Sygn. akt VU 1113/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2016 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie : Przewodniczący SSO Marzena Głuchowska Protokolant Barbara Wypych po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 r. w Kaliszu odwołania M. Z. od decyzji Nr (...) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 24 sierpnia 2015 r. znak (...) w sprawie M. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o ustalenie ubezpieczenia Oddala odwołanie UZASADNIENIE Decyzją nr (...)z dnia 24.08.2015 r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.stwierdził, iż M. Z.jako osoba prowadząca działalność gospodarczą nie podlega ubezpieczeniu społecznemu od dnia 13.01.2015 r. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M. Z., wnosząc o jej zmianę i ustalenie iż podlega ubezpieczeniu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 13.01.2015 r. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wniósł o oddalenie odwołania. Sąd I instancji poczynił następujące ustalenia faktyczne. M. Z.urodziła 14.07.1979 r. Z zawodu jest gastronomem. Posiada także wykształcenie w zakresie licencjatu uzyskanego w (...) w 2012 r. Wykazała okresy ubezpieczenia od 01.02.2006 r. do 31.10.2006 r. jako barman sprzedawca, od 24.02.2008 r. do 23.04.2008 r., od 25.10.2009 r. do 24.03.2009 r. jako opiekunka osób starszych, od 01.07.2009 r. do 31.12.2012 r. w R.jako sprzedawca i zastępca kierownika sklepu. W okresie od 10.03.2014 r. do 26.06.2014 r. i od 13.10.2014 r. do 12.01.2015 r. odwołująca zgłoszona został w PUP w O.jako osoba bezrobotna. Co do odwołującej zarejestrowanej jako bezrobotna w dniu 22.12.2014 r. sporządzono indywidualny plan działania z datą zakończenia realizacji -20.06.2015 r., którego celem było podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez odwołującą. W dniu 20.01.2015 r. odwołująca utraciła status bezrobotnej wobec zgłoszenia, iż podjęła działalność gospodarczą. Odwołująca nie ma formalnie stwierdzonych kwalifikacji co do znajomości języka niemieckiego. Jego znajomość wywodzi z nauki w szkole średniej oraz pracy przez okres około roku w Niemczech jako opiekunka osób starszych umieszczona w konkretnej rodzinie niemieckiej bez kontaktu np. z urzędami opiekuńczymi czy urzędnikami np. pomocy społecznej. Powyższe dotyczy krótkiego okresu – około roku. Od lutego 2014 r. odwołująca podjęła naukę na poziomie studiów podyplomowych po licencjacie w zakresie transportu i logistyki w systemie zaocznym – zajęcia odbywały się co dwa tygodnie w weekend. (dowód: częściowo zeznania odwołującej, informacja z urzędu pracy). Z dniem 13.01.2015 r. odwołująca zgłosiła w organie ewidencyjnym działalność gospodarczą o nazwie (...). Jako siedzibę firmy wskazano miejsce zamieszkania odwołującej ul (...)w O.. Usługi miały polegać na usługach biurowych w zakresie spedycji i transportu. W swoim miejscu zamieszkania, a także siedzibie firmy, odwołująca posiada laptop, zakupiony znacznie wcześniej. Innych przygotowań co do przygotowania miejsca – siedziby firmy odwołująca nie poczyniła. Zostało z tytułu zgłoszenia działalności gospodarczej dokonane zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego. W deklaracjach rozliczeniowych odwołująca zadeklarowała następujące podstawy wymiaru składek: za styczeń 2015 r. – 321,77 zł, za luty i do maja 2015 r. po 525,00 zł. Za maj 2015 r. odwołująca nie opłaciła składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Zrobiła tak, według pouczenia pracownika ZUS, aby uzyskać wyższe świadczenie, bo tak pozwalają przepisy. Za czerwiec 2015 r. odwołująca zdeklarowała składkę na ubezpieczenie- maksymalną – 9897,50 zł. (dowód: wpis do ewidencji działalności, zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego) Odwołująca