) z 04.08.2011 r., albowiem prace te stanowiły przedmiot tzw. II etapu według Programu Funkcjonalno - Użytkowego, który to etap nie był w ogóle przedmiotem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w następstwie, którego zawarta została sporna umowy, a do których to prac powódka została niejako "Zmuszona", albowiem pozwana nie chciała odebrać całości prac budowlanych wykonanych w ramach kontraktu nr (...) z 04.08.2011 r. bez wykonania tychże dodatkowych prac. Nadto powódka wskazała, że na podstawie art. 380 k.p.c. zaskarża postanowienie Sądu Okręgowego z 19.12.2014 roku w przedmiocie oddalenia jej wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego ds. budownictwa lądowego i kosztorysowania (cv do którego postanowienia powódka złożyła zastrzeżenia do protokołu) celem ustalenia zakresu rzeczowego dodatkowych prac budowlanych wykonanych w ramach projektu pod nazwą „Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo - składowe", o których mowa w niniejszym pozwie i zleconych powódce, a mianowicie:

  1. a)wynikających ze zwiększonego zakresu prac projektowych i wykonawczych zleconych przez pozwanego przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300" w ramach projektu „Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo-składowe",
  2. b)wynikających z obowiązku uwzględnienia w sporządzonym raporcie oddziaływania inwestycji na środowisko przebadania potencjalnego siedliska gatunku chronionego, tj. gniewosza plamistego nałożonego postanowieniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w S. z dnia 26 września 2011 r.,
  3. c)wynikających ze zwiększonego zakresu prac projektowych i wykonawczych wykonanych przez powoda polegających na zaprojektowaniu i wybudowaniu systemu transmisji danych opartych na łączach światłowodowych wybudowanych wzdłuż całego odcinka nowego rurociągu tłocznego w ramach zadania pn. „Rurociąg tłoczny" wykonywanego w ramach projektu „Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo - składowe" oraz ich wartości w oparciu o ceny jednostkowe stanowiące podstawę do ustalenia ceny kontraktowej, postanowienia umowy, względnie ceny rynkowe materiałów i wykonanych prac budowlanych tego typu prac na dzień zawarcia umowy nr (...) z 04 sierpnia 2011 r., względnie ich wykonania. Powódka wniosła zatem o dopuszczenie: - przed Sądem II instancji dowodu z opinii biegłego na okoliczności jak wyżej, z uwzględnieniem przedmiotu zaskarżenia (powódka wskazuje, że kompletna dokumentacja projektowa, zawierająca kilka tomów dokumentacji projektowej, zgodnie z wcześniejszym stanowiskiem, zostanie przedłożona po dopuszczenie wnioskowanego dowodu z opinii biegłego sądowego, względnie na żądanie Sądu I instancji); - nowych wniosków dowodowych z poniższych dokumentów: 1) zawiadomienia o wyborze oferty powódki z 14.07.2011 r., 2) pismo Inwestora Zastępczego z 10.04.2014 r., 3) pisma powódki z 22.04.2014 r., stanowiącym odpowiedź na pismo Inwestora Zastępczego z 10.04.2014 r., wraz z dowodem nadania, 4) pismo Inwestora Zastępczego z 25.04.2014 r., 5) pisma powódki z 28.04.2014 r. stanowiące odpowiedź na pismo Inwestora Zastępczego z 25.04.2014 r. wraz z dowodami nadania. Wskazując na przedstawione podstawy apelacji powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 1.977.840,14 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 09.04.2014 roku oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych za postępowanie przed Sądem I instancji, a także o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych za postępowanie przed Sądem II instancji; względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Uzasadnienie podniesionych zarzutów strona powodowa poprzedziła wskazaniem, że za zasadne uznała rozważania Sądu Okręgowego, co do niezasadności roszczenia o zapłatę wartości prac dodatkowych wynikających z wykonania łączy światłowodowych oraz co do wartości prac dodatkowych polegających na obowiązku uwzględnienia w sporządzonym raporcie oddziaływania inwestycji na środowisko przebadania potencjalnego siedliska gniewosza plamistego; tym samym przedmiotem zaskarżenia niniejszą apelacją obejmując jedynie roszczenia powódki wynikające ze zwiększonego zakresu wykonanych prac budowlanych przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300" w ramach projektu „Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo - składowe" o łącznej wartości 1.977.840,14 zł netto (2.432.743,37 zł brutto). Zdaniem powódki Sąd I instancji - w zaskarżonej części - dokonał błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, wskutek czego naruszył przepisy prawa materialnego, a w szczególności przepis o nienależnym świadczeniu - art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. Powołując się na stanowisko judykatury, powódka wskazała, że przepisy o zamówieniach publicznych nie uchybiają przepisom kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu (tak SN w wyrokach z 29.04.2005 r., sygn. akt V CK 537/04, z 5.12.2006 z., sygn. akt II CSK 327/06), zaś roszczenie o zwrot wartości materiałów budowlanych wbudowanych w budynek zamawiającego w wykonaniu umowy o roboty budowlane nieważnej z uwagi na naruszenie przepisów ustawy z 1994 r. o zamówieniach publicznych (obecnie ustawa z 29.01.2004 r. Prawo Zamówień Publicznych, (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 907), jest roszczeniem o zwrot wartości nienależnego świadczenia znajdującym swe podstawy w przepisach art. 410 § 1 KC w związku z art. 405 KC (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 5.12.2006 r., sygn. akt II CSK 327/06 oraz w wyroku z 14.03.2008 r., sygn. akt IV CSK 460/07), tym samym – według apelującej - za dopuszczalne należy uznać roszczenie o zapłatę dochodzone w niniejszej sprawie na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu za wykonanie poniższych dodatkowych robót budowlanych, wykonanych przez powódkę na wyraźne polecenie pozwanego, a mianowicie: 1) dodatkowych prac wynikających ze zwiększonego zakresu prac projektowych i wykonawczych zleconych przez powoda przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300" w ramach projektu „Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo-składowe" o łącznej wartości 941.382,22 zł. netto (1.157.900,13 zł. brutto), 2) dodatkowych prac projektowych i wykonawczych wykonanych przez powódkę przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300" w ramach projektu „Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo - składowe", dodatkowych prac wykonanych na zlecenie pozwanej Gminy Miasto S., nie stanowiących przedmiotu umowy - kontraktu nr (...) z 04.08.2011 r. w zakresie ul. (...) -odcinek zejścia z dwóch jedni na jedną o łącznej wartości 1.036.457,92 zł. netto (1.274.843,24 zł. brutto). Zdaniem powódki powyższe roboty budowlane o łącznej wartości 1.977.840,14 zł. netto (2.432.743,37 zł. brutto) nie stanowiły przedmiotu umowy, tzn. kontraktu nr (...) z 04.08.2011 r., o czym świadczą poniższe okoliczności faktyczne. Prawidłowo – według apelującej - Sąd Okręgowy ustalił, że pomiędzy stronami sporu zawarta została umowa (kontrakt) nr (...) z 04.08.2011 r., której przedmiotem było wykonania robót inwestycyjnych, określonych jako "Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo - składowe.", prawidłowo również Sąd ustalił, że sporna umowa została zawarta w wyniku akceptacji oferty powódki, złożonej w ramach postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego. W ocenie powódki jednak Sąd Okręgowy w swoich ustaleniach pominął istotne ustalenie polegające na tym, że przedmiotem umowy nr (...) z 04.08.2011 r., nie było wykonanie wszystkich robót inwestycyjnych, określonych jako "Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo - składowe.", o których mowa w Programie Funkcjonalno - Użytkowym, a jedynie: 1) całość robót projektowych, 2) roboty budowlane określone jako I etap. Powołując się na Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia (Nr sprawy (...)) wydanych przez pozwaną - rozdział XV Opis przedmiotu zamówienia, pkt 6 (str. 26 (...)), cyt.: "Etapowanie inwestycji oraz uwarunkowania realizacyjne. Zgodnie z założeniami Programu Funkcjonalno-Użytkowego realizacja inwestycji zostanie wykonana w podziale na dwa