(1)został skazany prawomocnym wyrokiem z dnia 18 października 2001 roku, to termin przedawnienia wynoszący 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa tj. od dnia 23 kwietnia 2001 roku do dnia złożenia pozwów , tj. do dnia 30 października 2013 roku ( koperta ) jeszcze nie upłynął. Niezależnie od powyższego Sąd ocenił, że nawet gdyby koniec biegu terminu przedawnienia umiejscowić wcześniej na osi czasu, to zarzut przedawnienia w okolicznościach sprawy uznać należałoby za nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c., i jako taki zarzut ten nie odniósłby zamierzonego skutku. Sąd Najwyższy podkreślał, że powołanie się na art. 5 k.c. w związku z zarzutem przedawnienia może mieć miejsce tylko w wypadkach wyjątkowych (tak: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1996 roku, III CZP 76/96, publ. OSNC 1997, nr 2, poz. 16, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1997 roku, I CKN 323/97, publ. OSNC 1998, nr 5, poz. 79, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2001 roku, II CKN 604/00, publ. OSNC 2002, nr 3, poz. 32; wyrok SN z dnia 16 lutego 2006 roku IV CK 380/05, publ. LEX nr 179977), niemniej wyjątkowość ta może być związana z przyczynami dotyczącymi osoby dochodzącej roszczenia. Reasumując zarzut przedawnienia zgłoszony przez stronę pozwaną Sąd ocenił jako chybiony. W orzecznictwie sądowym i w doktrynie zostały wypracowane kryteria ustalania zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych (art. 23 i art. 24 w zw. z art. 448 k.c.). Sąd, orzekając w przedmiocie takiego żądania, musi wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia i rodzaj naruszonego dobra - ciężar gatunkowy poszczególnych dóbr osobistych nie jest bowiem jednakowy i nie wszystkie dobra osobiste zasługują na jednakowy poziom ochrony za pomocą środków o charakterze majątkowym. Ponadto, Sąd musi zbadać nasilenie złej woli sprawcy oraz celowość zastosowania tego środka. Przekłada się to zarówno na możliwość zasądzenia zadośćuczynienia w konkretnej sprawie, jak i na jego wysokość. Zadośćuczynienie przyznawane na podstawie art. 23 k.c. i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. ma kompensować nie tyle doznany ból spowodowany śmiercią osoby bliskiej, lecz przedwczesną utratę członka rodziny. Dobrem osobistym, którego naruszenie wymaga rekompensaty, jest prawo do życia w rodzinie. Najwyższe zadośćuczynienia powinny być zasądzane na rzecz osób, które na skutek śmierci stały się samotne, bez rodziny np. rodziców, którzy utracili ostatnie dziecko i nie będą mogli już mieć własnych dzieci. Wysokość zadośćuczynienia nie powinna natomiast zależeć od sytuacji majątkowej zmarłego. Roszczenia materialne z tym związane dochodzone są bowiem na odrębnej podstawie, jaką stanowi przepis art. 446 § 3 k.c. ( tak: wyrok SA we Wrocławiu z dnia 21 lutego 2013 roku I ACa 60/13, publ. LEX nr 1322898). W ocenie Sądu wiadomość o śmierci syna była dla powodów nagła i niespodziewana. Dodatkowo w okresie śmierci syna powódka A. G. leczyła się już na padaczkę lekooporną, na która zachorowała w 1988 roku w czasie porodu córki. W takiej sytuacji Sąd uznał za adekwatne przyznanie powódce A. G. zadośćuczynienia w kwocie 70 000 złotych a powodowi S. G. zadośćuczynienia w kwocie 50 000 złotych. Są to kwoty stanowiące dla każdego z powodów odczuwalną wartość zarówno w realiach momentu zdarzenia, jak i w chwili obecnej. Kwoty te winny zrekompensować każdemu powodowi z osobna trwały stan psychicznej traumy po śmierci syna. Zróżnicowanie wysokości kwot dla każdego