nie reklamowała swojej działalności, nie zatrudniała pracowników. Za maj 2015 r. odwołująca nie opłaciła składki na ubezpieczenie chorobowe. Za czerwiec 2015 r. zdeklarowała składkę na ubezpieczenie maksymalną – 9897,50 zł. Odwołująca nie opracowała jakiegokolwiek biznes planu, uznając to za zbędne. Nie zawarła żadnej umowy na usługi, oprócz umowy z K. B.. Nie miała żadnej bazy klientów. Z tytułu zgłoszonej działalności od dnia 13.01.2015 r. odwołująca wykazała przychody wynoszące miesięcznie kwoty rzędu 2000 zł. Powyższe przychody nie mogły pokryć kwoty składek. Jak podała odwołująca składki pokrywała ze swoich przychodów i wynagrodzenia męża. Wynagrodzenia męża odwołująca nie potrafiła podać. Mąż odwołującej od września 2015 r. jest bezrobotny (dowód: częściowo zeznania odwołującej, dokumenty zgłoszeniowe do ubezpieczenia, dokumenty podatkowe, kopia wpisów w książce przychodów i rozchodów) W związku z ciążą odwołująca pozostawała pod opieką lekarza B. B.. Ciąża została stwierdzona dnia 20.01.2015 r., przy określeniu ostatniej miesiączki w dniu 02.11.2014 r. Od 13.07.2015 r. odwołująca zgłosiła roszczenie o zasiłki macierzyńskie. Dziecko urodziło się w dniu (...) (dowód: karta ciąży, historia przebiegu ciąży) Odwołująca przedstawiła umowę o świadczenie usług z dnia 14.01.2015 r. zawartą z firmą (...) w O.. Do zawarcie umowy o współpracy, w której odwołującą określa się jako zleceniobiorcę doszło w następujących okolicznościach. Odwołująca została skontaktowana z K. B. przez znajomych. Była na rozmowie kwalifikacyjnej. K. B. pozostawił odwołującej do wyboru formę prawną świadczenia pracy. K. B.prowadzi firmę od 01.02.2013 r. Siedzibą firmy jest dom K. B., w którym dwa pomieszczenia stanowią biura. Firma zajmuje się transportem i spedycją międzynarodową. Posiada bazę klientów z terenu Niemiec, dla których poszukuje przewoźników w Polsce. Do czerwca 2015 r. K. B.nie posiadał własnych samochodów. Obecnie ma dwa samochody dostawcze. Zatrudnia 3 osoby na podstawie umów zlecenia z wynagrodzeniem najniższym. Osoby zatrudnione na podstawie umów zlecenia mają wykonywać telefony poszukując wykonawców, sprawdzać pocztę, kontaktować się z klientami, wykonywać prace biurowe. Osoby te wykonują pracę w pomieszczeniach biura firmy lub w innym miejscu. Chodzi o wykonanie określonych zadań. Od okresu zakupu samochodów dostawczych od czerwca 2015 r. K. B.zatrudnił dwóch kierowców, którzy wykonują pracę jako osoby prowadzące działalność gospodarczą. Pracownica M. G. zatrudniona jest w firmie (...)w oparciu o umowę zlecenia za wynagrodzeniem 1600 zł. Pracuje w biurze firmy w różnych godzinach, nie każdego dnia, zależnie od ilości pracy, zajmuje się wystawianiem faktur, korespondencją, kontaktowaniem się z podwykonawcami na terenie kraju, innymi pracami biurowymi. K. B.za 2014 r. wykazał przychód wynoszący 6,5 mln zł, zysk brutto 2 mln. Za 2015 r., jak twierdzi K. B., ma obroty około 30 % wyższe niż w roku poprzednim, a kwoty zysku nie zna. Kontakty z klientami zagranicznym K. B.utrzymywał sam. Podobnie, gdy odwołująca nie wykonywała pracy. Jedna z pracownic zaczęła uczyć się języka niemieckiego, aby kontaktować się z firmami. Na podstawie umowy zawartej z K. B., M. Z. miała pozyskiwać klientów i wykonywać prace w obsłudze firmy. Praca była wykonywana w pomieszczeniach firmy (...) przy użyciu firmowego laptopa, telefonu. Wynagrodzenie uzależnione było od ilości przepracowanych godzin pracy. Obliczano je przez podzielenie kwoty wynagrodzenia wynikającego z umowy przez liczbę przepracowanych godzin. Odwołująca uzyskiwała także premię rzędu 300-400 zł. Odwołująca od K. B. otrzymywała listę firm, z którymi ma się kontaktować Odwołująca miała