Obsah (4)
§ 1§ 2§ 4§ 5Sygn. akt IV P 1/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 września 2015r. Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSO Elżbieta Wojtcz
§ 1k.p.
oraz wydane na podstawie art.
§ 2
k.p., rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 roku w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, a także zastępujące je od 1 marca 2013 roku rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Przepisy przewidują dwa sposoby ochrony uprawnień pracowników związanych z podróżą służbową. Po pierwsze, w aktach określonych w art.
§ 4k.p.
(postanowieniach układu zbiorowego pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę) dieta nie może być niższa niż ustalona dla pracowników sfery budżetowej. Po drugie, jeżeli te akty nie zawierają postanowień dotyczących zwrotu kosztów podróży służbowej, zastosowanie znajdują przepisy dotyczące pracowników sfery budżetowej (art.
§ 5k.p.).
Zgodnie z obowiązującym do końca lutego 2013 r. § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 roku w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, a także zgodnie z zastępującym je od 1 marca 2013 roku rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej - z tytułu podróży odbywanej w miejscu i terminie określonym przez pracodawcę pracownikowi przysługują diety oraz zwroty kosztów noclegów. Dieta jest przeznaczona na pokrycie kosztów wyżywienia i inne drobne wydatki. Wysokości diet za dobę podróży w poszczególnych państwach jest określona w załącznikach do ww. rozporządzeń. Zgodnie z powołanymi rozporządzeniami za nocleg przysługuje pracownikowi zwrot kosztów w wysokości stwierdzonej rachunkiem, w granicach ustalonego na ten cel limitu określonego w załączniku do rozporządzenia. W razie nieprzedłożenia rachunku za nocleg, pracownikowi przysługuje ryczałt w wysokości 25% limitu. Oba rozporządzenia, wykluczają jednak możliwość zwrotu pracownikowi kosztów wydatkowanych na nocleg czy ryczałtu na jego pokrycie, jeżeli pracodawca lub strona zagraniczna zapewniła pracownikowi bezpłatny nocleg. W uchwale z dnia 7 października 2014 r. Sąd Najwyższy wskazał, że zapewnienie pracownikowi - kierowcy samochodu ciężarowego - odpowiedniego miejsca do spania w kabinie tego pojazdu podczas wykonywania przewozów w transporcie międzynarodowym nie stanowi zapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu w rozumieniu § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, co powoduje, że pracownikowi przysługuje zwrot kosztów noclegu na warunkach i w wysokości określonych w rozporządzeniu albo na korzystniejszych warunkach i wysokości, określonych w umowie o pracę, układzie zbiorowym pracy lub innych przepisach prawa pracy (I PZP 3/14, OSNP 2015/4/47). W niniejszej sprawie zarówno wysokość diet, jak i ryczałtów za nocleg nie została określona w umowie o pracę, zaś pracodawca w spornym okresie nie posiadał układu zbiorowego pracy, regulaminu pracy czy też regulaminu wynagradzania. Co za tym idzie, do określenia należności kierowcy z tytułu diet oraz ryczałtów za noclegi zastosowanie znalazły do dnia 28 lutego 2013r. przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r., zaś od dnia 1 marca 2013 r. przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Odnosząc się do definicji „podróż służbowa” to powyższa kwestia uregulowana została w art. 2 pkt 7 ustawy o czasie pracy kierowców 16 kwietnia 2004 r. zgodnie z którą za podróż służbowa uważane jest każde zadanie służbowe polegające na wykonywaniu, na polecenie pracodawcy: a)przewozu drogowego poza miejscowość, o której mowa w pkt 4 lit. a, lub b)wyjazdu poza miejscowość, o której mowa w pkt 4 lit. a, w celu wykonania przewozu drogowego. W umowie o pracę jako miejsce wykonywania pracy przez powoda została wskazana miejscowość K., zatem podróże odbywane przez powoda do R., N., B., F., H., R.
(1), B.