z powodów w ocenie Sądu jest uzasadnione, gdyż powódka A. G. na co wskazuje treść opinii psychiatrycznej ( k. 287 ) z uwagi na wcześniejsze schorzenia ( padaczka lekooporna od 1988 roku ) potrzebowała dłuższego czasu w porównaniu z osobą zdrową by pogodzić się ze stratą syna i przystosować się do nowej sytuacji życiowej. Podlegała ona stałemu leczeniu psychiatrycznemu związanemu z traumą po śmierci syna i nadal kontynuuje to leczenie. Z kolei powód S. G. kontynuuje mimo wszystko aktywność zawodową i nie podlegał żadnemu stałemu leczeniu w związku ze śmiercią syna, choć niewątpliwie odczuwał stratę dziecka i nadal obawia się o przyszłość. Podkreślenia wymaga i to, iż zadośćuczynienie pieniężne ma na celu naprawienie, poprzez rekompensatę finansową, szkody niemajątkowej wyrażającej się krzywdą w postaci cierpień fizycznych i psychicznych, a wielkość zadośćuczynienia uzależniona jest od rozmiaru doznanej krzywdy czyli m.in. stopnia cierpień fizycznych i psychicznych, ich intensywności, czasu trwania, nieodwracalności następstw i innych okoliczności mających w każdym przypadku charakter indywidualny. Wysokość zadośćuczynienia powinna być odpowiednia, a zatem utrzymana w granicach aktualnych warunków i przeciętnej stopy życiowej społeczeństwa ( tak: Sąd Najwyższy m.in. w wyrokach z 26 lutego 1962 roku, IV CR 902/61, publ. OSNPCP 1963/5/92; z 24 czerwca 1965 roku, I PR 203/65, publ. OSPiKA 1966/4/92; czy z 12 września 2002 roku, IV CKN 1266/00, publ. LEX nr 80272). Uwzględnienie wysokości stopy życiowej społeczeństwa przy określeniu wysokości zadośćuczynienia nie może jednak podważać jego kompensacyjnej funkcji ( tak: wyrok SN z dnia 10 marca 2006 roku, IV CSK 80/05, Biul.SN 2006/6/8). Na podstawie naprowadzonych powyżej rozważań, przy zastosowaniu art. 23 i 24 k.c. w zw. z art.448 k.c. Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów A. G. i S. G. zadośćuczynienie w kwotach odpowiednio 70 000 złotych i 50 000 złotych. Powodowie domagali się odsetek od kwot zadośćuczynienia od dnia 27 września 2013 roku. Przed wytoczeniem sprawy toczyło się postępowanie likwidacyjne, a strona pozwana z pism powodów dowiedziała się o ich żądaniu. Roszczenia zostały zgłoszone do strony pozwanej w granicach żądania objętego petitum pozwów pismem z dnia 26 sierpnia 2013 roku, które strona pozwana otrzymała 30 sierpnia 2013 roku ( k. 48-49 ). Na podstawie decyzji z dnia 26 września 2013 roku ( k. 55/2-56 ) strona pozwana odmówiła powodom wypłaty jakichkolwiek kwot kwestionując roszczenia co do zasady i co do wysokości. Zgodnie art. 817 § 1 k.c. ubezpieczyciel obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie trzydziestu dni, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. Ustawa z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. nr 124 poz.1152) w art.14 jako zasadę wskazuje wypłatę odszkodowania w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie (ust.1). Ratio legis wskazanego przepisu, podobnie jak i art. 817 k.c., opiera się na uprawnieniu do wstrzymania wypłaty odszkodowania w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją niejasności odnoszące się do samej odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości szkody. Ustanawiając krótki termin spełnienia świadczenia ustawodawca wskazał na konieczność szybkiej i efektywnej likwidacji szkody ubezpieczeniowej. Po otrzymaniu zatem zawiadomienia o wypadku ubezpieczyciel - jako profesjonalista korzystający z wyspecjalizowanej kadry i w razie potrzeby z pomocy rzeczoznawców (art. 355 § 2 k.c.) - obowiązany