pozyskać klienta firmę (...) w Niemczech. Odwołująca wykonywała pracę w różnych pomieszczeniach firmy (...) i w różnych godzinach. Miała przydzielone biurko w firmie (...). Odwołująca uważa, iż nie mogła pracować z innymi firmami spedycyjnymi. Z zawartej umowy o świadczenie usług wynika zakaz prowadzenia konkurencyjnej wobec zleceniodawcy działalności lub wykonywania pracy na rzecz firmy konkurencyjnej. Wynagrodzenie z tytułu wykonywania umowy ustalono na 2347,82 zł. Zależało ono od ilości przepracowanych godzin i było faktycznie wypłacane w różnych kwotach w kolejnych miesiącach. Składki na ubezpieczenie społeczne płaciła odwołująca. Jednakże z wyjaśnień odwołującej złożonych przed organem rentowym wynika, iż podstawą obliczania wynagrodzenia była kwota 1500 zł, która była dzielona przez normy dni pracy i mnożona następnie przez ilość dni przepracowanych, do której to wielkości doliczano kwotę składki ZUS i ewentualnie premie. Z takich wyjaśnień wynika, iż kwota składek była uiszczana z konta odwołującej lecz finansowana w istocie z funduszu K. B.. W książce rozchodów i przychodów znajdują się wpisy co do zakupu paliwa, usług telekomunikacyjnych, wpłaty z umowy z K. B.. Miesięczne wartości sprzedanych usług wynosiły: styczeń 2015 r. – 1282,50 zł, luty 2015 r. – 1871,88 zł, marzec – 1878,66 zł, kwiecień 2015 r. – 2061,17 zł, maj – 2121,88 zł, czerwiec 2015 r. – 1889.73 zł. (dowód: wpisy w książce rozchodów i przychodów) Odwołująca przedstawiła także faktury dotyczące zakupu paliwa, faktury wystawione dla firmy (...), rachunki za usługi telekomunikacyjne, fakturę za usługi transportu zestawu do przesuwania mebli na łączną kwotę 36,59 zł, faktury na zakup artykułów biurowych w dniu 20.05.2015 r. za kwotę 23,00 zł, fakturę na zakup etui do telefonu, fakturę na usługę kurierską na kwotę 49,50 zł, fakturę za usługi kserowania, fakturę na zakup części do samochodu, fakturę na naprawę notebooka na 50,00 zł, fakturę na zakup artykułów biurowych z 07.03.2015 r. na kwotę 36,60 zł, faktury co do eksploatacji pojazdu, fakturę za jednorazowe usługi biura rachunkowego na 30 zł, fakturę za wyrób pieczątki z 20.01.2015 r., fakturę na zakup artykułów informatycznych na 155,70 zł, fakturę na zakup artykułów biurowych na kwotę 25.99 zł, umowę o usługi telekomunikacyjne. Rachunki za korzystanie z telefonu odwołującej to kwoty rzędu 50 zł. Koszty paliwa to koszty dojazdu odwołującej do siedziby firmy (...). Koszt naprawy notebooka dotyczył sprzętu K. B., który zwrócił odwołującej pieniądze z tego tytułu. Kwoty za kserowanie dotyczyły materiałów szkoleniowych dla odwołującej. Kwota dochodzonych zasiłków macierzyńskich za okres roku stanowi kwotę około 90000 zł. Zapłacone składki za okres od stycznia do lipca 2015 r. wyniosły łącznie około 4000 zł. Odwołująca nie prowadziła działalności gospodarczej od dnia 13.03.2015 r. lecz wykonywała na rzecz K. B. pracę, która nosiła charakter co najmniej pracy na podstawie umowy zlecenia. Sąd odmówił wiary zeznaniom odwołującej i K. B.w części dotyczącej tego, iż odwołująca od dnia 13.01.2015 r. prowadziła działalność gospodarczą i wykonywała pracę jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Odwołująca nie miała w istocie kwalifikacji, na które powołuje się wskazując na swoją przydatność dla firmy (...). Nie ma stwierdzonych kwalifikacji językowych. Twierdzenia odwołującej, iż te kwalifikacje nabyła w czasie nauki w szkole średniej są na wyrost. Podobnie jak twierdzenia iż nabyła te umiejętności w czasie pracy w postaci opieki nad seniorami w Niemczech. Praca w Niemczech trwała około roku, była ograniczona co do kontaktów zewnętrznych, trudno więc przyjąć iż odwołująca nabyła w ten sposób kwalifikacje językowe do prowadzenia rozmów