(1), P. w okresie jego zatrudnienia u pozwanego są podróżami służbowymi w rozumieniu w/w przepisu. Powyższa kwestia nie była również kwestionowana w toku procesu przez pozwanego. W ocenie Sądu Okręgowego, otrzymywana przez powoda kwota „w kopertach” zależna od liczby zrealizowanych kursów w istocie stanowiła wynagrodzenie za pracę, a nie diety i ryczałty za noclegi. Świadczenia wypłacane przez pracodawcę na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową pracownika nie są składnikiem wynagrodzenia za wykonaną pracę, ale stanowią zwrot zwiększonych kosztów wynikających ze świadczenia pracy poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy (por. wyrok SN z 15 lutego 2000 r., I PKN 536/99, OSNAPiUS 2001 nr 13, poz. 443). Zeznania świadków oraz powoda L. C. pozwoliły ustalić, że dodatkowe kwoty otrzymywane przez kierowców obok wynagrodzenia ustalonego w mowie o pracę traktowane były przez nich jako dalsza część wynagrodzenia, tylko otrzymywana „nieoficjalnie” w kopertach na koniec każdego miesiąca, bez kwitowania ich odbioru. Także z zeznań członka zarządu pozwanej spółki wynika, iż powód miał otrzymywać „kwotę podstawową wynikającą z umowy tj. 2000 zł brutto, plus za każdy kurs, plus zaliczki na drogę, paliwo, opłaty na parking i autostrady”
(167). Choć w ocenie pozwanego, „kierowcy wiedzieli, że zamiast diet i ryczałtów będą mieli kwoty wypłacane w kopertach” (k. 167v), to jednak nie potwierdziły tego zeznania świadków będących kierowcami, także zawnioskowanych przez stronę pozwaną. Nadto należy wskazać, że praktyką w działalności transportowej jest rozliczanie się z kierowcami „od kursu”, przy czym „oficjalnie” na konto przelewana jest jedynie część wynagrodzenia, zaś gotówką przekazywana jest reszta kwoty, od której nie jest odprowadzany podatek do Urzędu Skarbowego oraz składka do ZUS. Pracownicy pozwanego nie kwitowali odbioru kopert, w których znajdowały się kwoty od 2.000 zł. Powód przyznał, iż otrzymywał dodatkowe „nieoficjalne” wynagrodzenie w wysokości około 2.000 zł miesięcznie, niemniej jednak nie budzi wątpliwości Sądu, że w kopertach odebranych przez L. C. znajdowały się także wyższe kwoty zależne od liczby wykonanych kursów w danym miesiącu. Brak było jednak możliwości jednoznacznego określenia ww. kwot, bowiem pracodawca nie prowadził żadnej ewidencji potwierdzającej wysokość kwot przekazywanych kierowcom w kopertach. Brak dokumentacji płacowej wynikający z zaniedbania jej prowadzenia przez pracodawcę powoduje zmianę wynikającego z art. 6 k.c. rozkładu ciężaru dowodów, przerzucając go na osobę zaprzeczającą faktom, z których strona powodowa wywodzi skutki pozwu (por. wyrok SN z dnia 5 maja 1999 r., OSNAP 2000/14/53). W niniejszej sprawie, pozwany na okoliczność dokonania wypłat powodowi należności z tytułu diet i ryczałtów za podróże służbowe, a także ich wysokości, przedstawił zestawienie przygotowane przez jego pracownika K. R.
(2). Nadto pozwany twierdził m.in. iż pomimo dokonania wypłaty powodowi wszelkich należności z tytułu diet i ryczałtów za noclegi, to należności z tytułu podróży służbowych powodowi w ogóle nie przysługiwały. W takim razie należy zastanowić, się skoro się według pozwanego nie należały, to z jakiego tytułu były wypłacane. Powyższe również wskazuje na to, że pieniądze od kursu stanowiły nieopodatkowaną część wynagrodzenia. Należy mieć również na uwadze zeznania świadków kierowców, którzy pytani w jaki sposób byli wynagradzani zeznawali: „Na wynagrodzenie składała się ilość wyjazdów zagranicznych. (…). Podstawa plus dodatkowe kursy to było całe miesięczne wynagrodzenie (zeznania świadka Ł. C. k.89), „Ja miałem 1500 zł podstawy na konto plus na koniec miesiąca była koperta najprawdopodobniej za wyjazdy, nie wiem za co.” (zeznania J. K.
(2)k.90v), „Moje wynagrodzenie to wynikające z umowy 1500 zł do ręki plus koperta” (zeznania K. L. k. 91v), „Byłem wynagradzany 1500 zł –stała pensja, plus za kursy dodatkowo w kopertach.” „Nikt nas nie informował przy podpisywaniu umowy o tym, że należą się diety, ryczałty za noclegi za podróże służbowe” (zeznania J. W.