etapy. W ramach niniejszego zamówienia Wykonawca opracuje dokumentację projektową dla całości inwestycji oraz zrealizuje roboty budowlane dla I etapu. Podział na etapy - zgodnie z PFU str. 19.". W skarżonym niniejszą apelacją zakresie rozstrzygnięcia Sądu I instancji obejmującym roszczenie o zapłatę kwoty 2.432.743,37 zł. (1.157.900,13 zł. + 1.274.843,24 zł. = 2.432.743,37 zł.), powódka wskazuje również na błędne ustalenia Sądu polegające na przyjęciu, że cyt.: "w ślad za zmianą opisaną w modyfikacji nie poszły jednak zmiany w pozostałych dokumentach, istotnych dla wykładni postanowień umowy. W szczególności nie zmieniono Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia, zaś opisywany załącznik nr 1A. miał stanowił "załącznik nr 16 do Specyfikacji, a zatem odnosić się bezpośrednio do tego dokumentu.". Zdaniem powódki zmiana Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia nastąpiła, właśnie wzmiankowaną przez Sąd Okręgowy w Szczecinie modyfikacją nr 11 z 31.05.2011 r., a zmiana ta następnie została wprowadzona do umowy (albowiem sama zmiana została dokonana wyłącznie przez pozwaną Gminę Miasto S., na etapie postępowania przetargowego, jeszcze przed zawarciem umowy) czego potwierdzenie stanowi, w ocenie powódki, harmonogram poszczególnych czynności przetargowych oraz sposób zawarcia spornej umowy, tzn. kontraktu nr (...) z 04.08.2011 r.: 1) we wrześniu 2010 r. opracowany zostaje na zlecenie pozwanej Program Funkcjonalno-Użytkowy dla zadania inwestycyjnego pod nazwą "Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo - składowe.", 2) 01 lutego 2010 r. pozwana zamieszcza informację o zamówieniu publicznym oraz publikuje Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia (Nr sprawy (...)), 3) 31.05.2011 r. sama pozwana, w ramach prowadzonego postępowania o udzielenia zamówienia publicznego (jeszcze przed zawarciem umowy) wprowadza Modyfikację nr 11 do własnej Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia (Nr sprawy (...)), w której w m.in. oświadcza, że cyt.: "Zamawiający na podstawie art. 38 ust. 4 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (tj. Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 ze zm.) dokonuje modyfikacji specyfikacji istotnych warunków zamówienia w następującym zakresie: (...)", a następnie w pkt 13 tejże modyfikacji pozwana Gmina Miasto S. pisze, cyt.: "13. Do siwz dodaje się załącznik nr 16 - załącznik graficzny nr 1a, przedstawiający planowany zakres inwestycji pn. "Budowa węzła (...) na przecięciu autostrady (...) z istniejącą ul. (...) oraz projektowaną ul. (...), stanowiących ciąg drogi powiatowej klasy G w S.'', który będzie objęty aneksem do porozumienia z GDDKiA. Załącznik nr 1A zastępuje załączniki graficzne dołączone do porozumienia zdartego z GDDKiA w dniu 06.08.2010 r.”. Następnie w tejże modyfikacji, pozwana zamieszcza oświadczenie, że cyt.: "Niniejsza modyfikacja stanowi integralną część siwz Pozostałe Zapisy pozostają niezmienione.". Ponadto w liście załączników do tejże modyfikacji pozwana zamieszcza jako załącznik nr 16 - załącznik graficzny nr 1A przedstawiający planowany zakres inwestycji pn. "Budowa węzła (...) na przecięciu autostrady (...) z istniejącą ul. (...) oraz projektowaną ul. (...) [575 KB], 4) 24.06.2011 r. poprzednik prawny powódki - (...) Sp. z o. o. w S. składa pozwanej ofertę na wykonanie zadania inwestycyjnego pod nazwą "Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo-składowe.". Załącznikiem stanowiącym jej integralną część (stron 169 - 170 oferty powódki) jest w/w modyfikacja nr 11 z dnia 31.05.2011 r., pobrana ze strony internetowej pozwanej, 5) 14.07. 2011 r. pozwana zawiadamia powódkę o wyborze jej oferty w następstwie rozstrzygnięcia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego pod nazwą "Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo-składowe.", 6) 04.08.2011 r. następuje zawarcie spornej umowy - kontraktu nr (...), przy czym zawarcie umowy następuje poprzez przyjęcie przez pozwaną Gminę Miasto S. oferty złożonej przez powódkę. Wobec powyższego – zdaniem skarżącej - za błędne należy uznać ustalenia Sądu Okręgowego w przedmiocie tego, że nie doszło poza zmianą opisaną w modyfikacji, do zmiany Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia, oferty powódki z 24.06.2011 r., a tym samym także postanowień zawartej umowy - kontrakt nr (...) z 04.08.2011 r. Według strony powodowej pozwana 31.05.2011 r., modyfikacją nr 11 zmieniła Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia, na podstawie tejże zmiany powódka złożyła swoją ofertę, w której nie wyceniała prac, albowiem prace te zostały wyłączone z przedmiotu umowy z powodu tego, że miały być wykonane przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad. Powódka z tego powodu dołączyła powyższą modyfikację do złożonej przez siebie oferty z 24.06.2011 r., która to oferta została następnie przyjęta przez pozwaną, wskutek czego doszło do zawarcia umowy - kontrakt nr (...) z 04.08.2011 r., w którego zakresie nie było wykonania prac projektowych i prac budowlanych dotyczących wykonania odcinka ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300, których łączna wartość 2.432.743,37 zł. (1.157.900,13 zł. + 1.274.843,24 zł. = 2.432.743,37 zł.) stanowi wartość przedmiotu sporu, albowiem nie było ich w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia, zgodnie z w/w modyfikacją nr 11 z 31.05.2011 r., jak i ofertą powódki z 24.06.2011 r., w której w wykazie cen, w tabeli w pozycji 1-3 zawierającej opis "Ulica (...) od węzła (...) do km 0+300" widnieje kwota 0,-zł. (str. 4 oferty powódki). Powódka po przytoczeniu treści przepisów art. 66 k.c. oraz art.

§ 1k.c.

wskazała, że analogiczne rozwiązania znajdują się w ustawie Prawo zamówień publicznych, w tym między innymi w art.

  1. Powódka już po zawarciu kontrakt nr (...) z 04.08.2011 r. sprzeciwiła się stanowisku pozwanej zawartym w piśmie z 06.12.2011 r., iż pkt 13 modyfikacji nr 11 (...) miał jedynie charakter informacyjny i pomocniczy. Powód pismem z 19.12.2011 r. uzupełnił więc wskazane przez pozwanego dokumenty, zastrzegając przy tym, iż sporne prace jako roboty dodatkowe zostaną wykonane za dodatkowym, odrębnym wynagrodzeniem, albowiem prace budowlane przy pozycji "Ulica (...) od węzła (...) do km 0+300" zostały wyłączone z przedmiotu umowy, przy czym to wyłącznie z przedmiotu umowy nastąpiło jeszcze przed jej zawarciem przez samą pozwaną na etapie ustalania specyfikacji istotnych warunków zamówienia. W związku z powyższym, powód pismem z 17.01.2011 r. zgłosił pozwanemu roszczenie dotyczące zwiększonego zakresu prac projektowych i wykonawczych, które wówczas określono na kwotę 1.701.544,40 zł, natomiast z tytułu dodatkowych prac projektowych 79.204,17 zł, co łącznie stanowi wartość roszczenia 1.780.748,57 zł. Już po zakończeniu wykonywania prac budowlanych, po ich inwentaryzacji wartość tych prac budowlanych, wykonanych na wyraźne polecenie pozwanej, a nie stanowiących przedmiotu umowy, tzn. kontrakt nr (...) z 04.08.2011 r. wyniosła łącznie 2.432.743,37 zł. (1.157.900,13 zł. + 1.274.843,24 zł. = 2.432.743,37 zł.) i stanowi przedmiot zaskarżenia. Powód wskazał, że nie uwzględnił „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300", ponieważ zgodnie z dokumentacją przetargową (modyfikacja nr 11 pkt. 13 z 07 czerwca 2011 r.) nie był zobowiązany do wykonania tego zakresu, albowiem zakres ten został włączony z przedmiotu Umowy. Zgodnie z treścią zawartego „Porozumienia w sprawie wspólnego przygotowania i realizacji inwestycji pod nazwą „Budowa węzła (...) na autostradzie (...)" zawartego 06 sierpnia 2010 r. pomiędzy Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad (zwaną dalej „GDDKiA"), a pozwaną, zakres ten został powierzony do realizacji przez GDDKIA.. W przedmiotowym porozumieniu wyszczególniony został cały zakres wspólnej inwestycji, zaś w załączniku graficznym nr 1A został określony w sposób szczegółowy zakres obowiązków obciążających GDDKiA. Na przedmiotowym załączniku graficznym odcinek ul. (...) od węzła (...) do km 0+300 jest oznaczony „lit. g" i opisany jako realizowany przez GDDKiA, a finansowany przez pozwaną. Stąd też, według powódki, wynika jednoznacznie, iż zakres