1 wykonawca miał zgłosić zamawiającemu na piśmie o zakończeniu robót. Do pisemnego zgłoszenia zakończenia robót wykonawca miał załączyć: certyfikaty zgodności z Polską Normą lub aprobaty techniczne, dopuszczenia oraz atesty na wbudowane materiały, protokoły badań i sprawdzeń (sanitarnych, elektrycznych i innych niezbędnych), dokumentację powykonawczą i inne dokumenty wymagane prawem budowlanym. Zamawiający miał rozpocząć odbiór przedmiotu umowy w terminie 10 dni kalendarzowych od daty zgłoszenia zakończenia robót z uwzględnieniem warunków określonych powyżej (§ ust. 2). W przypadku, gdy w toku czynności odbioru stwierdzone zostałyby wady i wady te nadawałyby się do usunięcia, zamawiający mógł odmówić odbioru końcowego do czasu usunięcia wad, sporządzając w tym zakresie protokół odbioru wstępnego i wyznaczając termin ich usunięcia, zachowując prawo do naliczenia kar umownych (§ 6 ust. 3, 3.1). Jeżeli wady nie nadawałyby się do usunięcia a nie uniemożliwiałyby użytkowania przedmiotu umowy
przeznaczeniem, zamawiający mógł przyjąć przedmiot umowy obniżając odpowiednio wynagrodzenie wykonawcy (§ 6 ust. 3.2., 3.2.1.). Jeżeli wady uniemożliwiałyby użytkowanie przedmiotu umowy
przeznaczeniem, zamawiający miał prawo do odstąpienia od umowy i zachowując prawo do kar umownych, mógłby żądać wykonania przedmiotu umowy po raz drugi, wyznaczając termin wykonania (§ 6 ust. 3.2.2.). Strony postanowiły, że z czynności odbioru zostanie spisany protokół i podpisany w dniu zakończenia odbioru (ust. 5). Wynagrodzenie za przedmiot umowy strony ustaliły do kwoty 1 193 664,37 zł brutto. Wynagrodzenie to miało charakter kosztorysowy, na podstawie sprawdzonego przez Inspektorów Nadzoru kosztorysu powykonawczego, uwzględniającego ceny robocizny (R), wbudowanego materiału (M) i użytego sprzętu (S) ujęte w kosztorysie ofertowym wykonawcy oraz ilości rzeczywiście wykonanych i odebranych robót (§ 7 ust. 1 i 2). Zapłata wynagrodzenia miała nastąpić fakturą częściową wg. harmonogramu rzeczowo-finansowego po wykonaniu zakresów robót podanych w harmonogramie na podstawie kosztorysów powykonawczych i spisaniu protokołów odbioru robót w toku oraz fakturą końcową po bezusterkowym odbiorze robót i podpisaniu protokołu odbioru końcowego bez uwag oraz sprawdzeniu przez inspektorów nadzoru kosztorysów powykonawczych. W § 11 strony zastrzegły możliwość stosowania kar umownych. Wykonawca miał zapłacić zamawiającemu kary umowne za zwłokę w wykonaniu przedmiotu umowy w wysokości 0,2 % łącznego wynagrodzenia brutto za każdy dzień zwłoki; za zwłokę w usunięciu wad stwierdzonych przy odbiorze i w okresie gwarancji w wysokości 0,2 % wynagrodzenia brutto za każdy dzień zwłoki liczony odpowiednio do terminu wskazanego do usunięcia wad przy odbiorze (ust. 1). Dla celów naliczenia kar umownych przyjęto wysokość wynagrodzenia brutto, tj. 1 193 664,37 zł. (ust. 5). Pierwotnie strony ustaliły termin zakończenia robót na dzień 15 września 2012 roku, jednak aneksem nr (...) do umowy zmieniono ten termin i ustalono na dzień 20 października 2012 r. Dowód: Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia wraz z załącznikami (k.12 – 21), umowa nr (...) (k. 21 – 23), harmonogram (k. 24), aneks nr (...) (k. 29). W dniu 5 października 2012 roku pozwany złożył powodowi pismo, zatytułowane „Wykaz atestów, deklaracji, certyfikatów i aprobat odnoszących się do (...) (...) (...)1 przy Al. (...) w S.”