handlowych w określonej dziedzinie- transporcie i spedycji. Co do ogólnych kwalifikacji odwołującej, z zawodu jest ona gastronomem. W ostatnim okresie uzyskała licencjat w (...), a także kontynuuje naukę co do logistyki transportu i spedycji, czyli w istocie poszukiwać zaczęła uzupełnienia kwalifikacji w czasie gdy dokonała zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego. Doświadczenie zawodowe odwołującej do spornego okresu jest także w zakresie stanowiska sprzedawca, barman czyli także w innym kierunku niż zgłoszona działalność. W okresie poprzedzającym zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego z tytułu działalności, odwołująca zarejestrowana była jako bezrobotna. Opracowano dla niej indywidualny plan działania w kierunku aktywizacji zawodowej. Czynności te podejmowano pod koniec grudnia 2014 r. i nic nie wskazywało na to, iż odwołująca czyni jakieś starania co do rozpoczęcia działalności gospodarczej. Powyższe wskazuje na nagłość działań odwołującej, bez przygotowań, bez opracowania planu działania, w celu innym niż faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej. Odwołująca w istocie nie poczyniła żadnych przygotowań do rozpoczęcia działalności gospodarczej. Siedzibę firmy określono w jej mieszkaniu, nie ma tam wydzielonego pomieszczenia, odpowiednich mebli, sprzętów. Trudno uznać za przygotowanie, posiadanie laptopa, którym odwołująca dysponowała już znacznie wcześniej. Także przedstawione dokumenty na poparcie twierdzeń, iż odwołująca wykonywała działalność gospodarczą, są nieprzekonywujące. Przedstawione faktury za korzystanie z telefonu komórkowego opiewają na kwoty niskie, takie jak przy korzystaniu prywatnie z telefonu. Podobnie wydatki na zakup paliwa. Odwołująca wydatkowała kwoty na paliwo dla dojazdu do pracy u K. B.opłacając kwoty rzędu 100 zł. Zakupy materiałów biurowych dotyczą bardzo drobnych kwot - w lutym 2015 r. – 25,99 zł, w marcu 2015 r. – 36,60 zł, w kwietniu 2015r. - około 20 zł. Naprawa notebooka dotyczyła sprzętu K. B., za co zwrócił odwołującej pieniądze, więc niezrozumiałe jest przedstawianie faktury za powyższe jako dowód działalności odwołującej. Zakup etui do telefonu komórkowego także trudno potraktować jako wydatek związany z działalnością gospodarczą. Odwołująca co do rozliczeń księgowym jednorazowo skorzystała z porady biura podatkowego za kwotę 30 zł. Nie zawarła umowy o świadczenie usług księgowych z żadnym podmiotem. Odwołująca w żaden sposób nie reklamowała swoich usług, nie miała szyldu, nie miała strony internetowej. Odwołująca nie miała bazy klientów, poza umową z K. B.. Odwołująca nie wykonała pracy na rzecz innego podmiotu. Okoliczności sporządzenia umowy z K. B.wskazują, iż odwołująca nie sporządzała jej jako samodzielny podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Odwołująca poszukiwała pracy. Została skontaktowana z K. B.jako pracodawcą. Odbyła się rozmowa kwalifikacyjna jak z pracownikiem. K. B.miał potrzebę zatrudnienia osoby, która poszukiwałaby klientów, także zagranicą. Pracę tę miała wykonywać odwołująca. Praca wykonywana była w siedzibie K. B.na sprzęcie K. B., przy użyciu jego materiałów. Praca, którą wykonywała odwołująca nie różniła się w znaczący sposób od pracy wykonywanej przez innych pracowników. Dopiero kierowcy zatrudnieni przez K. B.od czerwca 2015 r., wykonujący przewozy dla firmy odwołującego, wykonujący diametralnie różną pracę od odwołującej, zostali potraktowani przy zawieraniu umów o współpracy jako podmioty gospodarcze. Odwołująca rozliczana była w ramach pracy dla K. B.z godzin przepracowanych. Podobnie było z osobami zatrudnionymi w oparciu o umowy zlecenia – mogły pracę wykonać w czasie gdy była taka potrzeba bez określenia sztywnych godzin