ten nie stanowił przedmiotu Umowy. Modyfikacją nr 11 pkt 13 z dnia 31 maja 2011 r. pozwany dodał załącznik graficzny 1A przedstawiający planowany zakres inwestycji pod nazwą „Budowa węzła (...) na przecięciu autostrady (...) z istniejącą ul. (...) oraz projektowaną ul. (...), stanowiących ciąg drogi powiatowej klasy G w S.", który będzie objęty aneksem do porozumienia z GDDKiA. Załącznik nr 1A zastępuje załączniki graficzne dołączone do porozumienia zawartego z GDDiKA 06 sierpnia 2010 r. Powód wyjaśnił jednocześnie, że zobowiązany był do wpisania 0,00 zł w kolumnie „cena netto PLN" w pozycji 1-3 „Ulica (...) od węzła (...) do km 0+300" ujętej w wykazie cen, albowiem w razie nie uzupełnienia tego miejsca, względnie wpisania jakiejkolwiek kwoty, oferta powoda zostałaby odrzuca w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, jako niekompletna, dlatego tegoż skoro prace zostały przez Zamawiającego pominięte, co wynikało z przedstawionych powyżej okoliczności, zdaniem powódki należało wpisać kwotę 0,00 zł., gdyż nie można było pominąć tej rubryki. Powód wskazał, że o tym, iż obowiązującym dla oferentów jest załącznik graficzny nr 1 zamiast załącznika graficznego nr 1A, został poinformowany przez pozwanego dopiero pismem z 03.11.2011 r., a więc już długo po podpisaniu umowy, już po tym jak przystąpił do fazy projektowania przedmiotowej inwestycji. W trakcie postępowania przetargowego, jak i w dacie zawarcia Umowy obowiązującym w tym zakresie był tylko i wyłącznie załącznik nr 1A, stanowiący załącznik nr 16 do (...). Według powoda stanowisko pozwanego, iż obowiązującym był załącznik nr 1 jest błędne, a co ważniejsze sprzeczne z postanowieniami Umowy. Zgodnie bowiem z treścią modyfikacji nr 11 z 31 maja 2011 r., opublikowaną przez pozwanego na etapie przetargu w pkt 13 wprowadzono zmiany do (...) - „Do siwz dodaje się załącznik nr 16 - załącznik graficzny nr 1A przedstawiający planowany zakres inwestycji pd. „Budowa węzła (...) na przecięciu autostrady (...) z istniejąca ul. (...) oraz projektowana ul. (...), stanowiących ciąg drogi powiatowej klasy G w S." który będzie objęty aneksem do porozumienia z GDDKiA. Załącznik nr 1A zastępuje załączniki graficzne dołączone do porozumienia Zawartego z GDDKiA w dniu 06.08.2010 r.". Zdaniem powoda wskazaną modyfikacją w sposób jednoznaczny została dokonana zmiana Umowy polegająca na wprowadzeniu do przedmiotu Umowy załącznika graficznego nr 1A, który zastąpił wszystkie poprzednie załączniki graficzne dołączone do porozumienia z 06.08.2010 r., w tym również załącznik nr
  2. Zwrot zaś „zastępuje" w sposób wyraźny wskazuje, iż wszystkie wcześniejsze załączniki graficzne z chwilą wprowadzenia modyfikacji nr 11 z 31.05.2011 r. przestały obowiązywać strony Umowy. Natomiast przedmiot Umowy powinien być rozpatrywany w oparciu o postanowienia zawarte w załączniku nr 1A. W ocenie powoda, powyższego nie zmienia również fakt późniejszego nie podpisania aneksu pomiędzy GDDKiA, a pozwanym. Brak podpisania aneksu mógł mieć wpływ na stosunek zobowiązaniowy łączący GDDKiA, a pozwanego, jednakże powołana wyżej modyfikacja nr 11 w sposób wyraźny zmieniła stosunek prawny pomiędzy wybranym już oferentem w przetargu, tzn. powodem, a pozwanym, w tym przedmiot umowy definiowany obecnie między innymi przez załącznik graficzny nr 1A, stanowiący załącznik nr 16 do (...). Podkreślenia wymaga fakt, że zarówno porozumienia z 06.08.2010 r., jak i zawarta umowa o roboty budowlane pomiędzy powodem, a pozwaną są odrębnymi umowami zobowiązaniowymi, wiążącymi wyłącznie strony umowy (skuteczne interpartes), a dla zamiany którejkolwiek z tych umów wymagane jest sporządzenie odpowiedniego aneksu z zachowaniem formy pisemnej. Tak jak powód nie mógł mieć wpływu na treść porozumienia z 06.08.2010 r., tak samo fakt zawarcia, czy też nie aneksu do w/w porozumienia z 06.08.2010 r. nie ma i nie może mieć wpływu na treść Umowy zawartej przez powoda i pozwanego. Co oczywiste, do takiej zmiany wymagana jest bowiem zgoda powoda, zaś powód nigdy nie wyrażała zgody na zmianę Umowy poprzez rozszerzenie przedmiotu Umowy o sporny zakres. Reasumując, według powódki, sporne prace budowlane wykonane przez powódkę w ramach tzw. „Ulica (...) od węzła (...) do km 0+300" nie stanowiły przedmiotu umowy, tym samym nie zostały uwzględnione w Programie prac projektowych, Programie prac budowlanych ani w Tabeli elementów skończonych, w związku z tym, że pozwana ostatecznie odmówiła powódce zmiany umowy poprzez zapłatę dodatkowego wynagrodzenia za wykonanie prac budowlanych w ramach tzw. „Ulica (...) od węzła (...) do km 0+300" , pomimo zgłoszonego przez powódkę roszczenia pismem z 17.01.2012 r., powódce przysługuje w związku z tym roszczenie w oparciu o przepisy o nienależnym świadczeniu. Apelująca wskazała, że umowa o roboty budowlane zawarta przez jednostkę sektora publicznego, pozostaje umową, o której mowa w art. 647 i nast. k.c. zmianie ulega natomiast rygor pod jakim zastrzeżona jest forma tej umowy, gdyż zamiast wymaganej w art. 648 § 1 kc w związku z art. 74 § 1 kc formy pisemnej ad probationem znajduje zastosowanie forma pisemna ad solemnitatem (art. 139 ust. 2 ustawy Prawo Zamówień Publicznych) - (tak SN w wyroku z 5.12.2006 r., sygn. akt II CSK 327/06). Forma ta obowiązuje również w odniesieniu do uzgodnienia wykonania robót dodatkowych w ramach jednej inwestycji realizowanej po udzieleniu zamówienia publicznego. W niniejszej sprawie – według powódki - bezsporne jest, że pozwana już po zawarciu kontraktu z 04.08.2011 r. zażądała od powódki wykonania prac budowlanych oznaczonych jako prace budowlane „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300", pomimo tego że prace te nie stanowiły przedmiotu spornej umowy z 04.08.2011 r.. Z tego względu powódka wykonała sporne prace, z zastrzeżeniem - co uczyniła kilkakrotnie w powołanej wyżej korespondencji - że domagać się będzie od pozwanej dodatkowego wynagrodzenia za wykonanie tych prace, nie precyzując wówczas podstawy prawnej. W związku z tym, że ostateczne pozwana odmówiła uznania tych prac jako prac dodatkowych, a tym samym odmówiła roszczeniom powódki o zwiększenie z tego tytułu wynagrodzenia umownego, powódce przysługuje wyłącznie roszczenie o zwrot wartości nienależnego świadczenia znajdujące swoją podstawę w przepisach art. 410 § 1 k.c. w z. z art. 405 k.c., jak również w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, tzn. w art. 405 k.c. Powódka wskazała, że zgodnie z wyrokiem Sądu Na]wyższego z 11.09.1997 r. (sygn. akt: III CKN 162/97, opubl. OSNC rok 1998, nr 2, poz. 31) gdy określone przesunięcie majątkowe nie jest wynikiem świadczenia, nie może powstać roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia lecz jedynie roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia na zasadach ogólnych (art. 405 - 409 k.c.). W odróżnieniu od przypadku bezpodstawnego wzbogacenia sytuacje objęte art. 410 § 2 k.c., czyli kwalifikowane jako nienależne świadczenie, zakładają uzyskanie korzyści majątkowej w następstwie świadczenia, czyli zachowania zmierzającego do wykonania oznaczonego zobowiązania. Według zaś wyroku Sądu Najwyższego w wyroku z 13.10.2011 r. (sygn. akt V CSK 483, publ. Legalis) przy ocenie, czy w ramach danego stosunku miało miejsce świadczenie rozstrzyga punkt widzenia wierzyciela, czy mógł on uważać, na podstawie rozpoznawanych okoliczności określone działanie ze świadczenie. Przy świadczeniu nienależnym chodzi o świadome, celowe zachowanie. Wyodrębnienie nienależytego świadczenia jako jednego z wypadków bezpodstawnego wzbogacenia, wiąże się z okolicznością, że wzbogacenie ma swe źródło w woli zubożonego (tak Ewa Łętowska w „Bezpodstawne wzbogacenie", wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2000, str. 87 - 93). Według zaś art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, między innymi, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany. Brak zobowiązania świadczącego obejmuje wszystkie wypadki nieistnienia zobowiązania z wyjątkiem nieważności (bo jest to inna kondykcja), niezależnie od tego, czy zobowiązania w ogóle nie było, czy też wygasło albo nie doszło do skutku (tak Ewa Łętowska w „Bezpodstawne wzbogacenie" op. cit. str. 95). Tym