. Pozwany wykonał roboty objęte umową nr (...). W związku z tym w piśmie z dnia 22 października 2012 roku zgłosił do odbioru zrealizowany zakres prac na podstawie umowy z dnia 3 lipca 2012 r. Wskazano jednocześnie, że z tego zakresu robót nie zrealizowano łazienki OS, ze względu na brak rozwiązań technicznych oraz nie zrealizowano robót w półsanatorium. W e-mailu z dnia 23 października 2012 r. powód zwrócił się do pozwanego o nadesłanie dokumentów wymaganych w § 6 umowy. W e-mailu z dnia 5 listopada 2012 r. powód ustalił termin odbioru robót na dzień 7 listopada 2012 r. Jednocześnie zwrócił się do pozwanego o uzupełnienie na dzień odbioru dokumentów wymienionych w § 6 umowy. Dowód: zgłoszenie odbioru (k. 26), e-mail z dnia 5 listopada 2012 r. (k. 28), kosztorysy powykonawcze (k. 76 – 78), wykaz (k. 80), e-mail z dnia 23 października 2012 r. (k. 118). W dniu 7 listopada 2012 r. przystąpiono do odbioru robót objętych umową z dnia 3 lipca 2012 r. W toku czynności odbiorowych stwierdzono liczne wady i usterki przedmiotu umowy z branży budowlanej, elektrycznej i sanitarnej. Wykaz usterek został przesłany pozwanemu. Z uwagi na zakres usterek nie zakończono odbioru w dniu 7 listopada 2012 r. a kolejny odbiór został wyznaczony na dzień 12 listopada 2012 roku, o czym powiadomiono pozwanego w e-mailu z dnia 9 listopada 2012 r. W dniu 12 listopada 2012 r. nie stawił się pozwany, który dzień wcześniej informował powoda o niemożliwości odbioru w tym dniu z uwagi na zaplanowane inne odbiory, ale obecny był kierownik robót. Kolejny termin czynności odbiorowych wyznaczono na dzień 19 listopada 2012 r. Podczas czynności odbiorowych w tym dniu znowu stwierdzono usterki w robotach budowlanych, sanitarnych i elektrycznych. W e-mailu z dnia 21 listopada 2012 r. powód przesłał pozwanemu wykaz usterek oraz poinformował, że odbiór usterek wyznaczony został na dzień 27 listopada 2012 r. W dniu 27 listopada 2012 r. spisano protokół odbioru końcowego robót. W protokole tym stwierdzono, że roboty zostały wykonane
umową i aneksem w terminie do 12 listopada 2012 r. wskazując, że opóźnienie w wykonaniu robót wynosi 23 dni. Jednocześnie oświadczono, że usterki stwierdzone w załącznikach z dnia 12 listopada 2012 roku i 21 listopada 2012 r. zostały przez pozwanego usunięte do dnia 27 listopada 2012 r. W punkcie 5 protokołu zostało wskazane, że przekazano użytkownikowi dokumenty powykonawcze z wyjątkiem oświadczenia kierownika budowy o wbudowaniu materiałów w trakcie wykonania robót oraz wykonaniu prac
e sztuką budowlaną oraz książek obmiarów. Dalej w punkcie 6 stwierdzono, że wykonawca dostarczy dokument potwierdzający sprawność instalacji p.poż. Pozwany dostarczył wówczas dokumenty powykonawcze, jednak był to jeden komplet do 3 umów łączących strony, dokumenty te były nieuporządkowane. Pozwany oraz kierownik budowy odmówili podpisana tego protokołu z uwagi na zapisy w punktach 5 i 6. Nadto pozwany zakwestionował zapis odnośnie 23 – dniowej zwłoki w wykonaniu robót. Dowód: korespondencja e – mail (k. 27), wykaz usterek (k. 29 – 30), wykaz niedoróbek robót sanitarnych (k. 31), uwagi do robót elektrycznych (k. 32), wykaz usterek (k. 33 – 36), protokół z dnia 27 listopada 2012 r. (k. 37), e-mail z dnia 11 listopada 2012 r. (k. 119), zeznania świadka J. W. (k. 148 verte – 149), zeznania świadka T. K. (k. 149 – 150 verte), zeznania świadka J. P. (k. 150 verte – 152), zeznania świadka A. B.
1 wykonawca miał zgłosić zamawiającemu na piśmie o zakończeniu robót, do tego zgłoszenia załączając certyfikaty zgodności z Polską Normą lub aprobaty techniczne, dopuszczenia, atesty na wbudowane materiały. Zamawiający miał rozpocząć odbiór przedmiotu umowy w terminie 10 dni kalendarzowych od daty zgłoszenia zakończenia robót z uwzględnieniem warunków określonych powyżej (§ ust. 2).