(1)k.92 i 93). Powyższe wskazuje na to, że kwoty wypłacane przez pozwanego w kopertach stanowiły część wynagrodzenia a należności z tytułu diet i ryczałtów za podróże służbowe i tak były traktowane przez kierowców zatrudnionych u pozwanego. Wymienieni świadkowie konsekwentnie zeznali również, że pracodawca nie zapewniał im w trakcie podróży służbowych wyżywienia i noclegu. Wymienieni w tym powód sami organizowali sobie wyżywienie, a spali w kabinach samochodów ciężarowych. Mając na uwadze w/w dowody z zeznań świadków, którzy zgłoszeni zostali przez powoda i przez pozwanego (J. K., J. W., Ł. C.) i wszyscy świadkowie nie pracują już u pozwanego więc nie mieli żadnego interesu, aby zeznawać na korzyść jednej ze stron procesu, Sąd odmówił wiarygodności dowodowi z zeznań świadków: K. R.
(2), M. P. oraz dowodowi z przesłuchania K. K. w charakterze strony w części dotyczącej ich twierdzeń jakoby należności w kopertach były wypłacane z tytułu diet i ryczałtów za noclegi. Podkreślenia wymaga również to, iż to na pracodawcy spoczywa ciężar dowodu co do wypłacenia pracownikowi należności z tytułu diet i ryczałtów związanych z podróżą służbową, a nie na inny cel. W ocenie Sądu, pozwana spółka jako pracodawca nie wykazała, by pieniądze przekazywane kierowcom w kopertach na koniec każdego miesiąca były pracownikom wypłacane zamiast diet i ryczałtów, nie została także wykazana wysokość kwot otrzymanych przez pracowników w ten właśnie „nieoficjalny” sposób. Pozwany reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie przedłożył żadnych dowodów rachunkowych i księgowych świadczących o tym w jaki sposób kwoty wypłacane kierowcom w kopertach był ewidencjonowane w dokumentach księgowych i czy w ogóle były ewidencjonowane. Na marginesie należy wskazać, że dietami również nie były kwoty wypłacane powodowi przez pracodawcę zaliczkowo na zakup paliwa, opłaty za przejazdy autostradami, opłaty za parkowanie czy mycie samochodu, z których kierowcy każdorazowo rozliczali się po zakończonym kursie, co przyznał przesłuchany w charakterze strony K. K.. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia, że powód otrzymał od pracodawcy należności z tytułu diet i ryczałtów związanych z podróżą służbową. Wobec powyższego, za dowodem z opinii biegłej sądowej, uzupełnionej opinią pisemną z dnia 14 czerwca 2015 r., na podstawie powołanych przepisów, Sąd zasądził od pozwanego Grupy (...) sp. z o.o. w K. na rzecz powoda L. C. kwotę 73.333,02 zł tytułem diet i ryczałtów za podróże służbowe. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu jako niezasadne. O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 476 k.c. Pismem z dnia 10 lipca 2013 r., doręczonym pozwanemu w dniu 15 lipca 2013 r., powód wezwał pracodawcę do zapłaty należności z tytułu diet i ryczałtów w terminie 7 dni od otrzymania ww. pisma. Termin na uregulowanie należności upłynął z dniem 22 lipca 2013 r., zatem pozwany pozostawał w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia pieniężnego od dnia 23 lipca 2013 r. Na podstawie art. 83 ust. 2, art. 97 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2014 poz. 1025 j.t.) Sąd nakazał pobrać od pozwanej spółki na rzecz Skarbu Państwa kwotę 4.232,13 zł tytułem kosztów sądowych pokrytych tymczasowo z sum budżetowych Skarbu Państwa. Na kwotę tę złożyła się opłata od pozwu, od poniesienia której powód został zwolniony w wysokości 2100 zł, jak również koszty sporządzenia opinii oraz opinii uzupełniającej w sprawie w wysokości 2132,13 zł. O kosztach procesu orzeczono w oparciu o przepisy art. 100 zd. 1 k.p.c. Na koszty procesu poniesione przez powoda składała się opłata od pozwu w wysokości 2.000 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł, czyli łącznie 5.600 zł. Do kosztów poniesionych przez pozwanego zaliczono: kwotę 2.100 zł tytułem pozostałej części opłaty od pozwu, wydatki na opinie biegłego w wysokości 2.132,13 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł, co dało łącznie kwotę 7.832,13 zł. Powód wygrał niniejszą sprawę w 89%, zatem koszty należne powodowi to kwota 4984 zł, zaś pozwany w 11%, zatem koszty należne pozwanemu to kwota 861,53 zł. Wobec powyższego po kompensacie w/w kwot Sąd zasądził od pozwanego Grupy (...) sp. z o.o. w K. na rzecz powoda L. C. kwotę 4.122,47 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Stosownie do treści art. 477 2 § 1 zd. 1 k.p.c. wyrokowi w pkt I nadano rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 2.060 zł, tj. w części nie przekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w wyroku.