samym pierwsza kondykcja z art. 410 § 2 k.c. obejmuje sytuację, gdy w chwili spełnienia świadczenia brak było ważnego zobowiązania, albo świadczenie istniało, ale w mniejszym rozmiarze. W niniejszej sprawie sporne prace budowlane oznaczone jako prace budowlane „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300": - w ocenie powoda nie wchodziły w skład przedmiotu umowy określonego kontraktu nr (...) z 04.08.2011 r., - w ocenie zaś pozwanego, sporne prace należało wykonać w ramach przedmiotu spornej umowy. co wskazuje, na zupełnie różną interpretację warunków umowy przez strony niniejszego sporu. Powód stwierdził, że niestety Sąd I instancji nie dokonał oceny zawartej umowy, pod kątem wyjaśnienia, czy sporne prace budowlane oznaczone jako prace budowlane „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300" należy wykonać w ramach obowiązującej umowy, czy też nie. Sąd Okręgowy w Szczecinie w uzasadnieniu wskazał co prawda, że cyt.: "analiza treści samej modyfikacji mogła, zdaniem Sądu, wywoływać pewne wątpliwości co do zakresu prac, jaki powinna wykonać powódka, gdyż wskazano w niej na zastąpienie dotychczasowego załącznika graficznego nowym załącznikiem nr 1A. Z Załącznika nr 1A można byłoby natomiast wnioskować, że omawiane prace zostały wyłączone z zakresu umowy, jako że miała je wykonać Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad na mocy porozumienia z dnia 6 sierpnia 2010 r. Załącznik nr 1A miał zastąpić załączniki graficzne dołączone do porozumienia i być objęte aneksem do tego porozumienia, do czego ostatecznie nie doszło (w przedłożonych aneksach do porozumienia brak jakiegokolwiek odniesienia do omamianego załącznika)", nie dokonał jednakże pod tym kątem wykładni postanowień umowy, pomimo tego, że zgodnie z zasadami wyrokowani Sąd powinien takiej wykładni dokonać. Powódka wskazała, że Sąd Najwyższy w wyroku z 07 grudnia 2000 r., II CKN 351/00 zajął stanowisko, że art. 65 k.c. nie daje podstaw do zacieśnienia wykładni czynności prawnych do "niejasnych" postanowień umowy, ale dopuszcza wręcz sytuację, w której właściwy sens czynności prawnej, z uwzględnieniem kontekstu złożonych oświadczeń woli, będzie odbiegał od "jasnego" w świetle reguł językowych znaczenia. Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z 15 grudnia 2006 r., III CSK 349/06 „W przypadku sporu dotyczącego umowy, sąd ma obowiązek ustalić zgodny zamiar stron oraz cel umowy, a nie tylko dosłowne zapisy kontraktu. Ponadto, umowa wywiera pozą skutkami w niej wyrażonymi również te wynikające z ustawy, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów." Istota dyrektywy zawartej w art. 65 § 2 polega na tym, że umożliwia ona skonstruowanie poprawnej hierarchii płaszczyzn wykładni poprzez wskazanie na pierwszeństwo kryterium zamiaru stron i celu umowy (oznacza to min., że w wypadku różnic w rezultatach wykładni oświadczeń woli stron otrzymanych na de art. 65 § 1 i 2 - decyduje znaczenie wynikające ze zgodnego zamiaru stron i celu umowy). Kryterium zgodnego zamiaru stron oznacza odwołanie się do rzeczywistych uzgodnionych intencji stron co do skutków prawnych, które mają nastąpić w związku z zawarciem umowy. Kryterium to w zasadzie wyprzedza ustalenie treści według innych dyrektyw znaczeniowych (skutek, co do którego w danych okolicznościach nie ma wątpliwości, że był objęty intencją stron, powinien być brany pod uwagę bez względu na dosłowne brzmienie umowy i inne zewnętrzne kryteria oceny). Nie dokonanie przez Sąd Okręgowy w Szczecinie wykładni spornej umowy w powyższym zakresie – według powódki - utrudnia dokonanie oceny prawnej, jak i charakteru roszczeń przysługujących powódce. W niniejszej sprawie powódka działała w przekonaniu, że wykonuje roboty budowlane oznaczone jako prace budowlane „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300", nie będąc do tego zobowiązanym, albowiem modyfikacją nr 11 z 31.05.2011 r. roboty te zostały wyłączone z zakresu umownego. Jednakże pozwana pomimo tego żądała ich wykonania, wskazując na postanowienia spornej umowy. W tej sytuacji powódka podjęła decyzję o tym, że wykona sporny zakres prac budowlanych, zakładając że racjonalnie działająca pozwana powinna dokonać rozliczenia tych prac w późniejszym okresie, co jednakże nie nastąpiło. Powódka więc z jednej strony działała w przeświadczeniu, że nie jest zobowiązana do wykonania spornych prac (zakładając, że nie jest zobowiązana do świadczenia tego zakresu usług), z drugiej strony pozwana żądała wykonania tych prac w oparciu o postanowienia umowy. Powódka stwierdziła, że decydując się na wykonanie tych spornych prac budowlanych, z jednoczesnym zastrzeżeniem dochodzenia od pozwanej zwrotu równowartości tych prac, miała na względzie zarówno wykonania założonego celu, jakim było oddanie tegoż obiektu budowlanego do użytku w umownym terminie, jak również uniknięcie sporu z pozwaną. W przypadku, gdyby powódka nie uzupełniła, w ostatecznym zakreślonym przez pozwaną terminie, wykazu elementów robót, tak jak zażądała tego pozwana, jak również nie przystąpiłaby do projektowania tych spornych prac budowlanych, jak i ich wykonania, to z pewnością pozwana: - odstąpiłaby od umowy - kontrakt nr (...) z 04.08.2011 r., zaś ewentualna kara umowna za odstąpienie od umowy z przyczyn, za które odpowiada Wykonawca wynosiła 20% zatwierdzonej kwoty kontraktu, tj. 9.707.689,88 zł. (48.538.449,42 zł. x 20% = 9.707.689,88 zł.), - po zgłoszeniu zakończenia przez powódkę prac budowlanych, bez wykonania spornych prac budowlane „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300", pozwana odmówiłaby odbioru, uznając prace budowlane za niewykonane, wskutek czego doszłoby do zastępczego wykonania tych prac na koszt i ryzyko powódki, jak również istniałaby możliwość dochodzenia przez pozwaną od powódki kar umownych za zwłokę w wykonaniu przedmiotu umowy - 0,03% zatwierdzonej kwoty kontraktowej, tj. 14.561,54 zł. za każdy dzień, przy czym nie większej kwoty niż 4.853.844,94 zł. Apelująca wskazała zatem, że w tym stanie rzeczy, na wyraźne żądanie pozwanego, podjęła decyzję o wykonaniu spornych prac budowlanych oznaczonych jako prace budowlane „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300", z jednoczesnym zastrzeżeniem zwrotu równowartości tych prac. Wobec powyższego, w ocenie powódki, w przypadku przyjęcia, że powódka powinna być zobowiązana była do spełnienia tego świadczenia, pomimo braku w tym zakresie ważnej umowy, zastosowanie powinien mieć art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., według którego świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (nienależne świadczenie), w przypadku zaś uznania, że powódka nie była zobowiązania do świadczenia podstawę prawną roszczeń stanowiących przedmiot sporu stanowić powinien art. 405 lec. zgodnie z którym kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości, albowiem niewątpliwie nastąpiło wzbogacenie się pozwanej kosztem powódki. Jednocześnie powódka wskazała, że w razie przyjęcia w niniejszej sprawie, że powódka uprawniona jest do żądania zapłaty kwoty stanowiącej wartość przedmiotu sporu w oparciu o przepisy o nienależnym świadczeniu (art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.) powódka wskazuje, że Sąd Okręgowy w Szczecinie błędnie zastosował dyspozycję art. 411 pkt 1 k.c., jako że przepis ten nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wykonanie spornego zakresu prac budowlanych nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu, co wyłącza utratę możliwości żądania zwrotu nienależnego świadczenia. Powyższy fakt zastrzeżeniem zwrotu wynika wprost z załączonej do pozwu korespondencji prowadzonej po zawarciu umowy pomiędzy stronami sporu, na przełomie 2011/2012, ponadto jest to okoliczność bezsporna. Zdaniem powódki, naruszenie przez Sąd Okręgowy w Szczecinie przepisów podniesione w niniejszej apelacji, a w szczególności nie dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego ds. budownictwa lądowego i kosztorysowania uniemożliwiły powódce precyzyjne wykazanie zakresu rzeczowego prac wykonanych, na polecenie pozwanej Gminy Miasto S., ponad zakres umowny określony umową - kontraktem nr (...) z 04.08.2011 r., tj.: 1) dodatkowych prac wynikających