3 m.in. jeżeli w toku czynności odbioru zostaną stwierdzone wady i nadają się one do usunięcia, to zamawiającemu przysługuje uprawnienie odmowy odbioru końcowego do czasu usunięcia wad, sporządzając w tym czasie protokół odbioru wstępnego i wyznaczając termin ich usunięcia oraz zachowując prawo do naliczania kar umownych wg § 11 ust. 1.
umowy strony ustaliły kosztorysowe wynagrodzenie do kwoty 66.256,92 zł brutto, ustalone na podstawie sprawdzonego przez Inspektorów Nadzoru kosztorysu powykonawczego, uwzgledniającego ceny robocizny, wbudowanego materiału i użytego sprzętu ujęte w kosztorysie ofertowym wykonawcy oraz ilości rzeczywiście wykonanych i odebranych robót. Zapłata wynagrodzenia miała nastąpić fakturą częściową wg harmonogramu rzeczowo-finansowego po wykonaniu zakresów robót podanych w harmonogramie na podstawie kosztorysów powykonawczych i spisaniu protokołów odbioru robót w toku oraz fakturą końcową po bezusterkowym odbiorze robót i podpisaniu protokołu odbioru końcowego bez uwag oraz sprawdzeniu przez inspektorów nadzoru kosztorysów powykonawczych. Zamawiający w § 7 ust. 4 umowy zobowiązał się do zapłaty wynagrodzenia w terminie 7 dni od daty otrzymania prawidłowo wystawionej faktury i protokołu odbioru robót. Za podstawę do zapłaty faktury końcowej strony ustaliły bezusterkowy protokół odbioru robót objętych umową. Dowód: umowa nr (...) (k. 43 – 46). Powyższa umowa została zawarta po zapoznaniu się z przebiegiem realizacji umowy nr (...), przy czym charakter robót był taki, że aby pozwany mógł wykonać prace podstawowe najpierw musiał wykonać prace uzupełniające. Dowód: protokół konieczności (k. 47 – 48), zeznania świadka J. P. (k. 150 verte – 152), zeznania świadka R. C. (k. 152 verte – 153 verte), przesłuchanie pozwanego R. R. (k. 163 – 165). W dniu 24 września 2012 roku pozwany zgłosił powodowi zakończenie robót uzupełniających wykonywanych na podstawie umowy nr (...). Dowód: pismo z dnia 24 września 2012 r. (k. 49), pismo z dnia 24 września 2012 roku (k. 79). W dniu 8 października 2012 r. sporządzono protokół odbioru końcowego robót objętych umową z dnia 10 września 2012 r., w którym stwierdzono zakończenie robót uzupełniających w dniu 24 września 2012 r. Nie stwierdzono zwłoki w wykonaniu prac. Stwierdzono usterki w postaci braku atestów, deklaracji, certyfikatów, deklaracji zgodności, na usunięcie których wyznaczony został pozwanemu termin do 12 października 2012 r. Stwierdzono, że roboty zostały wykonane
umową, dokumentacją oraz późniejszymi ustaleniami. Obiekt przekazano użytkownikowi w dniu 8 października 2012 r. oraz dokumenty według wykazu stanowiącego załącznik nr 5. Dowód: protokół z dnia 8 października 2012 r. (k. 50, 161 a – 161 b). W dniu 18 grudnia 2012 roku pozwany złożył powodowi pismo przewodnie w którym wskazał, że składa wykaz atestów, certyfikatów, deklaracji i aprobat odnoszących się do remontu w zakresie robót uzupełniających. Dowód: wykaz (k. 51). W dniu 22 stycznia 2013 r. powód wystawił pozwanemu notę księgową nr (...), w której obciążył pozwanego karą umowną za 67 - dniową zwłokę w usunięciu wad w ramach realizacji umowy z dnia 10 września 2012 r. na kwotę 18 995,39 zł naliczoną od dnia 13 października 2012 r. do 18 grudnia 2012 r. W dniu 12 lutego 2013 r. powód wystawił pozwanemu notę księgową nr (...), w której obciążył pozwanego karami umownymi: za 23 – dniową zwłokę w wykonaniu umowy z dnia 3 lipca 2012 r. na kwotę 54 908,56 zł oraz za 21 – dniową zwłokę w usunięciu usterek na kwotę 50 133,90 zł. naliczoną od dnia 27 listopada 2012 roku do 18 grudnia 2012 r. Łącznie suma kar z tego tytułu wyniosła 105 042,46 zł. Dowód: nota księgowa nr (...) z dowodem odbioru (k. 40 – 42), nota księgowa nr (...) z dowodem odbioru (k. 52 – 54). Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Powód domagał się niniejszym pozwem zapłaty kary umownej w łącznej kwocie 105 042,46 zł za zwłokę w wykonaniu robót zleconych pozwanemu R. R. na podstawie umowy z dnia 3 lipca 2012 r. oraz za zwłokę w usunięciu stwierdzonych usterek (brak dokumentacji). Pozew obejmował także żądanie zapłaty kary umownej w kwocie 18 995,39 zł za zwłokę w usunięciu usterek (brak dokumentacji) stwierdzonych po wykonaniu przez pozwanego drugiej z łączącej strony umowy z dnia 10 września 2012 r. obejmującej roboty uzupełniające w stosunku do umowy z dnia 3 lipca 2012 r. Podstawę żądania sformułowanego w pozwie stanowi art. 483 k.c., gdyż strony w § 11 ust. 1 zawartych umów rzeczywiście taki zapis o karze umownej przewidziały.