jest do ustalenia przesłanek swojej odpowiedzialności, czyli samodzielnego i aktywnego wyjaśnienia okoliczności wypadku oraz wysokości powstałej szkody. Nie może też wyczekiwać na prawomocne rozstrzygnięcie sądu. Bierne oczekiwanie ubezpieczyciela na wynik toczącego się procesu naraża go na ryzyko popadnięcia w opóźnienie lub zwłokę w spełnieniu świadczenia odszkodowawczego. Regulację tę z uwagi na kompensacyjny charakter odnieść także do zadośćuczynienia (vide: wyrok SN z dnia 16 grudnia 2011 roku, V CSK 38/11, publ. LEX nr 1129170). Jeżeli zobowiązany nie płaci zadośćuczynienia w terminie wynikającym z przepisu szczególnego, uprawniony nie ma niewątpliwie możliwości czerpania korzyści z zadośćuczynienia, jakie mu się należy już w tym terminie. W konsekwencji odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia należnego uprawnionemu już w tym terminie powinny się należeć od tego właśnie terminu. Stanowiska tego nie podważa pozostawienie przez ustawę zasądzenia zadośćuczynienia i określenia jego wysokości w pewnym zakresie uznaniu sądu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela zaś pogląd, iż przewidziana w art. 445 § 1 i art. 448 k.c. możliwość przyznania przez sąd odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za krzywdę nie zakłada dowolności ocen sądu, a jest jedynie konsekwencją niewymiernego w pełni charakteru okoliczności decydujących o doznaniu krzywdy i jej rozmiarze. Pomimo więc pewnej swobody sądu przy orzekaniu o zadośćuczynieniu, wyrok zasądzający zadośćuczynienie nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratywny (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2004 roku, I CK 131/03, publ. OSNC 2005/2/40; z dnia 17 listopada 2006 roku, V CSK 266/06, publ. LEX nr 276339; z dnia 26 listopada 2009 roku, III CSK 62/09, publ. LEX nr 738354, i z dnia 18 lutego 2010 roku, II CSK 434/09, publ. LEX nr 602683). Sąd nie podzielił stanowiska strony pozwanej w zakresie roszczenia odsetkowego, wedle którego odsetki winny być określone dopiero od dnia wyroku. Przyjęcie takiego zapatrywania prowadziłoby do nieuzasadnionego pokrzywdzenia powodów, co obowiązany mógłby wykorzystywać dążąc do przeciągania postępowania sądowego. Wyrażona art. 363 § 2 k.c. zasada, że rozmiar szeroko rozumianej szkody, a więc zarówno majątkowej, jak i niemajątkowej, ustala się, uwzględniając czas wyrokowania, ma na celu możliwie pełną kompensatę szkody ze względu na jej dynamiczny charakter i nie może usprawiedliwiać ograniczenia praw poszkodowanego. Zatem możliwe jest w okolicznościach konkretnej sprawy zasądzenie odsetek od daty wcześniejszej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2000 roku, II CKN 725/98, publ. OSNC 2000/9/158 i z dnia 16 kwietnia 2009 roku, I CSK 524/08, publ. OSNC-ZD 2009, nr D, poz. 106). Ponieważ w dniu 26 września 2013 roku strona pozwana podjęła odmowną decyzję co do roszczenia powodów uznać należało, że w tym dniu nie było już okoliczności wymagających wyjaśnienia. Wiąże ją zatem termin 30 dni do likwidacji szkody. Zgłoszone przez powodów terminy naliczania odsetek, czyli 27 września 2013 roku mieszczą się w tych terminach. Biorąc powyższe pod uwagę, przy zastosowaniu art.455 k.c. w zw. z art.481 k.c. Sąd przyznał odsetki od zasądzonych wyrokiem kwot zadośćuczynienia 70 000 złotych i 50 000 złotych od dnia 27 września 2013 roku, tj. od dnia następującego po dniu odmowy przyznania zadośćuczynienia w postępowaniu likwidacyjnym. W terminie do dnia 26 września 2013 roku strona pozwana była bowiem w stanie