ze zwiększonego zakresu prac projektowych i wykonawczych zleconych przez powoda przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300" w ramach projektu „Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo-składowe" o łącznej wartości (941.382,22 zł. netto (1.157.900,13 zł. brutto), 2) dodatkowych prac projektowych i wykonawczych wykonanych przez powódkę przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300" w ramach projektu „Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo - składowe", dodatkowych prac wykonanych na zlecenie pozwanej Gminy Miasto S., nie stanowiących przedmiotu umowy - kontraktu nr (...) z 04.08.2011 r. w zakresie ul. (...) - odcinek zejścia z dwóch jedni na jedną o łącznej wartości 1.036.457,92 zł. netto (1.274.843,24 zł. brutto). uniemożliwiło powódce wykazanie zakresu rzeczowego wykonanych prac budowlanych, nie stanowiących przedmiotu spornej umowy - kontraktu nr (...) z dnia 04.08.2011 r., jak również wykazania wartości tych prac. Zdaniem powódki w ramach tych prac budowlanych znajdują się: 1) prace budowlane, które w następstwie zmiany specyfikacji istotnych warunków zamówienia przez samą pozwana nie stanowiły przedmiotu umowy - kontraktu nr (...) z 04.08.2011 r., 2) prace budowlane, które w ogóle nie miały stanowić przedmiotu zamówienia, albowiem stanowiły zgodnie z Programem Funkcjonalno - Użytkowym prace budowlane II etapu, zaś zgodnie ze Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia (Nr sprawy (...)) wydanych przez pozwaną - rozdział XV Opis przedmiotu zamówienia, pkt 6 (str. 26 (...)), cyt.: "Etapowanie inwestycji oraz uwarunkowania realizacyjne. Zgodnie z założeniami Programu Funkcjonalno-Użytkowego realizacja inwestycji zostanie wykonana w podziale na dwa etapy. W ramach niniejszego zamówienia Wykonawca opracuje dokumentacji projektową dla całości inwestycji oraz zrealizuje roboty budowlane dla I etapu. Podział na etapy - zgodnie z PFU str. 19." - powódka miała wykonać jedynie prace w ramach I etapu zadania inwestycyjnego. Według powódki w powołanych wyżej kosztorysach znajdują się również wykonane dodatkowe prace (m.in. wykonanie dodatkowych nasypów, podbudów) oraz prace w zakresie wykonania chodników oraz ścieżek rowerowych, które były przewidziane według Programu Funkcjonalno - Użytkowego w II etapie inwestycji. Fakt konieczności ich wykonania w II etapie inwestycji podkreślała również pozwana na etapie postępowania w przetargowego, kiedy to w odpowiedziach na pytania wykonawców w dniu 30.03.2011 r., pozwana udzieliła następującej odpowiedzi na pytanie nr 18 cyt.: "Pytanie nr 18: W załączonych PFU Zamawiający nie określił zakresu budowy chodników i ścieżek rowerowych (szerokości i długości). Prosimy o przedstawienie wymagań Zamawiającego w powyższym zakresie. Odpowiedź: Zamawiający nie przewiduje w I etapie budowy ścieżek rowerowych, W I etapie Zamawiający przewiduje budowę chodników o szerokości 1,5 m na odcinkach przylegających do zatok autobusowych.". Pomimo tak precyzyjnego określenia, że przedmiotem I etapu miały być jedynie chodniki na odcinkach przylegających do zatok autobusowych, ścieżek rowerowych zaś wykonawca miał w ogóle nie wykonywać pozwana niejako zmusiła powódkę do wykonania zarówno chodników, jak i ścieżek rowerowych, a także koniecznych do ich wykonania dodatkowych nasypów, a tym samym dużych robót ziemnych, o wartości kilkuset tysięcy złotych, o czym mowa m. in. w załączonych do akt sprawy kosztorysach z 20.06.2014 r., czego Sąd Okręgowy w Szczecinie w ogóle nie uwzględnił w swoich rozważaniach. Zdaniem powódki w powołanych wyżej kosztorysach dopuszczonych jako dowody w niniejszej sprawie następujące pozycje obejmują prace budowlane z zakresu Etapu II przedmiotowego zadania inwestycyjnego, które nie stanowiły w ogóle przedmiotu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, a tym samym nie mogły stanowić również przedmiotu spornej umowy - kontraktu nr (...) z dnia 04.08.2011 r.
  3. w kosztorysie (...) 0+300 : poz. 22, poz. 33 w całości oraz ok. 18% z działów 1.2 ROBOTY ZIEMNE, 1.3 PODBUDOWY,
  4. w kosztorysie (...) 0+900 zejście na jedną jezdnie : poz. 20 i poz. 31 w całości oraz ok. 25% z działów 1.2 ROBOTY ZIEMNE, 1.3 PODBUDOWY Powódka wskazała, że powyższe roboty budowlane wykonane zostały jedynie z tego powodu, że pozwana poinformowała, że nie wyda pozwolenia na użytkowanie całej inwestycji (jak wiadomo Gmina Miasto S. jest Gminą na prawach Powiatu, stąd de facto ten sam organ odpowiedzialny jest również za wydawania pozwoleń na użytkowanie), tym samym powódka niejako zmuszona została do wykonania także tego typu prace, które stanowią niewątpliwie wzbogacenie się pozwanej, kosztem zubożonej powódki. Uzasadniając wniosek o uwzględnienie nowych wniosków dowodowych powódka wskazała, że konieczność złożenia powołania się na zawiadomienie o wyborze oferty powódki z 14.07.2011 r. powstała wskutek ustalenia przez Sąd I instancji, że strony sporu powinny wspólnie zmienić aneksem specyfikację istotnych warunków umowy, podczas gdy Zmiana tej specyfikacji istotnych warunków zamówienia dokonana została przez samego pozwanego w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy Prawo zamówień publicznych. Powódka zaś składała ofertę na wykonanie prac budowlanych, będących przedmiotem umowy, w której to ofercie nie było prac budowlanych stanowiących tzw. prace budowlane przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300" w ramach projektu „Doprowadzenie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo - składowe", albowiem sam pozwany wyłączył te prace załącznikiem nr 16 do specyfikacji istotnych warunków zamówienia z przedmiotu umowy i na tak określony zakres umowy powódka złożyła ofertę z dnia 24.06.2011 r., wskutek czego doszło do zawarcia oznaczonej umowy o roboty budowlane o treści określonej złożoną ofertą. Podobnie w przypadku pozostałych dowodów z dokumentów, w ocenie powódki, po pierwsze dokumenty te zostały sporządzone na ostatnim etapie realizacji inwestycji, tuż przed jej odbiorem końcowym i oddaniem do użytkowania, a więc ponad 2 lata, po dacie złożenia pozwu w niniejszej sprawie, stąd nie było możliwości przedłożenia tych dokumentów wraz z pozwem. Ponadto powódka oświadcza, że także potrzeba złożenia wniosku dowodowego z tych dokumentów powstała na etapie postępowania przed Sąd II instancji, albowiem wystarczającym dla wykazania zakresu rzeczowego prac budowlanych wydawał się wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego ds. budownictwa lądowego i kosztorysowania, jednakże z uwagi na uznanie, pomimo wyraźnych postanowień umowy oraz specyfikacji istotnych warunków zamówienia, że przedmiot umowy stanowią wyłącznie prace budowlane I etapu, Sąd Okręgowy w Szczecinie uznał także prace II etapu, za prace stanowiące przedmiot umowy. W tym stanie rzeczy przedmiotowe wnioski dowodowe wydają się – stronie apelującej - być koniecznym uzasadnieniem wniosku dowodowego z opinii biegłego sądowego oraz odpowiedzi na pytania wykonawców z dnia 30.03.2011 r., , natomiast w korespondencji z miesiąca kwietnia 2014 r. wynika, że Inwestor Zastępczy żądał od powódki wykonania także prac, przewidzianych w II etapie - bez tego nie byłby możliwy odbiór całej inwestycji. Pozwana wniosła o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych, ponadto o oddalenie wszelkich dodatkowych wniosków dowodowych, które należy uznać za spóźnione. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powódki okazała się niezasadna. Sąd Apelacyjny nie stwierdził wadliwości postępowania przed Sądem pierwszej instancji skutkujących nieważnością postępowania. Kontrola instancyjna nie wykazała też uchybień przepisom prawa materialnego oraz zarzucanych przez stronę apelującą błędów dotyczących prawa procesowego. Dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne dotyczące okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie, znajdują odzwierciedlenie w przytoczonych na ich poparcie dowodach, a ich prawna ocena w kontekście weryfikacji żądania powódki i zarzutów pozwanej zasługuje na pełną aprobatę. Stąd zasadniczo ustalenia te oraz wyprowadzone na ich podstawie wnioski prawne Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne. Zważywszy, że wadliwość wydanego rozstrzygnięcia, zdaniem strony powodowej, stanowiła skutek błędów Sądu pierwszej instancji przy gromadzeniu dowodów oraz ich ocenie, prowadzącej w efekcie do błędnych ustaleń stanu faktycznego niniejszej sprawy i uchybień przepisom prawa materialnego, a o prawidłowości zastosowania norm prawa materialnego należy rozstrzygać po stwierdzeniu, że nie miały miejsca uchybienia, co do zakreślenia ram postępowania dowodowego i oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów, w pierwszej kolejności odnieść się należało do zarzutów skarżącego dotyczących tych kwestii. Dodać przy tym trzeba, że z uwagi na zmiany roszczeń dokonywanych przez powoda w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz mając na uwadze fakt, że strona powodowa powołując się na twierdzenia i wnioski zawarte w piśmie złożonym po zamknięciu rozprawy przez Sąd orzekający w pierwszej instancji, zarzuciła również bezzasadne nieuwzględnienie przez ten Sąd jej wniosku o otwarcie rozprawy, nadto powołała nowe wnioski dowodowe w postępowaniu odwoławczym, w pierwszej kolejności wskazać należy w jaki sposób należało określić zakres materiału procesowego stanowiącego bazę rozstrzygania przez Sąd Apelacyjny. Niewątpliwie podstawą roszczenia w sensie prawa materialnego jest stosunek prawny, z którego roszczenie wynika, a w sensie proceduralnym - zespół okoliczności faktycznych, na które powód celem usprawiedliwienia roszczenia się powołuje i na których stwierdzenie składa dowody (zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1933 r., I C 2923/32, OSN (C) 1934/4/220). Przedmiotowe granice zawisłości sporu wyznaczają żądanie udzielenia ochrony prawnej w sposób i w zakresie wskazanym w pozwie oraz podstawa faktyczna żądania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r., I CSK 451/10, LEX nr 798236). Dodać przy tym trzeba, że powód w świetle art. 207 § 6 kpc winien już w pozwie zgłosić wszystkie twierdzenia i dowody na ich poparcie, jako że spóźnione– zgodnie z kategorycznym brzmieniem tego unormowania – sąd pomija, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w pozwie (…) bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. Zestawiając regulacje z art.207 § 6 § 1 kpc i z art. 217 § 1 kpc, stwierdzić należy, że okoliczności faktyczne i dowody, co do których powód uprawdopodobni, że nie zgłosił ich w pozwie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności – powód może złożyć do zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji. Z przepisu art. 217 § 1 kpc wynika bowiem, że strony zasadniczo mogą przytaczać okoliczności faktyczne oraz zgłaszać wnioski dowodowe tylko do momentu zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji. Jeżeli natomiast sąd odroczył ogłoszenie wyroku (art. 326 § 1 kpc), strona może zgłosić wniosek o otwarcie rozprawy na nowo oraz wskazać nowe fakty i środki dowodowe, tylko jeżeli przed zamknięciem rozprawy nie wiedziała o ich istnieniu (art. 316 § 2 kpc ) lub nie istniała potrzeba powołania tych faktów i dowodów, co można wywieść z treści art. 381 kpc, który dotyczy nowości w postępowaniu apelacyjnym (por. też: Przemysław Telenga, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, pod red. Prof. Andrzeja Jakubeckiego, WKP 2012 ). Przepis natomiast art. 382 kpc, w myśl którego sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym odnosi się do materiału zaprezentowanego przez strony z uwzględnieniem zasad wynikających z przedstawionych wyżej unormowań. Nadto w myśl regulacji art. 383 kpc w postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami. Jednakże w razie zmiany okoliczności można żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się można nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Z przepisu tego wynika, że przedmiot postępowania przed sądem drugiej instancji wyznaczony apelacją nie może w zasadzie przekraczać żądania pozwu (ewentualnie rozszerzonego przed sądem pierwszej instancji zgodnie z art. 193).Wyjątek od tej reguły odnosi się po pierwsze do sytuacji, gdy po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji ulegają zmianie okoliczności faktyczne; żądanie zamiast pierwotnego przedmiotu sporu innego przedmiotu lub jego wartości jest wówczas uzasadnione np. zniszczeniem lub uszkodzeniem pierwotnie żądanego przedmiotu. Przedmiotowa zmiana powództwa w postępowaniu apelacyjnym jest również dopuszczalna w sprawach o świadczenia powtarzające się. W świetle zatem przepisu art. 383 kpc za niedopuszczalną uznać należy, dokonaną dopiero w postępowaniu apelacyjnym zmianę żądania pozwu, polegającą – miedzy innymi – na wyeksponowaniu nowego uzasadnienia zgłoszonego żądania, wynikającego z powołania się na nowe, nie wskazywane przed sądem pierwszej instancji fakty, z którymi powód wiąże swoje roszczenie. Odnośnie unormowań dotyczących oceny dowodów wskazać należy, że sąd odwoławczy, niezależnie od tego, czy prowadzi sam postępowanie dowodowe, czy jedynie weryfikuje ustalenia faktyczne dokonane przez sąd pierwszej instancji, ma obowiązek samodzielnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie. Jednakże - jak wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie Sądu Najwyższego - zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc może być uznany za zasadny jedynie w wypadku wykazania, że ocena materiału dowodowego jest rażąco wadliwa czy w sposób oczywisty błędna, dokonana z przekroczeniem granic swobodnego przekonania sędziowskiego, wyznaczonych w tym przepisie. Sąd drugiej instancji ocenia bowiem legalność oceny dokonanej przez Sąd Okręgowy, czyli bada czy zostały zachowane kryteria określone w art. 233 § 1 kpc. Należy zatem mieć na uwadze, że - co do zasady - Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, dokonując wyboru określonych środków dowodowych. Jeżeli z danego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona tylko wtedy gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych (por. przykładowo postanowienie z dnia 11 stycznia 2001 r., I CKN 1072/99, Prok. i Pr. 2001 r., nr 5, poz. 33, postanowienie z dnia 17 maja 2000 r., I CKN 1114/99, nie publ., wyrok z dnia 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 2000 r., nr 7-8, poz. 139, ). W tym miejscu Sąd Apelacyjny sygnalizuje jednie, jako że odniesienie się do poszczególnych, podnoszonych w apelacji kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie, zostanie przedstawione poniżej – że ocena dowodów dokonana przez Sąd pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie nie narusza, ani reguł logicznego myślenia, ani zasad doświadczenia życiowego czy właściwego kojarzenia faktów. Nie sposób również przypisać Sądowi błędu w ocenie mocy poszczególnych dowodów. Zaznaczyć przy tym należy, że Sąd orzekający w pierwszej instancji – oceniając pojedyncze dowody – zgodnie z przepisem art. 233 § 1 kpc – odniósł ich znaczenie do całego, zebranego w sprawie materiału dowodowego. Odnosząc przedstawione wyżej rozważania, do materiału procesowego niniejszej sprawy, wskazać należy, że powódka przed Sądem pierwszej instancji dwukrotnie modyfikowała wniesiony 26 listopada 2012 roku pozew. Pierwotnie domagała się ustalenia w różnych wariantach kwestii związanych z kontraktem nr (...) z 4 sierpnia 2011 r., w tym dotyczących prac budowlanych w zakresie etapu „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300”, związanych z kosztami raportu oddziaływania inwestycji na środowisko w kontekście przebadania potencjalnego siedliska gatunku chronionego gniewosza plamistego oraz z systemem transmisji danych opartych na łączach światłowodowych. Z pozwu wynika, że powódka uznawała, że ww. prace bądź to były objęte kontraktem nr (...) z 4 sierpnia 2011 r. ale częściowo kontrakt ten przewidywał wynagrodzenie ryczałtowe, a częściowo kosztorysowe. I tu powódka zaproponowała dwa warianty, wnosząc o ustalenia że cena ustalona w kontrakcie stron z 4 sierpnia 2011 r. - w zakresie prac projektowych jest wynagrodzeniem ryczałtowym, zaś w zakresie prac budowlanych wynagrodzeniem kosztorysowym, ewentualnie, że cena ta w zakresie prac projektowych oraz w zakresie prac budowlanych, z wyłączeniem prac budowlanych w zakresie etapu „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300” jest