art. 483 k.c. w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły (§ 1). Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana (§ 2). W judykaturze i piśmiennictwie wskazuje się, że zakres odpowiedzialności z tytułu kary umownej pokrywa się w pełni z zakresem ogólnej odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471 k.c.). Kara umowna stanowiąc surogat odszkodowania podlega jednak pewnym modyfikacjom i uproszczeniom wypływającym zarówno z charakteru samej kary umownej, jak i jej celu, którym z jednej strony jest dyscyplinowanie stron stosunku obligacyjnego do wypełnienia wzajemnych świadczeń
jego treścią, a z drugiej ułatwienie sytuacji dowodowej strony, na rzecz której taka kara umowna została zastrzeżona. Podstawową przesłankę powstania roszczenia o zapłatę kary umownej stanowi niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z przyczyn, za które odpowiada strona zobowiązana. Na powodzie,
ogólną zasadą rozkładu ciężaru dowodu wyrażoną w art. 6 k.c. ciążył obowiązek wykazania, że w umowie zastrzeżono kary umowne oraz, że w ogóle nastąpiło nienależyte wykonanie umowy. Nie był w sprawie sporny fakt zawarcia dwóch umów tj. z dnia 3 lipca 2012 r. obejmującej roboty podstawowe w ramach remontu (...) Studenta w S. oraz z dnia 10 września 2012 r. w zakresie robót uzupełniających w stosunku do podstawowych robót objętych pierwszą umową. Nie był też kwestionowany fakt zastrzeżenia kary umownej na wypadek przekroczenia terminu umownego zakończenia realizacji przedmiotu umowy, w wysokości 0,2% wynagrodzenia brutto pozwanego jako wykonawcy, za każdy dzień zwłoki, jak i przekroczenia wyznaczonego przez powoda terminu na usunięcie wad, w wysokości 0,2% wynagrodzenia brutto pozwanego, za każdy dzień zwłoki. Obydwie strony procesu pozostawały w sporze co do terminu zakończenia przez pozwanego robót objętych umową z dnia 3 lipca 2012 r. oraz co do terminu dostarczenia dokumentacji powykonawczej, co też – według twierdzeń pozwu - zaktualizowałoby uprawnienie powoda do naliczenia kar umownych. W ocenie Sądu zaoferowany materiał dowodowy prowadzi do wniosku, że brak było podstaw do naliczenia przez powoda kar umownych dochodzonych niniejszym pozwem. Jeśli chodzi o umowę z dnia 3 lipca 2012 r. to niewątpliwie termin zakończenia realizacji robót nią objętych strony ustaliły - w drodze aneksu nr (...) - na dzień 20 października 2012 r. Nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko powoda jakoby pozwany nie wykonał robót zleconych tą umową w terminie. Treść pisma z dnia 22 października 2012 r. potwierdza fakt zgłoszenia zakończenia robót w pierwszym dniu roboczym przypadającym po ukończeniu prac – co miało miejsce w dniu 20 października 2012 r. O tym, że nastąpiło terminowe zakończenie prac sugerują też zeznania świadków A. D. i A. B.