ocenić zasadność roszczenia powodów oraz zająć stanowisko, w tym przygotować kwoty żądane do wypłaty. Jako profesjonalny podmiot świadczący usługi ubezpieczeniowe już z tym dniem powinna była strona pozwana liczyć się z obowiązkiem zapłaty, ponieważ zaistniało zdarzenia objęte umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Mając powyższe na względzie Sąd orzekł jak w pkt. I i III wyroku. Powództwa w pozostałym zakresie zostały oddalone o czym orzeczono jak w pkt. II i IV wyroku. Sąd ocenił bowiem, iż żądanie wyższych kwot przez powodów ( 120 000 złotych i 100 000 złotych ) ponad zasądzone ( 70 000 złotych i 50 000 złotych ) nie jest zasadne. Jak już wyżej zaznaczono przy oznaczeniu zakresu wyrządzonej krzywdy za konieczne uważa się uwzględnienie: rodzaju naruszonego dobra, zakresu naruszenia i trwałości skutków naruszenia (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 20 kwietnia 2006 roku, IV CSK 99/05, publ. LEX nr 198509; z 1 kwietnia 2004 roku, II CK 131/03, publ. LEX nr 327923; z 19 sierpnia 1980 roku, IV CR 283/80, publ. OSN 1981, Nr 5, poz. 81; z 9 stycznia 1978 roku, IV CR 510/77, publ. OSN 1978, Nr 11, poz. 210). Zasadniczą przesłanką przy określaniu wysokości zadośćuczynienia jest więc stopień natężenia wspomnianych elementów składających się na pojęcie krzywdy. Podnieść także trzeba, że z uwagi na ocenny charakter kryteriów, ustalenie jaka kwota w konkretnych okolicznościach jest "odpowiednia" tytułem zadośćuczynienia, należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, co oczywiście nie może oznaczać dowolności ( tak: postanowienie SN z 27 lipca 2005 roku II KK 54/05, publ. LEX nr 152495). Sąd orzekający w niniejszej sprawie uwzględnił wszystkie okoliczności zdarzenia. Reasumując zasądzone kwoty zadośćuczynienia uwzględniają zarówno cierpienia powodów powstałe w wyniku śmierci ich syna w wypadku, jak też czas trwania cierpień psychicznych i fizycznych związanych ze skutkami wypadku, a zatem również nieodwracalność skutków wypadku i cierpienia na przyszłość. Powództwo A. G. zostało uwzględnione w części około 58% (żądała łącznie 120 000 zł – uwzględniono powództwo do kwoty 70 000 złotych ). Powództwo S. G. zostało uwzględnione w części w 50 % (żądał łącznie 100 000 zł – uwzględniono powództwo do kwoty 50 000 złotych ). Powodowie zostali zwolnieni od kosztów sądowych w części, tj. w całości od opłat ( k. 12 ). Strony były reprezentowane przez zawodowych pełnomocników ustanowionych z wyboru ( k. 8, 24 i 40 oraz k. 9 akt I C 1365/13 ). Między powodami pomimo połączenia spraw zachodzi jedynie współuczestnictwo formalne. Pełnomocnik powodów przedłożył spis kosztów ( k. 323-324 ) za reprezentowanie każdego z powodów, tj. - za powódkę A. G.: wynagrodzenie 7 200 zł, wydatki: opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł, koszty korespondencji 3,80 zł, koszty dojazdu powódki na badanie psychiatry 36,77 zł, - za powoda S. G.: wynagrodzenie 7 200 zł, wydatki: opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł, koszty korespondencji 3,80 zł Jako wspólne koszty pełnomocnik powodów wskazał koszty osobistego stawiennictwa powodów w Sądzie w wysokości 73,55 zł, koszty stawiennictwa powodów na badanie psychologa 36,77 zł, koszty osobistego stawiennictwa pełnomocnika 234 zł oraz dalsze koszty korespondencji w wysokości 26,60 zł. Łączne roszczenie powodów z tytułu kosztów procesu wynosiło 14 849,29 złotych. Strona pozwana zgłosiła roszczenie o zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych od każdego z powodów oraz o zwrot