wynagrodzeniem ryczałtowym, zaś w zakresie prac budowlanych ww. etapu jest wynagrodzeniem kosztorysowym. Kolejną propozycją powódki co do kwalifikacji podstawy wykonywania przez nią prac projektowych i wykonawczych związanych z etapem „Ulica (...) od węzła (...) do km 0+300”, było wskazanie na łączącą strony dodatkową umowę w przedmiocie wykonania przez powódkę zleconych przez pozwaną dodatkowych prac budowlanych, objętych wynagrodzeniem kosztorysowym, a nie stanowiących przedmiotu kontraktu nr (...) z 4 sierpnia 2011 r. Według powódki dodatkową umową miała być objęta także wartość prac związanych z koniecznością przedstawienia w ramach raportu oddziaływania inwestycji na środowisko badania potencjalnego siedliska gatunku chronionego gniewosza plamistego oraz robót związanych z systemem transmisji danych opartych na łączach światłowodowych. Wartość wszystkich praw dochodzonych w pozwie powódka określiła w sumie na 105.000 zł brutto, zastrzegając, że jest to wyliczenie wstępne, szacunkowe. Jako podstawę prawną zgłoszonych żądań powódka powołała przepisy dotyczące wynagrodzenia za roboty budowlane (k-ty 2-14). Modyfikując pozew 9 kwietnia 2014 roku (k-ty 775-844) powódka wniosła o zasądzenie od pozwanej kwoty 2.232.492,06 zł jako sumy wartości brutto wszystkich prac dodatkowych zleconych przez pozwaną wraz z ustawowymi odsetkami od 9 kwietnia 2014 r. Na należność tę według powódki składały się następujące kwoty: - 43.050 zł brutto - jako wartość prac niemożliwych do przewidzenia na etapie zawierania umowy i nie stanowiących przedmiotu umowy, polegających na obowiązku uwzględnienia w sporządzonym raporcie oddziaływania inwestycji na środowisko przebadania potencjalnego siedliska gatunku chronionego tj. gniewosza plamistego; - 1.028.469,64 zł brutto – jako łączna wartość prac polegających na zaprojektowaniu i wybudowaniu systemu transmisji danych opartych na łączach światłowodowych. - 1.160.972,42 zł brutto (netto 943.880,02 zł) – jako łączna wartość prac dodatkowych, niemożliwych do przewidzenia na etapie zawierania umowy i nie stanowiących przedmiotu umowy, wynikających ze zwiększonego zakresu prac projektowych i wykonawczych zleconych przez powoda przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300 w ramach projektu „Doprowadzanie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo – składowe”. Ponownej zmiany powództwa powódka dokonała 27 czerwca 2014 r. (k-ty 857-898) rozszerzając je do kwoty 3.504.263,01 zł. Wskazała, że na powyższą kwotę składają się podane w piśmie z 9 kwietnia 2014 roku należności: - 43.050 zł brutto - wynikająca z konieczności rozszerzenia raportu oddziaływania inwestycji na środowisko o badania dotyczące potencjalnego siedliska gniewosza plamistego oraz 1.028.469,64 zł brutto – jako wartość prac związanych z realizacją systemu transmisji danych opartych na łączach światłowodowych; - 1.157.900,13 zł brutto (941.382,22 zł netto)– jako wartość prac wynikających ze zwiększonego zakresu prac projektowych i wykonawczych przy wykonaniu Węzła (...); powódka podała przy tym że w wyniku inwentaryzacji tych prac, ich zakres rzeczowy oraz wartość (w stosunku do podanej w piśmie z 9 kwietnia 2014 roku) uległa nieznacznemu zmniejszeniu; - 1.274.843,24 zł brutto (1.036.457, 92 zł netto) – o którą powódka rozszerzyła pozew, podając że jest to wartość prac związanych również z wykonaniem ww. węzła lecz dotyczących odcinka zejścia dwóch jezdni na jedną; według powódki prace te zostały wykonane na zlecenie pozwanej, były niemożliwe do przewidzenia na etapie zawierania spornej umowy oraz nie stanowiły przedmiotu umowy. Powódka podtrzymała przy tym stanowisko, co do alternatywnej podstawy prawnej dochodzonego żądania - przepisu art. 405 kc, podając dodatkowo, że znajduje ono uzasadnienie prawne również w świetle przepisu art. 410 § 1 kc w związku z art. 405 kc. Powódka w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji domagając się wynagrodzenia z tytułu zwiększonego zakresu prac projektowych i wykonawczych zleconych przez pozwanego przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300 w ramach projektu „Doprowadzanie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo – składowe” w ostatecznej wysokości 2.432.743, 37 zł (jako sumy ww. kwot 1.157.900,13 zł brutto i 1.274.843,24 zł brutto). Według twierdzeń powódki przedstawionych przed Sądem Okręgowym, prace te zostały bowiem wyłączone z zakresu umowy przez samą pozwaną na etapie postępowania przetargowego, poprzez zmianę treści Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia, modyfikacją nr 11 pkt 13 z 31 maja 2011 roku. Apelacją powódka objęła ww. wynagrodzenie z tytułu zwiększonego zakresu prac projektowych i wykonawczych zleconych przez pozwaną przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300 w ramach projektu „Doprowadzanie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo – składowe”, z tym że nie w dochodzonej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym wartości brutto (2.432.743, 37 zł, tj. sumy kwot 1.157.900,13 zł i 1.274.843,24 zł), tylko w sumie wartości netto, tj. kwotę 1.977.840,14 zł ( 941.382,22 zł + 1.036.457,92 zł). Powódka w apelacji podtrzymała twierdzenia, co do zakresu łączącej strony umowy z 4 sierpnia 2011 roku, z którym wiązała zasadność swojego roszczenia również przed Sądem Okręgowym, wskazując, że prace związane z realizacją etapu „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300", wskutek modyfikacji nr 11 pkt 13 zostały wyłączone z przedmiotu umowy stron z 4 sierpnia 2011 r.. Dodatkowo podniosła (w stosunku do przytoczeń faktycznych przedstawianych przed Sądem pierwszej instancji), że część wykonanych przez nią prac z tego zakresu, przewidziana została do realizacji w ramach II etapu prac, który to nie stanowił przedmiotu zamówienia publicznego, w konsekwencji którego doszło do zawarcia przez strony kontraktu z 4 sierpnia 2011 r. Odnosząc zakres przedstawianych przez powoda w niniejszej sprawie roszczeń, do przedstawionych na wstępie niniejszych rozważań regulacji prawnych określających ramy orzekania w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz w postępowaniu odwoławczym, wskazać należy, że powódka po raz pierwszy z żądaniem zapłaty z tytułu wartości prac dodatkowych, niemożliwych do przewidzenia na etapie zawierania umowy i nie stanowiących przedmiotu umowy z 4 sierpnia 2011 roku, wynikających ze zwiększonego zakresu prac projektowych i wykonawczych zleconych przez pozwanego przy „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300 w ramach projektu „Doprowadzanie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo – składowe”, wystąpiła 9 kwietnia 2014 roku, wskazując, że łączna wartość tych prac stanowi kwotę 1.160.972,42 zł brutto (netto 943.880,02 zł) Następnie, 27 czerwca 2014 r. w ten sposób zmodyfikowała swoje roszczenie, że skorygowała ww. kwotę obniżając żądanie w tym zakresie do kwoty 1.157.900,13 zł brutto (netto 941.382,22 zł), podając że w wyniku inwentaryzacji tych prac ustaliła, że ich zakres rzeczowy oraz wartość (w stosunku do podanej w piśmie z 9 kwietnia 2014 roku) uległy nieznacznemu zmniejszeniu. Dodatkowo powódka rozszerzyła pozew o zapłatę kwotę 1.274.843,24 zł brutto (co netto stanowi kwotę 1.036.457, 92 zł) dochodząc jej także z tytułu wartości prac wykonanych na zlecenie pozwanej, niemożliwych do przewidzenia na etapie zawierania spornej umowy oraz nie stanowiących przedmiotu umowy a wykonanych również przy realizacji etapu „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300 w ramach projektu „Doprowadzanie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo – składowe”, podając że te prace dotyczą odcinka zejścia dwóch jezdni na jedną. Uzasadniając żądania dochodzone ze ww. tytułu powódka zarówno w piśmie z 9 kwietnia 2014 roku, jak i z 27 czerwca 2014 roku wskazała na wyłączenie przez pozwaną, w trakcie postępowania przetargowego z zakresu prac pierwotnie objętych zamówieniem publicznym prac dotyczących etapu „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300 w ramach projektu „Doprowadzanie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo – składowe”, co powódka wiązała z wprowadzoną przez pozwaną