którą roszczenie o zapłatę wynagrodzenia wykonawcy staje się wymagalne dopiero z chwilą bezusterkowego odbioru robót przez zamawiającego. Przeciwnie, wykonawca jest zobowiązany po zakończeniu robót zgłosić gotowość do odbioru i dopiero w protokole odbioru zamawiający może wskazać ewentualnie stwierdzone wady i usterki oraz wyznaczyć termin na ich usunięcie. Nie oznacza to jednak, że faktycznie wykonawca zakończył roboty dopiero z chwilą usunięcia wszystkich usterek. Oczywiste jest, że często kwestia usuwania wad i usterek oraz ponoszenia odpowiedzialności w tym zakresie stanowi przedmiot sporu. Zakończenie robót (oddanie dzieła), uzasadniające żądanie wynagrodzenia, następuje z chwilą kiedy faktycznie zgłoszono je do odbioru, nawet gdy są obarczone wadami czy usterkami. Wyjątek dotyczy jedynie sytuacji, w której stwierdzono wady istotne, które uniemożliwiają korzystanie z obiektu
przeznaczeniem, i które tym samym uniemożliwiają dokonanie odbioru (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2015 r., III CZP 8/15). Taka sytuacja w omawianej sprawie jednak nie wystąpiła, a przynajmniej powód w żaden sposób tak nie twierdził a tym bardziej takiej okoliczności nie wykazał. Zdaniem Sądu zakres zleconych pozwanemu prac na podstawie umowy z dnia 3 lipca 2012 r. został wykonany z zachowaniem terminu. Twierdzeniom powoda o zakończeniu prac dopiero w dniu 27 listopada 2012 r. przeczy też protokół odbioru wykonanych robót z dnia 4 lutego 2013 r. (k.74 - 75), podpisany przez inspektora nadzoru branży budowlanej J. P., inspektora nadzoru branży sanitarnej A. D., inspektora nadzoru branży elektrycznej A. B.
terminem wyznaczonym pozwanemu w e-mailu z dnia 21 listopada 2012 r. Natomiast w istocie na dzień 27 listopada 2012 r. istniały pewne braki w dokumentacji powykonawczej, w szczególności brak było oświadczenia kierownika budowy o wbudowaniu materiałów w trakcie wykonania robót oraz wykonaniu prac
e sztuką budowlaną. Pozwany odmówił jednak podpisania tego protokołu w takim zastrzeżeniem. Zauważyć przy tym należy, że z zeznań świadków J. P., A. D. czy R. C. wynika, że pozwany dostarczył dokumentację powykonawczą na dzień odbioru, jednak była ona nieuporządkowana. Jak z kolei zeznał świadek H. L.
umową, dokumentacją oraz późniejszymi ustaleniami. Odbiór prac zrealizowanych na podstawie tej umowy nastąpił bez zastrzeżeń, z wyjątkiem braku dokumentacji w postaci atestów, deklaracji, certyfikatów, deklaracji zgodności, na usunięcie których wyznaczony został pozwanemu termin 12 października 2012 r. W przypadku tej umowy, podobnie jak przypadku umowy z dnia 3 lipca 2012 r. nie ulega wątpliwości, że pozwany przedłożył przynajmniej część wymaganej dokumentacji już w dniu 5 października 2012 r., co wynika zarówno z treści załącznika do protokołu z dnia 8 października 2012 roku jak i pisma przewodniego wystosowanego przez pozwanego zatytułowanego „Wykaz atestów, deklaracji, certyfikatów i aprobat odnoszących się do (...) (...) (...)1 przy Al. (...) w S.” (k.80). Bez wątpienia braki w tym zakresie zostały usunięte w dniu 18 grudnia 2012 r. Zdaniem Sądu z przyczyn jak podanych wyżej w zakresie umowy z dnia 3 lipca 2012 r. również te braki trudno uznać za niewykonanie prac w terminie. Taka sytuacja powinna być raczej traktowana w kategoriach pewnych niedociągnięć, braku staranności w zakresie obowiązku złożenia dokumentacji, która wszak została przedstawiona powodowi jednak nie spełniała oczekiwań, nie zawierając wszystkich niezbędnych elementów. W świetle powyższego brak było, zdaniem Sądu, podstaw do naliczenia kary umownej za zwłokę w realizacji umowy jak i za zwłokę w usunięciu wad. Mimo braku podstaw do dochodzenia kary umownej, Sąd odniósł się do zarzutu pozwanego podniesionego w odpowiedzi na pozew co do wysokości naliczonej kary uznając ten zarzut za niezasadny. Zgodnie bowiem z § 11 ust. 5 obu łączących strony umów dla celów naliczania kar umownych strony przyjęły wysokość wynagrodzenia brutto, o którym mowa w § 7 ust. 1 tj. 1 193 664,37 zł w przypadku umowy z dnia 3 lipca 2012 r. oraz 1 41 756,62 zł brutto w przypadku umowy z dnia 10 września 2012 r. Stan faktyczny został ustalony w oparciu o dowody pisemne załączone przez strony postępowania do składanych przez nie pism procesowych, zeznania świadków wnioskowanych przez strony postępowania oraz przesłuchanie pozwanego R. R.. Autentyczność dokumentów prywatnych nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Sąd czyniąc ustalenia brał pod uwagę zeznania świadków J. W., T. K., J. P., A. D., A. B.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.