opłaty od pełnomocnictwa w kwotach po 17 złotych od każdego z powodów (k. 18 i k. 34 ). Strona pozwana uiściła zaliczkę na koszt opinii biegłego neurologa w kwocie 300 złotych ( k. 286 w zw. z k. 281/2 ), z której wypłacono biegłej kwotę 287,73 złote ( k. 315 ). Powodowie nie ponosili zaś żadnych zaliczek w niniejszej sprawie. W związku z opiniami biegłych psychologa i psychiatry ze Skarbu Państwa wypłacono tytułem wynagrodzenia biegłych kwotę 567 złotych ( k. 281 ). Zgodnie z dyspozycją art. 100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie uwzględniając powyższe żądania stron ( w tym oddzielnie każdego z powodów z tytułu kosztów procesu ) oraz wynik całego postępowania i to, iż każde z powództw zostało uwzględnione w połowie celowym jest wzajemne zniesienie kosztów procesu. Jeżeli bowiem strony w równym lub zbliżonym stopniu wygrały i przegrały proces, a poniesione przez nie koszty nie pozostają w dysproporcji, właściwym rozstrzygnięciem jest zniesienie wyłożonych kosztów postępowania ( tak: postanowienie SN z dnia 10 maja 1985 roku, II CZ 56/85, nie publ., postanowienie SN z dnia 31 stycznia 1991 roku, II CZ 255/90, publ. OSP 1991, Nr 11, poz. 279, wyrok SN z dnia 21 lutego 2002 roku, I PKN 932/00, publ. OSNP 2004, Nr 4, poz. 63, postanowienie SN z 12 października 2012 roku IV CZ 68/12, publ. LEX 1232621 ). W orzecznictwie prezentowane jest również zapatrywanie, że o zastosowaniu zasady wzajemnego zniesienia kosztów procesu decyduje kryterium słusznościowego rozłożenia obowiązku ponoszenia tych kosztów, nie jest natomiast bezwzględnie wymagane dokładne wyliczenie stosunku wygranej do przegranej (por. postanowienie SN z dnia 17 czerwca 1974 roku, II CZ 104/74, niepubl.; postanowienie SN z dnia 10 lutego 1985 roku, II CZ 21/85, niepubl.; postanowienie SN z dnia 17 czerwca 2011 roku, II PZ 10/11, niepubl.). W takim wypadku sąd powinien wskazać na te względy, ponieważ słuszność leży u podłoża każdego rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, zaś sam charakter sprawy nie może przesądzać o zastosowaniu pierwszej z reguł wskazanych w art. 100 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 roku , I CZ 102/12, niepubl.). Sąd orzekający w sprawie poglądy te podziela. Z tych wszystkich względów w okolicznościach niniejszej sprawy słusznym i sprawiedliwym rozwiązaniem jest wzajemne zniesienie kosztów procesu. Stosownie do treści art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych kosztami sądowymi ( a więc wydatkami i opłatami ), których strona nie miała obowiązku uiścić sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Sąd nakazał zatem ściągnięcie od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwoty łącznej 6 000 złotych ( 3500 zł + 2500 zł ) z tytułu opłat od każdego z powództw w części w jakiej zostały uwzględnione ( 70 000 zł x 5% = 3500 zł i 50 000 zł x5% = 2500 zł ) oraz kwotę 286 złote tytułem około 50 % wydatków poniesionych przez Skarb Państwa na opinie biegłych ( 567 x 50 % ), z tym że do kwoty 12,27 złotych Sąd polecił potrącenie wydatków z pozostałej zaliczki uiszczonej przez stronę pozwaną pod poz. c/746/14 ( k. 286 ). W pozostałym zakresie nieopłaconymi kosztami sądowymi z uwagi na zwolnienie powodów od opłat oraz w zakresie wydatków Sąd obciążył Skarb Państwa uznając, że nie jest celowe stosownie do art. 113 ust. 2 ustawy o kosztach sadowych w sprawach cywilnych ściągnięcie tej części kosztów od powodów z zasądzonych na ich rzecz kwot. Z tych względów Sąd orzekł jak w pkt. V, VI, VII i VIII wyroku. SSO Paweł Poręba