zatrudnienia. Świadek M. G. wskazała, iż nie miała oznaczonych sztywnych godzin pracy, pracowała gdy praca była, istotny był rezultat w postaci wykonania pracy, a nie trwanie w gotowości do pracy w określonych ramach czasowych. K. B.dostarczał odwołującej listę firm, od których możliwe było pozyskanie zleceń. Odwołująca była więc w swoich działaniach w zakresie samodzielności bardzo ograniczona. Wykonywała polecenia K. B.. Sposób określania wynagrodzenia odwołującej także wskazuje na to, iż traktowano ją jako świadczącą pracę co najmniej jak zleceniobiorca, a nie firma. Ilość przepracowanych godzin decydowała o wysokości wynagrodzenia. Nadto wynagrodzenie zostało tak określono, iż dodawano do niego kwoty pokrywające świadczenia publicznoprawne. Odwołująca określając swoje wynagrodzenie wskazywała na kwotę jaką uzyskiwała netto, pomijając kwoty przeznaczone na zapłacenie składek na ubezpieczenie społeczne. Odwołująca wskazała także iż uzyskiwała premie w kwotach rzędu 300-400 zł co jest już praktyką zupełnie niezrozumiałą w stosunkach dwóch firm prowadzących działalność gospodarczą i zawierających umowę o współpracy. Sformułowania umowy o współpracy dotyczące zakazu konkurencji także są niezrozumiałe gdy brać pod uwagę dwa podmioty samodzielne prowadzące działalność gospodarczą, a zupełnie jasne gdy ustalimy powiązanie stron umowy na innej zasadzie: umowy o pracę czy zlecenia. Odwołująca w ramach tej umowy, działając jako podmiot gospodarczy, w taki sposób uzależniłaby się od firmy (...)iż właściwe sparaliżowałaby swoją działalność. Zachowanie odwołującej polegające na tym, iż nie szukała innego podmiotu do współpracy, nie podejmowała żadnych działań, iż właściwie nie była przygotowana aby usługi opisane we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej wykonywać, wskazują na brak samodzielności, brak zorganizowania, brak nastawienia na ciągłość działania, czyli nie traktowanie siebie jako właściciela firmy – podmiotu gospodarczego na rynku. Zgodnie z art. 6 ust 1 pkt.5 i art. 13 pkt.4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 póz. 887 z późn. zm.) obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym i wypadkowym -podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej prowadzą działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Stosownie zaś do treści art. 1 ust 1 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 60 póz. 636 z późn. zm.) osobom ubezpieczonym w razie choroby lub macierzyństwa, przysługują świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą. W myśl art. 48 ustawy zasiłkowej podstawę wymiaru zasiłku chorobowego dla osób nie będących pracownikami stanowi przychód za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy: jeżeli niezdolność powstała przed upływem tego okresu, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przychód za pełne miesiące kalendarzowe. Z utrwalonej linii orzecznictwa sądowego wynika, że podleganie ubezpieczeniom społecznym wynika nie z samego faktu zgłoszenia działalności gospodarczej, ale rzeczywistego jej prowadzenia. W wyroku z dnia 13.11.2008 r. Sąd Najwyższy podniósł, że obowiązkowi ubezpieczeń społecznych podlega osoba faktycznie prowadząca działalność gospodarczą (a więc wykonująca tę działalność), a nie osoba jedynie figurująca w ewidencji działalności gospodarczej na podstawie uzyskanego wpisu (II UK 94/08, LEX Nr 960472). Taki sam wniosek wynika z innych orzeczeń tego Sądu m.in. wyroku z dnia 21.06.2001 r. wydanego w sprawie II UKN 428/00, OSNAPiUS 2003, nr 6, poz. 158, z dnia 11.01.2005 r., I UK 105/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 198, czy z dnia 19.03.2007 r., III UK 133/06, OSNP 2008 nr 7-
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.