modyfikacją nr 11 pkt 13 z 31 maja 2011 roku. W tym stanie rzeczy jako zasadne ocenić należy uznanie przez Sąd pierwszej instancji za kluczową dla rozstrzygnięcia o żądaniu powódki w tym zakresie kwestii, czy stosunkiem zobowiązaniowym stron – umową o roboty budowlane – objęty był etap „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300 w ramach projektu „Doprowadzanie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo – składowe”. Rozstrzygając tę kwestię Sąd Okręgowy podzielił stanowisko strony pozwanej, że realizacja etapu „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300 w ramach projektu „Doprowadzanie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo – składowe”, nie została wyłączona z pierwotnie zakładanego zakresu prac. Wbrew twierdzeniom i zarzutom apelacji Sąd pierwszej instancji dokonał analizy materiału dowodowego, w kontekście ustalenia zakresu stosunku zobowiązaniowego stron. Sąd ten nie tylko przeprowadził szczegółową analizę dokumentów mających odzwierciedlać tę relacje gospodarczą stron, ale też powiązał je z dowodami osobowymi. Sąd zaprezentował szeroką argumentację odnośnie ryczałtowego – w rozumieniu art. 632 kc - charakteru wynagrodzenia ustalonego umową stron oraz przyczyn dla których uznał, że prace dotyczące etapu „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300 w ramach projektu „Doprowadzanie niezbędnej infrastruktury technicznej do stref inwestycyjnych T. i D. przeznaczonych pod funkcje przemysłowo – składowe” nie zostały wyłączone z zakresu umowy z 4 sierpnia 2011 roku. Sąd Apelacyjny w pełni podziela tę argumentację, a z uwagi na obszerne przytoczenie tych wywodów we wstępnej części niniejszego uzasadnienia, za niecelowe uznaje ponowne jej przedstawianie. Podkreślić jednie można, że wskazując na brak podstaw do uznania, że roboty dotyczące etapu „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300” wykraczały poza zakres kontraktu Sąd kierował się przede wszystkim brzmieniem przepisu art. 31 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych i opisanie przez pozwaną przedmiot zamówienia za pomocą programu funkcjonalno-użytkowego. Odnosząc się do stanowiska powódki, co do wyłączenia z zakresu umowy ww. etapu modyfikację nr 11 z 31 maja 2011r., a w szczególności pkt 13 tej modyfikacji, wskazując na możliwość wywołania z uwagi na treść tej modyfikacji pewnych wątpliwości, co do zakresu prac, jaki powinna wykonać powódka, stwierdził że nie doszło do porozumienia pomiędzy pozwaną a Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, co do wykonania tych prac, a Załącznik nr 1A miał zastąpić załączniki graficzne dołączone do wcześniejszego porozumienia. Skoro zatem do porozumienia nie doszło, a załącznik nr 1A miał stanowić jednie załącznik do tego porozumienia, nie mógł więc stanowić podstawy do uznania, że prace w nim określone zostały wyłączone z zakresu umowy. I choć słusznie zauważa Sąd pierwszej instancji, że modyfikacja ta nie zmieniała treści samej (...), tylko wprowadzała zmiany jej załącznika, to kwestia ta – eksponowana w apelacji – pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia czy ostatecznie etap „Ulicy (...) od węzła (...) do km 0+300” wyłączony został z zakresu umowy stron. Istotne bowiem pozostaje, że w ślad za zmianą opisaną w wyżej przedstawionej modyfikacji nie poszły zmiany Programu Funkcjonalno – Użytkowego, pozostawiono w nim wszystkie powołane zapisy, w których uwzględniano wykonanie spornego odcinka ulicy (...). Zmian nie wprowadzono również do Wykazu Cen, w którym wykonanie odcinka ulicy zostało uwzględnione pod pozycją I-3 i przy której wartość prac powódka określiła na 0 zł. Sytuacja ta – jak słusznie zauważa Sąd Okręgowy – mogła wywołać wątpliwości, zatem w celu zabezpieczenia swoich interesów powódka winna zwrócić się już na etapie postępowania przetargowego o wyjaśnienie analizowanej kwestii, czego nie uczyniła. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zatem, wobec sporu pomiędzy stronami w zakresie sposobu interpretacji zakresu umowy, wskazał na konieczność kierowania się postanowieniami kontraktu z 4 sierpnia 2011 r. (k.172), w którym wprost wskazano, jak należy umowę tę interpretować (pkt 2), a w szczególności, w jakiej kolejności należy przy jej wykładni uwzględniać dokumenty składające się na nią. Z Kontraktu wprost wynika, że to co znajduje się w Programie Funkcjonalno - Użytkowym bądź Wykazie Cen ma pierwszeństwo przed modyfikacjami i wyjaśnieniami, a także Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia. Słusznie zatem Sąd uznał, że skoro nie zmieniono tego zakresu umowy w Programie Funkcjonalno – Użytkowym i Wykazie Cen, to tym samym nie doszło do zmiany umowy w analizowanym zakresie, konsekwencją czego było przyjęcie, że wykonanie odcinka ulicy (...) od węzła (...) do 0+300 km było objęte umową stron, a tym samym ustalonym w niej wynagrodzeniem ryczałtowym. Dodać przy tym należy, że Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć przepisu art. 31 Ustawy Prawo zamówień publicznych poprzez zrealizowanie spornej umowy w systemie zaprojektuj i wykonaj roboty budowlane w rozumieniu ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane na podstawie programu funkcjonalno-użytkowego, który w niewłaściwy sposób, zbyt ogólnikowy i niedostateczny opisywał przedmiot zamówienia, w sposób sprzeczny z w/w przepisem prawa oraz wydanym na jego podstawie Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego, regulacja ta bowiem odnosi się głównie do zamawiającego, a prawidłowość jej zastosowania – jak słusznie podnosi pozwany - mogła zostać zweryfikowana w postępowaniu o zamówienie publiczne. Istotne pozostaje przy tym, że powód nie próbował nawet podważyć toku rozumowania Sądu pierwszej instancji, a swoje stanowisko odnośnie zaniechania przez Sąd Okręgowy ustalenia zgodnej woli stron, co do wyłączenia spornego odcinka z zakresu umowy - a tym samym naruszenia art.65 kc - przedstawił z pominięciem podanych przez ten Sąd argumentów. W ocenie Sądu Apelacyjnego podnoszony przez skarżącą w apelacji twierdzenie o naruszeniu art. 66 k.c. oraz art.

§ 1k.c.

w zw. z art. 139 Ustawy Prawo zamówień publicznych, wiązane przez nią z faktem nie uwzględnienia przez Sąd Okręgowy , że do swojej oferty dołączyła załącznik nr 16 oraz że w Wykazie Cen pod pozycją I-3, w której uwzględnione zostało wykonanie ww. odcinka, powódka określiła wartość prac na 0 zł, nie podważa zasadności ww. motywów Sądu pierwszej instancji. Budząca wątpliwości treść modyfikacji wprowadzająca załącznik 16 - zwłaszcza w zestawieniu z określoną w umowie kolejnością, co do znaczenia składających się na nią poszczególnych dokumentów, a także w zestawieniu z niezakwestionowaną przez powódkę, podawaną przez pozwaną praktyką, co do określania w postępowaniach przetargowych stawki za niektóre prace na poziomie 0 zł, celem zwiększenia konkurencyjności, dodatkowo przy niezdyskredytowanych ustaleniach Sądu Okręgowego, że przystępujący do tego samego przetargu inni oferenci przedstawiali wycenę tych prac w granicach od 347.698,60 zł do 912.507 zł – nie może stanowić podstawy do uznania za błędne stanowiska Sądu Okręgowego, co do braku podstaw do stwierdzenia, że wykonanie odcinka ulicy (...) od węzła (...) do 0+300 km zostało wyłączone z zakresu umowy stron. Skoro powód przed Sądem pierwszej instancji jednie z faktem wyłączenia ww. prac z przedmiotu umowy wiązał swoje roszczenie – określając je jako wynagrodzenie za prace dodatkowe, których nie można było przewidzieć na etapie zawierania umowy, bądź jako świadczenie nienależne, ewentualnie jako bezpodstawne wzbogacenie – a przedstawione wyżej argumenty nakazują przyjąć, że prace dotyczące tego odcinaka nie zostały z umowy wyłączone, a zatem ich wykonanie objęte jest określonym w umowie z 4sierpnia 2011 roku wynagrodzeniem ryczałtowym, brak jest podstaw do przyjęcia zasadności żądania powódki konstruowanego bądź jako wynagrodzenia za zlecone roboty dodatkowe, bądź jako świadczenie nienależne pozwanej (art.410 i nast. kc), czy jako wzbogacenie się przez pozwaną kosztem powódki, bez podstawy (art.405 kc). W tym stanie rzeczy już tylko dla porządku dodać

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.